Mini-ijstijd breekt spontaan aan in computermodel

Tot hun verbazing hebben Nederlandse en Ierse wetenschappers gezien hoe in een computermodel dat het klimaat nabootst, spontaan een mini-ijstijd uitbrak. Een aanwijzing dat 'er onverwachte elementen in het klimaatsysteem zitten', zegt hoofdonderzoeker Sybren Drijfhout van het KNMI en het Britse National Oceanography Center.

Beeld afp

De spontane ijstijd leek enigszins op de Kleine IJstijd die tussen ongeveer 1300 en 1850 op het noordelijk halfrond zorgde voor barre winters en koele zomers. Ook in de computerversie, zomaar uit het niets ontstaan in het gedetailleerde Europese klimaatmodel EC-Earth, werd het gemiddeld 1 tot 2 graden kouder. Dat was in ons land destijds genoeg voor de winterlandschappen waarmee Hollandse meesters als Jacob van Ruysdael en Hendrick Avercamp wereldberoemd werden.

Uiterst zeldzaam fenomeen
Een uiterst zeldzaam fenomeen, dat wel. Drijfhout en collega's speelden met hun modellen zeven maal eeuwen van klimaatgeschiedenis na, schrijven ze in vakblad PNAS, en daarbij zagen ze de koudeperiode slechts één keer ontstaan. Bovendien lijkt de kans op de gebeurtenis in een opwarmende wereld zoals de onze eerder kleiner dan groter. 'Maar toch is dit ook in de toekomst niet uitgesloten', zegt Drijfhout. 'Op weg naar zo'n warmer klimaat kan het systeem zijsprongen maken die we niet hadden verwacht.'

In het computermodel ontstond de koudedip doordat in het hoge noorden hogedrukgebieden en zee-ijs 'met een soort klik aan elkaar gekoppeld raakten', zoals Drijfhout zegt. Boven zee-ijs ontstaan eerder hogedrukgebieden, omdat afgekoelde lucht boven het ijs naar beneden zakt. En noordelijke hogedrukgebieden kunnen op hun beurt de vorming van zee-ijs uitlokken, omdat ze koude windstromingen op gang brengen. In het model ontstond die 'klik' tussen zee-ijs en luchtstromingen in een paar jaar tijd, nadat hogedrukgebieden zestig jaar lang steeds vaker de overheersende westelijke luchtstroming blokkeerden.

 
Op weg naar een warmer klimaat kan het systeem zijsprongen maken die we niet hadden verwacht.
Sybren Drijfhout

Zonnestraling en vulkaanuitbarstingen
Uiteindelijk zorgde de aangroei van het zee-ijs voor een verstoring van de warme golfstroom, die normaal gesproken warm water vanaf de evenaar naar het noorden brengt. De kou eindigde na ongeveer een eeuw abrupt, toen meer zuidelijke winden weer vat kregen op het systeem.

Drijfhout benadrukt dat daarmee niet is gezegd dat het in de echte Kleine IJstijd ook zo is gegaan. Destijds speelden waarschijnlijk ook variaties in de zonnestraling en vulkaanuitbarstingen. 'Wij laten alleen maar zien dat het spontaan kan gebeuren. Maar ik denk wel dat de kans op dit soort gebeurtenissen groter wordt naar mate je meer triggers in het systeem stopt. Er zit een versterker in het systeem die kleine veranderingen enorm kan uitvergroten.'

Plotse afkoelingen
Aan de Universiteit Wageningen wijst hoogleraar klimaatdynamica Wilco Hazeleger erop dat plotse afkoelingen al eerder in andere klimaatmodellen zijn gezien. 'Het kan blijkbaar uit zichzelf opeens kouder worden.'

Niet, zo benadrukt ook Hazeleger, dat zo'n mini-ijstijd morgen uitbreekt. 'Maar aan de andere kant: de blokkerende hogedrukgebieden die Sybren beschrijft, komen ook vandaag de dag gewoon voor. Het wordt dan wel moeilijker, maar onmogelijk is het niet.'

 
Bij de Kleine IJstijd speelden waarschijnlijk ook variaties in de zonnestraling en vulkaanuitbarstingen mee
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.