Vijf vragen

Minder vaccins van AstraZeneca geleverd: moet ik nu langer wachten op een prik?

Een strop voor het Nederlandse vaccinatieprogramma. Dit eerste kwartaal krijgt Europa veel minder doses geleverd van het vaccin van AstraZeneca - terwijl daarvan juist voor de eerste maanden het meest zijn besteld. Duurt het nu langer voor alle Nederlanders hun beschermende prik krijgen?

Een laborant desinfecteert zijn handen in een laboratorium waar het Oxford-vaccin wordt geproduceerd. Beeld AFP
Een laborant desinfecteert zijn handen in een laboratorium waar het Oxford-vaccin wordt geproduceerd.Beeld AFP

Wat is er aan de hand?

Het nieuws sloeg vrijdag in als een bom. Door productieproblemen levert AstraZeneca veel minder doses van het ‘Oxford-vaccin’ aan de Europese Unie dan afgesproken. Dit eerste kwartaal gaat het waarschijnlijk om aanzienlijk minder dan de helft: 31 miljoen in plaats van 80 miljoen doses. Europa koopt de vaccins gezamenlijk in en verdeelt deze naar rato over de lidstaten.

Voor het Nederlandse vaccinatieprogramma is dat een flinke tegenvaller. Nederland verwachtte de eerste drie maanden van het jaar 4,5 miljoen doses Oxford-vaccin. Dat is verreweg de grootste hoeveelheid in deze periode. Ter vergelijking: van de al goedgekeurde vaccins van Pfizer en Moderna verwacht Nederland in het eerste kwartaal respectievelijk 2,7 miljoen en 400 duizend doses. Iedere gevaccineerde heeft twee doses nodig.

Maandag is er spoedoverleg tussen de farmaceut, de Commissie en vertegenwoordigers van alle EU-landen. Dan wil Brussel het antwoord op de vraag wanneer en hoeveel vaccins AstraZeneca de komende maanden zal leveren.

‘Vrijdag heeft AstraZeneca aan Nederland en de andere Europese lidstaten gemeld dat de leveringen in het eerste kwartaal beperkter zijn dan voorzien’, zegt de woordvoerder van coronaminister Hugo de Jonge. ‘Wij en de andere Europese landen zijn hierover nog met de farmaceut in gesprek en wij zetten dat gesprek de komende week voort.’

Maar het vaccin van AstraZeneca moet toch nog Europees worden goedgekeurd?

In onder meer het Verenigd Koninkrijk prikken ze al met het Oxford-vaccin. Het Europees Geneesmiddelenagentschap EMA besluit naar verwachting 29 januari over de goedkeuring ervan voor de Europese Unie. Naar die toelating kijkt ook Nederland reikhalzend uit. Dan kunnen er meters gemaakt worden met het vaccineren, was de hoop.

Als Nederland nu inderdaad minder dan de helft van de verwachte doses krijgt, betekent dat in het eerste kwartaal zeker ruim twee miljoen doses vaccin minder dan ingetekend staan in de tabellen van het ministerie van Volksgezondheid - op een totaal van 7,6 miljoen doses voor het eerste kwartaal. Hierdoor kan het vaccinatieprogramma weken vertraging oplopen.

En dan is Nederland ook nog als allerlaatste van de Europese landen begonnen met vaccineren, op 6 januari?

‘Nederland kende al een trage start en heeft moeite om nu voldoende volume te maken’, zegt André Knottnerus, oud-voorzitter van de Gezondheidsraad. Als de planning nu weer moet worden teruggeschroefd is dat volgens hem ‘problematisch’. ‘Het is enorm belangrijk om zo snel mogelijk ouderen en kwetsbaren te beschermen en groepsimmuniteit te realiseren met vaccineren. Hoe langer dat duurt, hoe meer kans het virus heeft zich verder te ontwikkelen.’

Daarom zou Nederland de vaccinatielogistiek moeten verbeteren. Maar belangrijk is volgens Knottnerus vooral dat er internationaal wordt gekeken hoe je door samenwerking van bedrijven de productie van goedgekeurde vaccins zo snel mogelijk kunt opschroeven. ‘Hoe dan ook wil je niet dat Nederland onderaan blijft bungelen in de lijstjes met het laagste percentage gevaccineerde inwoners.’

Wat betekent de kleinere levering concreet?

Zorgmedewerkers van verpleeghuizen en bewoners van verpleeghuizen en gehandicapteninstellingen worden nu gevaccineerd met het Pfizer-vaccin. Met het vaccin van Moderna gaan de huisartsen voornamelijk de meest kwetsbare groepen in de instellingen inenten.

Daarna moesten zo’n 2 miljoen zorgmedewerkers en kwetsbaren onder de 60 jaar worden opgeroepen voor een prik met AstraZeneca. Dat zullen er nu waarschijnlijk minder worden.

De woordvoerder van minister Hugo de Jonge beklemtoont dat de informatie in de Kamerbrieven met aantallen verwachte vaccins per tijdvak ‘met de nodige onzekerheden omgeven is’. ‘Aantallen kunnen wijzigen of opschuiven in de tijd. Maar duidelijk is dat de snelheid van de levering van de vaccins de snelheid bepaalt waarmee we kunnen vaccineren.’

Hoe kan het dat het vaccineren in Europa stroever verloopt dan in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk?

De Europese Unie is trots op haar gezamenlijke vaccininkoop. AstraZeneca was de eerste farmaceut waarmee Europa een deal sloot: in augustus, voor 300 miljoen doses vaccins. Daarna maakte de EU afspraken met nog vijf andere farmaceuten: In totaal voor een bestelling van ruim 2 miljard vaccindoses. Meer dan voldoende om alle Europeanen in te enten. Als die vaccins tenminste allemaal worden goedgekeurd.

De verwachting was dat het ‘traditionele’ en relatief goedkope Oxford-vaccin als eerste de eindstreep zou halen. Maar de op de nieuwe mrna-techniek gebaseerde vaccins van Pfizer en Moderna kwamen eerder door de toets van de EMA. Op de overige vaccins is het nog langer wachten.

Dan klinkt de kritiek dat Brussel te traag en te weinig vaccins heeft besteld. En bovendien op het verkeerde paard lijkt te hebben gewed, met haar aanvankelijke focus op AstraZeneca.

Tijdens de onderhandelingen met de farmaceuten stonden de meeste lidstaten aanvankelijk inderdaad sceptisch tegenover de nieuwe vaccins van Pfizer en Moderna. Maar vervolgens heeft Europa er wel voor gekozen op alle zes de vaccin-paarden te wedden en ook de vaccins met de nieuwe techniek in te kopen. Nu die nog als enige zijn goedgekeurd, zijn daarvan nog niet genoeg geleverd om al grootschalig mee in te enten.

Inmiddels proberen veel landen zo veel mogelijk vaccins van Pfizer te bemachtigen. Genoemd als verzachtende omstandigheid: niemand had beschikking over een glazen bol. In het tweede kwartaal verwacht Nederland bijna 9 miljoen doses Pfizer en Moderna.

LEES OOK:

Dit gebeurt er in jouw lijf als de prik is gezet
De eerste coronavaccins zijn gebaseerd op een sciencefictionachtige techniek waaraan wetenschappers tientallen jaren sleutelden. Hoe werkt die techniek, en wat gebeurt er precies in het lichaam zodra het vaccin is ingespoten?

Hoe gaat het met vaccineren in Nederland en wereldwijd? De belangrijkste grafieken op een rij
Hoe gaat het met vaccineren? Hoeveel mensen zijn er ingeënt, en in welk land gaat de campagne het snelst? Op deze pagina een overzicht van de coronavaccinaties in Nederland en andere landen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden