Minder winkels, meer vrije ruimte

Het is een waar slagveld onder winkelketens. Slaan de faillissementen van V&D en Scapino nog meer gaten in de winkelstraat? Maakt V&D een doorstart net als DA? Moet er anders nog maar een Primark, H&M of megafiliaal van de Action komen? Niet per se. We verkennen zes andere opties.

Beeld Carolyn Ridsdale

Festivalterrein

Verschillende in onbruik geraakte locaties doen nu al dienst als terrein voor festivals en evenementen. Denk aan de Westergasfabriek in Amsterdam, de Van Nellefabriek in Rotterdam of kerken in binnensteden. Waarom niet in een V&D, in een tijd dat festivals toch niet op kunnen?

'Die panden liggen allemaal keurig centraal, net als kerken', zegt Terts Brinkhoff, bedenker van reizend festival De Parade. 'Daar heb je wat in markttermen 'traffic' heet, publiek.'

Voor een festival in de trant van De Parade is niet eens het hele gebouw nodig. 'Op de hoogste verdiepingen kan huisvesting komen, daaronder kantoren, en in de ruimtes aan de straat moet je aan publieksactiviteit doen.'

Brinkhoff voorziet langzamerhand een einde aan de welvaartseconomie van meer en goedkoper. V&D-panden noemt hij 'de kerken van nu'. 'Ik denk dat de huidige eigenaren zullen kiezen voor de veilige route. Maar de eerste die durft die ruimte open te stellen, die wint.'

De andere kant

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd. De ene kant: Door het faillissement van V&D en andere ketens wordt het een treurige boel in stadscentra. De andere kant: het biedt nieuwe kansen.

Grote indoor speel-, sport- en recreatieplaats

Nog een publieksvriendelijk idee: tover de grote, centraal gelegen V&D-panden om in een speel- en sportparadijs. Daar heeft directeur Niels Meijer van de Cruyff Foundation wel oren naar. 'Heel gave en mooie gedachte om zoiets middenin het centrum te doen.'

'Meestal zoeken wij naar plekken waar veel mensen omheen wonen, met name kinderen die er op een veilige manier kunnen komen. Als zo'n pand aan de voorwaarden voldoet, zeker.' Een warenhuis zou nieuwe perspectieven bieden. 'Cruyff Courts is altijd multifunctioneel, een hockeyveldje waarop ook gebasketbald kan worden, een atletiekveld erbij. Dat zou je in zo'n pand prima kunnen doen, met ook nog een skatebaan en een speeltuintje. Onze missie is kinderen in beweging brengen, ook kinderen met een beperking.'

Kleine, tijdelijke ondernemers

De leegstand van winkelpanden in binnensteden is structureel en zal niet meer ingehaald worden, meent projectontwikkelaar Rudy Stroink. Hoog tijd voor een andere invulling. 'Geen monoliete winkelstraat meer, maar een combinatie van galeries, winkels, kantoren en woningen. De stad wordt fijnmaziger en daardoor ook veel meer solide. Winkelstraten zijn altijd kwetsbaar geweest.' Stroink vestigt zijn hoop op kleine ondernemers. 'Ik denk dat in een pand als dat van V&D over drie of vier jaar wel twintig of dertig startende niche-ondernemers huizen, specialisten. En die zullen komen en gaan, iedere zes tot twaalf maanden.'

Daarmee keert het ambacht terug naar het centrum. 'Ik denk dat je grote karakterverschillen krijgt tussen steden', aldus Stroink. 'Voor kinderkleding ga je naar Baarn, voor meubels naar Culemborg en voor herenmode naar Zutphen.'

Huizen voor vluchtelingen

Waarom geen asielzoekerscentrum in een grote, leegstaande winkelruimte? 'Een mooi idee', vindt een woordvoerster van VluchtelingenWerk. 'In het centrum staan zij dichter bij de samenleving. Dat zou goed zijn voor de integratie. Maar wij zijn meer voor sociale huurwoningen. Momenteel zitten er 14.500 statushouders in azc's die wachten op huisvesting, omdat er niet genoeg woningen zijn. Als die ondergebracht kunnen worden, komt er weer plek vrij in de azc's.' En liefst een beetje gemixt, die huurwoningen, dus niet alleen voor vluchtelingen. 'Ook voor Nederlanders is er tekort aan sociale huurwoningen. Dat is beter voor het draagvlak en beter voor de vluchteling.'

Internetwinkels vullen de gaten

Volgend op het faillissement van V&D, maakt Neckermann.com bekend juist dertien niet-virtuele winkels te openen. Ook elektronicawebwinkel Coolblue opent twee nieuwe filialen.

'Ik denk dat meer grote onlineketens, de Zalando's en de Wehkamps, winkels gaan openen', zegt Ingrid Janssen, associate professor Real Estate Management aan TIAS. 'Zo'n ontmoetingsplek is toch interessant, ondersteund met andere vormen van beleving en activiteit, zoals boekwinkels dat ook doen. Die accepteren dat de omzet niet aan de fysieke kassa wordt gemaakt.'

'Winkels zullen meer showrooms worden', beaamt Marcel Jansen van Strøm Marketing.

Marktplaats.nl opende in november vorig jaar al de pop-upstore Marktplaats Wintersalon in Amsterdam. Daar worden marktplaatsjuweeltjes, gespot door een kenner, te koop aangeboden. Maar voorlopig blijft het daarbij, laat een woordvoerder van Markplaats weten. Een grote offline-Marktplaats in de V&D? 'Dat staat niet op onze roadmap.'

Kraakpanden

Niks pand oppoetsen en snel een nieuwe winkel erin, vindt directeur van de Stadsschouwburg Amsterdam, Melle Daamen. 'Een deel van de aantrekkingskracht van Amsterdam is dat er altijd rare dingen gebeuren die niemand gepland had, variërend van hippies die in groten getale met John Lennon op de Dam slapen tot kraken in de tijd dat het nog inhoudelijk interessant was omdat er goede initiatieven uit voortkwamen.'

Inmiddels is ook dat gereguleerd en worden creatieve broedplaatsen netjes verhuurd. 'Daarmee is de vrije ruimte, het licht anarchistische, eigenlijk weg.' Grote, leegstaande winkelpanden zouden daar volgens Daamen een rol in kunnen spelen.

'Geniale optie', zegt Mark Minkjan van onderzoeksplatform Failed Architecture. 'Ook in andere steden, zoals Utrecht en Nijmegen, zal er meer cultuur terugkomen in het centrum en zal de binnenstad weer een sociaal-maatschappelijke functie gaan vervullen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden