'Minderheidsregeringen zijn trager en instabieler'

Laat er maar een minderheidsregering komen, zei Annemarie Jorritsma van de VVD zondag in Buitenhof. Scandinavië weet niet beter. In Denemarken is het tevredenheid alom. Maar in Zweden en Noorwegen zijn de ervaringen slechter...

'Een minderheidsregering? Een meerderheidsregering, dat zou pas een shock geven.' Erik Kristinsen van LO, de Deense FNV, kan zich niet heugen dat Denemarken werd geregeerd door een coalitie die de meerderheid had. Hij rekent terug: nu een centrumrechtse minderheidsregering, daarvoor acht jaar sociaal-democraten, daarvoor.

Kristinsen ziet geen probleem. 'Democratisch gezien is een minderheidsregering zelfs goed. Er worden hier altijd veel open discussies gevoerd. Het duurt hooguit wat langer voordat besluiten worden genomen.'

Regeringen in Scandinavië zijn de afgelopen decennia per definitie minderheidsregeringen.

Desondanks wonen de Scandinaviërs in alles behalve bananenrepublieken. Het welvaartspeil behoort tot het hoogste ter wereld en de Scandinavische verzorgingsstaat is een voorbeeld voor velen.

Een minderheidsregering stelt andere eisen aan politici, zegt de Deense politicoloog Hans Jåån Nielsen. 'Er moet boven alles open onderhandeld worden. Speel nooit vals, want je haalt dan één keer de buit binnen en daarna nooit meer.' Verder ziet Nielsen geen beperkingen. 'Twintig jaar geleden betaalde de belastingdienst voor driekwart mee aan mijn huis. Inmiddels krijg ik nog slechts eenderde terug. Als gevolg van een ingrijpende maatregel van een minderheidsregering.'

De meeste kritiek op minderheidsregeringen klinkt in Noorwegen en Zweden. Ze werken trager, zijn instabieler en voor de kiezer wordt de politiek er niet duidelijker op. 'Er wordt een ander spel gespeeld', zegt de Noorse politicologe Hanne Marthe Narud. In plaats van onderhandelingen vooraf, als de coalitie wordt gevormd, wordt achteraf onderhandeld. En dan keer op keer, bij elk besluit dat wordt genomen.

Narud: 'Het ene moment worden gevechten geleverd met links, het andere moment met rechts. Wat moet de kiezer daarmee? Het is denk ik niet voor niets dat bij de laatste verkiezingen 50 procent van de kiezers op een andere partij stemde.'

De Zweed Olof Petersson schreef een kritisch stuk. 'De band tussen wat de kiezer beslist en welke regering dat oplevert is helemaal zoek. Verliest de Britse premier Tony Blair de verkiezingen dan treedt hij af. In Zweden niet. Wij hebben bijna altijd een sociaal-democratische premier, of hij nu wint of verliest. Het is absoluut niet duidelijk wie verantwoordelijk is. De begroting heeft de steun van de Groenen en Communisten, die officieel niet regeren. Maar als het om de oorlog tegen Irak gaat of deelname aan de euro zijn ze weer tegen. Soms lijkt het of de regering in de oppositie zit en de oppositie regeert.'

Ook in Noorwegen liep het mis, midden jaren negentig. Het bleek ineens zo goed als onmogelijk het land te regeren. Waarom? Emiritus hoogleraar Henry Valen weet het nog steeds niet. 'Het systeem van minderheidsregeringen functioneerde uitstekend, maar plots waren de partijen veel ambitieuzer, wilden veel meer zelf bepalen wat er moest gebeuren. Er kwamen steeds wisselende coalities die per kwestie afspraken probeerden te maken, maar wat niet lukte. De strijd rond het lidmaatschap van de EU creëerde een crisis die we nooit te boven zijn gekomen. Een discussie die opkomt, is dat voortaan eerst moet worden geprobeerd een meerderheidsregering te vormen.'

Narud verbaast zich erover dat de mogelijkheid van een minderheidsregering in Nederland zelfs maar wordt geopperd. 'In Noorwegen beschouwen we Nederland als hét voorbeeld van een land waar altijd coalities kunnen worden gesloten. Ik dacht dat jullie een minderheidsregering als teken van zwakte beschouwden. Dat betekent dat er nu verschillen zijn waar jullie niet uitkomen. Dat verbaast me, ik dacht altijd dat Nederland bruggen kon bouwen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden