Minder snel en sexy, het kan

Bewering:

'De sociale psychologie is bezig uit het dal te klimmen'


Misschien kunnen we op de valreep, voor deze ene keer, de naam van de rubriek veranderen in Hoop. Het ziet ernaar uit dat de sociale psychologie, na alle klappen die het vak heeft gekregen van fraudeurs en sloddervossen, bezig is zich uit het dal omhoog te werken. Daarbij sleurt het, opmerkelijk genoeg, misschien ook nog wel de rest van de wetenschap mee. Er lijkt vanaf de werkvloer een tegenbeweging op gang te zijn gekomen waarin weer voor zorgvuldige, weloverwogen en desnoods dan maar wat minder snel en sexy onderzoek wordt gepleit. Die stemming overheerste in ieder geval op een congres Solid Psychological Science afgelopen dinsdag, georganiseerd door de twee in Nederland zwaarst getroffen universiteiten, Nijmegen en Tilburg.


Wat iedereen vooral geleerd heeft van de affaires van de afgelopen tijd, is hoe makkelijk het is om de zaak te flessen. Of, netter gezegd, om gebruik te maken van de vrijheden die je als psychologisch onderzoeker altijd hebt. Mensen zijn nu eenmaal lastiger te onderzoeken dan muizen en elektronen en er zijn altijd omstandigheden te bedenken waardoor een experiment niet het verwachte resultaat oplevert. Misschien was de onderzoeksgroep te klein, misschien werden de proefpersonen afgeleid, misschien zat het weer niet mee? In de goede oude tijd kon je dan als onderzoeker net zo lang duwen en trekken aan je uitkomsten tot je een 'significant' (lees: publicabel) resultaat had. Onder psychologen heet dat 'p-hacking', maar dat, zo maakte onderzoeker Joe Simmons op het congres duidelijk, mag nu niet meer. Althans, het mag desnoods wel, maar dan moet je dat eerlijk zeggen in je artikel en niet net doen alsof je eigenlijk al van tevoren wist dat het weer de onderzoeksresultaten zou beïnvloeden. Simmons schudde in 2011 sociaal psychologen nog eens flink wakker met een artikel waarin hij, samen met Leif Nelson en Uri Simonsohn (ze waren er alledrie, op het congres, het was een feest), aantoonde hoe eenvoudig het is een onderzoek zo op te zetten dat zelfs volstrekte onzin statistisch significant wordt - na het luisteren naar When I'm sixty-four daalt de leeftijd van proefpersonen met bijna anderhalf jaar, terwijl die na Kalimba gelijk blijft.


In vervolg hierop bepleitten dezelfde drie onderzoekers vorig jaar het voortaan opnemen van een soort garantiebepaling in elk psychologisch artikel - 'Wij rapporteren hoe we onze steekproefgrootte hebben bepaald, welke data we hebben weggelaten, alle bewerkingen, en alle metingen in de studie.' Ook in het Engels zijn dat 21 woorden, vandaar dat ze hun voorstel de 21-word solution hebben genoemd (papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2160588).


En het mooie is: het ziet ernaar uit dat zij gehoor krijgen bij de wetenschappelijke bladen. Aan de gretigheid waarmee psychologische tijdschriften zoals Psychological Science leuke flutonderzoekjes publiceren om de aandacht van de media te trekken, lijkt een eind te komen. Ook daar worden de touwtjes strakker aangetrokken en dat zou, zo bleek wel in de wandelgangen van het congres, een ommekeer kunnen betekenen. De publicatiedrift, en de slodderwetenschap, wordt immers mede aangewakkerd door de concurrentie tussen tijdschriften en de behoefte in de krant te komen - niet goedschiks, dan maar kwaadschiks. Ook Nature en Science (die laatste nog niet officieel), hebben zich stevig achter de oren gekrabd en zijn doende de regie meer in handen te houden en meer verantwoording bij onderzoeksresultaten te eisen. En als tijdschriften hogere kwaliteit eisen, neemt de kwantiteit vanzelf af en wordt het steeds onzinniger de kwaliteit van onderzoekers te bepalen aan de hand van de kwantiteit van hun publicaties.


Het probleem is wel het schrijnendst naar voren gekomen in de sociale psychologie, maar er is voor andere wetenschappers geen reden zelfgenoegzaam weg te kijken. Daarvoor zijn de schandalen in bijvoorbeeld het medisch onderzoek, en de slappe happen van de voedings- en de neurowetenschap, te talrijk. Als de wetenschap haar goede naam gaat terugveroveren, begint in de sociale psychologie misschien wel de victorie. Dat is toch reden tot hoop?


Oordeel:

Andere takken van wetenschap profiteren mee

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden