Minder Syrische kindvluchtelingen naar school

Armoede onder Syriërs in gastlanden houdt kinderen thuis

Onderwijs aan Syrische kinderen in Libanon. Kinderen worden opgehaald en weer thuis gebracht met de schoolbus. Foto Arie Kievit

De deelname aan onderwijs door Syrische kindvluchtelingen in de omringende gastlanden is het afgelopen jaar zorgwekkend gedaald. De kinderrechtenorganisatie KidsRights stelt dat vast in een rapport dat vandaag wordt gepresenteerd in de Jordaanse hoofdstad Amman.

Naar schatting 43 procent van alle schoolgerechtigde Syrische kinderen in Turkije, Libanon, Jordanië, Irak en Egypte gaat niet naar school. Het jaar daarvoor was dat nog 36 procent. Het totaal aantal drop-outs is ruim 775 duizend. De cijfers zijn gebaseerd op gegevens van Unicef en de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr.

Armoede is de belangrijkste oorzaak van het teruglopende schoolbezoek, zo blijkt uit het rapport. Voor ouders is het zeer moeilijk werk te vinden. Werkvergunningen worden maar mondjesmaat verstrekt. In Libanon is dat zelfs zo goed als onmogelijk.

Hoewel het onderwijs veelal gratis is, kunnen veel ouders de bijkomende kosten voor bijvoorbeeld vervoer en schoolboeken niet opbrengen. Steeds vaker zien ouders zich bovendien gedwongen hun kinderen uit werken te sturen, als aanvulling op het schamele gezinsinkomen. Vooral jongens vanaf 12 jaar lopen dit risico.

Tekort aan donorgeld is een andere oorzaak van de problemen. KidsRights heeft het over ‘het stilzitten van de internationale donorgemeenschap, die toegezegde gelden geregeld niet of te laat betaalt’. Op de donorconferentie van 2016 in Londen werd afgesproken dat alle Syrische kindvluchtelingen eind 2017 toegang tot onderwijs zouden moeten hebben. Daar is weinig van terechtgekomen.

Van de benodigde 675 miljoen euro voor het onderwijsplan 2018-2019 van de Verenigde Naties was in september nog maar 28 procent binnen. Ook is er sprake van een ‘ernstig gebrek aan transparantie bij de geldstroom van donoren naar gastlanden’, zoals ook Human Rights Watch dit najaar al constateerde.

Het rapport van KidsRights komt een dag nadat de Europese Unie op een top in Bulgarije met de Turkse regering sprak over een reeks bilaterale hoofdpijndossiers, zoals de toetreding van Turkije tot de EU, de onderlinge handel, het visumvrij reizen en de vluchtelingendeal.

Turkije vraagt de EU om meer geld voor de Syrische vluchtelingen. Waarschijnlijk is dit nog het eenvoudigste onderdeel van de onderhandelingen. De EU lijkt bereid te zijn Turkije de tweede tranche à 3 miljard euro te geven van het bedrag dat in maart 2016 werd afgesproken.

Van de vijf gastlanden herbergt Turkije veruit de meeste vluchtelingen: 3,4 miljoen van de in totaal 5,4 miljoen. Ook in Turkije is het percentage kinderen buiten het onderwijssysteem toegenomen, van 42 procent in 2016 naar 47 procent nu. Twee jaar geleden was nog sprake van een forse daling.

De problemen met het schoolbezoek zijn niet in de eerste plaats toe te schrijven aan onwil bij de autoriteiten in de vijf gastlanden. De Turkse regering bijvoorbeeld is ‘zeer gastvrij’ geweest voor Syrische vluchtelingen en heeft zich ingespannen alle kinderen gratis onderwijs aan te bieden, aldus KidsRights.

Dit wordt bevestigd door Juliette Touma, woordvoerster van het regionale hoofdkantoor van Unicef in Amman. Volgens haar hebben de vijf gastlanden op ‘extreem genereuze’ wijze hun scholen geopend voor Syrische kinderen en doen ze ‘geweldig hun best’ te zorgen dat zoveel mogelijk kinderen onderwijs volgen.

Ook niet-economische factoren kunnen een barrière vormen voor schooldeelname. Op basis van gesprekken met vluchtelingen constateert KidsRights dat veel kinderen op school geslagen of gediscrimineerd worden. Sommige ouders vinden het onveilig hun kind naar een ver weg gelegen school te sturen.

Taal kan eveneens een belemmering zijn, vooral in Turkije. Aanvankelijk werden voor kinderen die niet naar het Turkstalige onderwijs konden of wilden tijdelijke onderwijscentra opgericht, waar Syrische leerkrachten een Arabisch curriculum gebruiken. De kwaliteit van het onderwijs laat hier vaak te wensen over.

Inmiddels beseft de Turkse regering dat de vluchtelingen niet spoedig naar Syrië zullen terugkeren en maar beter allemaal Turks onderwijs kunnen volgen. De tijdelijke centra worden geleidelijk gesloten. Eind vorig jaar zaten er voor het eerst meer Syrische kinderen op een Turkse school dan op een tijdelijke.

Meer over