Vrouwen planten zaadjes voor het herbebossingsproject in de Afrikaanse Sahel, eind juli dit jaar.

Analyse VN-klimaatpanel

Minder vlees en duurzamer voedsel zijn vereisten als we de opwarming van de aarde willen beperken

Vrouwen planten zaadjes voor het herbebossingsproject in de Afrikaanse Sahel, eind juli dit jaar. Beeld Foto AFP

De opwarming van de aarde bedreigt de voedselvoorziening in de wereld. Met duurzamere vormen van landbouw kunnen we de schade beperken, zegt het VN-klimaatpanel in een rapport.

Het is nu ‘officieel’: we moeten veel minder vlees eten, minder voedsel verkwisten en zuiniger zijn op onze bossen. Want onze huidige vormen van landbouw, veeteelt en bosbouw dragen sterk bij aan de opwarming van het klimaat. En die opwarming bedreigt de voedselzekerheid in de wereld.

Dat staat in een speciaal rapport van het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, dat deze week bijeen is in Genève. De donderdag verschenen pil is de gezaghebbendste studie tot nu toe over de relatie tussen landgebruik en klimaat. Die zal een rol spelen bij klimaattoppen van de VN in New York in september en Santiago de Chili in december, waar de afspraken van het akkoord van Parijs concreet moeten worden uitgewerkt.

Om de opwarming van de aarde tot ruim onder de 2 graden te beperken, zegt het IPCC, moet de wereld op een veel duurzamere manier het land gebruiken en voedsel produceren. Anders komt (bij een nog steeds groeiende wereldbevolking) de voedselvoorziening in gevaar. Het panel onderstreept daarmee welbekende oproepen van milieugroeperingen en analyses van wetenschappers. 

Natuurvriendelijke landbouw

We moeten een duurzamere, natuurvriendelijke landbouw ontwikkelen, minder vlees eten (veeteelt is een inefficiënte vorm van voedselproductie en een drijfveer achter ontbossing), en iets doen aan de enorme verspilling van voedsel: eenderde van de wereldvoedselproductie wordt verkwist.

Door minder vlees te eten en minder voedsel te verspillen, kan volgens het IPCC minstens eenvijfde van de wereldwijde jaarlijkse CO2-uitstoot worden teruggedrongen, oftewel 8 van de in totaal 37 gigaton CO2 per jaar (2018). Ook zouden zo op termijn miljoenen vierkante kilometers landbouwgrond kunnen worden vrijgespeeld, bijvoorbeeld om terug te geven aan de natuur.

Het VN-klimaatpanel adviseert regeringen (die het rapport ook hebben gesanctioneerd) en doet niet aan consumentenkeuzes. Die vloeien wel uit de adviezen voort. Tijdens de persconferentie gaven de IPCC-auteurs toe dat zij zelf minder vlees waren gaan eten. Alle kans dus dat overheden straks niet alleen zeggen dat we van het gas af moeten, maar ook van het vlees.

Vier manieren waarop we de opwarming van de aarde kunnen tegengaan

Het invloedrijk VN-klimaatpanel IPCC heeft in een groot rapport op een rij gezet hoe landbouw, veeteelt en andere vormen van landgebruik schadelijk zijn voor het klimaat. Dit is wat we er zelf aan kunnen doen.

Het rapport richt zich op de wisselwerking tussen landgebruik en klimaat. Zo nemen bossen CO2 op, en komt bij het kappen ervan CO2 vrij. De huidige vormen van landbouw, bosbouw en veeteelt produceren 23 tot 37 procent van de door de mens veroorzaakte CO2-uitstoot. De natuur neemt omgekeerd eenderde van de CO2-emissies van fossiele brandstoffen op.

Vicieuze cirkel

Er is volgens het IPCC sprake van een vicieuze cirkel. De door de mens veroorzaakte klimaatverandering tast natuurlijke ecosystemen aan en bedreigt de voedselveiligheid, terwijl de onduurzame manier waarop mensen nu land en water gebruiken de klimaatverandering versterkt.

Het IPCC stelt vast dat de opwarming (gemiddeld nu al bijna 1 graad Celsius, boven land 1,5 graad) nu al leidt tot meer hittegolven, droogtes, zware regenval, bodemerosie en bosbranden. Hierdoor nemen oogsten af en slinkt de voedselwaarde van gewassen. Ook krimpt de hoeveelheid landbouwgrond door verdroging en verwoestijning, nog eens versterkt door overexploitatie.

De gevolgen daarvan zijn volgens het IPCC al zichtbaar: voedsel wordt duurder, schaarser en minder voedzaam. Als de opwarming doorzet, kan dit na 2050 leiden tot voedseltekorten, hongersnoden, toenemende migratie en conflicten. De wereld telt nu al 820 miljoen mensen met ondervoeding (en 2 miljard met overgewicht).

Hoewel de bedreigingen van de voedselzekerheid door de opwarming dus toenemen, wil het IPCC geen doemverhalen propageren. De auteurs benadrukken dat we de klimaatcrisis kunnen helpen inperken door aanpassing van onze manier van eten, voedsel verbouwen en bossen beheren.

Vitale rol voor de bossen

Het rapport benadrukt vooral het belang van de bescherming van bossen. Bossen zijn een belangrijke opslag van CO2 en spelen een vitale rol in het klimaatsysteem. Alle reden dus de toenemende ontbossing (bijvoorbeeld in het Braziliaanse Amazonegebied sinds het aantreden van president Jair Bolsonaro) tot staan te brengen en massaal te gaan herbebossen. Dit kan volgens het IPCC  tot 5,8 gigaton per jaar aan CO2-uitstoot compenseren.

Het IPCC is intussen over één ding glashelder: als we de opwarming van de aarde onder de nog relatief hanteerbare 2 graden willen houden, kan dat alleen door de uitstoot van broeikasgassen over de hele linie zo snel en zo drastisch mogelijk terug te dringen, te beginnen met die van verkeer en industrie.

Gratis e-book: Hoe voeden we 10 miljard monden in 2050?

Eten we in 2050 kweekvlees of krekels? Wat zijn de spannende initiatieven op het gebied van voedsel? En hoe draag je zelf bij aan een betere wereld? Het zijn onderwerpen die aan bod kwamen tijdens ons project de Voedselzaak. De beste artikelen bundelden we in een e-book dat u hier gratis kunt downloaden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden