Minder, maar beter lesgeven, dat is geen gek idee

IJs&Weder

Logaritmen, merkwaardige producten, de wet van Ohm - veel van wat volhardende leraren mij op school probeerden bij te brengen is weggezakt. Wat tegenwoordig minachtend 'verhaaltjesrekenen' heet, beklijfde beter. Ook het verhaaltje dat verteld werd om uit te leggen wat een 'drogreden' is, bleef me bij.

Je ziet een man op straat keihard wegrennen, schichtig achterom kijkend, met een grote zak op zijn rug. Een minuut daarvoor is even verderop is een bank beroofd. Tussen deze twee feiten hoeft geen enkel verband te bestaan (misschien is die man met een zak kleren op de vlucht voor zijn woedende vriendin), al doet de politie er slim aan om de man even te verhoren.

Ik moest aan dat verhaaltje denken toen ik deze week de kop las boven een artikel op de site van Trouw met de kop 'Betere leerprestaties door minder lesuren'. Een interessant stuk, over een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 33 landen, naar het aantal lesuren (voor leerlingen en leraren) en de 'opbrengsten' van het onderwijs.

In landen als Zuid-Korea en Japan zitten leerlingen tweehonderd uur per jaar minder in de bankjes, en toch zijn ze beter in rekenen en taal dan die van ons. Nederlandse leraren geven 150 uur per jaar meer les dan collega's in de efficiëntste onderwijslanden. Ook in Duitsland, Polen en Zwitserland is het onderwijs efficiënter dan in Nederland.

Opmerkelijk. Maar nergens in het in het stuk kan ik vinden dat er tussen de twee verschijnselen - minder uren en goede prestaties - een oorzakelijk verband is. De koppenmaker dacht van wel. Maar het is een pracht van een drogreden.

Er kunnen zoveel oorzaken zijn. Misschien kan men het in sommige landen toe met minder lesuren omdát de kwaliteit van onderwijs er hoger is. En dat kan dan weer komen doordat de leraren er beter zijn of hogere eisen stellen. De ouders zijn er strenger, de kinderen gemotiveerder of gedisciplineerder. Of een combinatie van dit alles.

Het was al bekend dat veel uren op school zitten geen garantie is voor goede resultaten; daarom was het vasthouden aan een norm van 1.040 lesuren, met verplichte 'ophokuren', zo idioot. Maar dat prestaties als bij toverslag verbeteren door het aantal lesuren te verminderen is heel onwaarschijnlijk.

Gelukkig maken de CBS-onderzoekers zich in hun rapport niet schuldig aan deze drogreden. Ze schrijven: 'Aangezien er veel factoren zijn die invloed uitoefenen op de output van leerlingen kunnen we niet met zekerheid zeggen dat minder verplichte lesuren voor leerlingen en leraren zou leiden tot hogere scores' en: 'Of het verlagen van de verplichte lesuren voor leerlingen en leraren in Nederland goed uitpakt, is de vraag.'

Het efficiëntste onderwijs is trouwens niet per se het beste onderwijs, ook al doen de Aziaten het in beide categorieën goed. Efficiëntie meet de relatie tussen kosten, inspanningen en effect. Het in het CBS-onderzoek zo efficiënte Duitsland staat bij PISA 2012 - een onderzoek onder 15-jarigen - bij wiskunde op de zestiende plaats, zes plaatsen onder Nederland. Bij leesvaardigheid is Nederland vijftiende, Duitsland twintigste.

Het gaat erom hoe je vrijkomende tijd besteedt. Wat zouden leerlingen doen met hun vrije middag? Stapels huiswerk maken, zoals kinderen in Estland en Polen? Dat helpt vast, maar gaat dat lukken in het gezellige Nederlandse onderhandelingsgezin? Willen wij het fanatieke stamp- en drilonderwijs uit de Aziatische landen, die steevast bovenaan de internationale PISA-ranglijsten staan? Kindermishandeling!

Wij vinden het óók belangrijk dat kinderen op school voorlichting krijgen over obesitas, burgerschap, homoseksualiteit, drugs en fundamentalisme. Wij willen dat ze leren samenwerken. En naar de kinderboerderij gaan. Het belangrijkste vinden we dat onze schatjes een leuk leven hebben. Heel inefficiënt.

Ik hoop dat ze zich bij het ministerie van Onderwijs nog niet in de handen wrijven, omdat het stukken goedkoper kan. Als leraren - bij een gelijkblijvend salaris - meer tijd kregen om hun lessen goed voor te bereiden, zou dat best eens effect kunnen hebben. Ook loont het onbevoegde leraren tijd te geven hun diploma te halen, en bevoegde leraren tot studeren te verleiden: dat beter opgeleide leraren het niveau verhogen is wél een spijkerhard gegeven. Minder lesgeven, maar beter, dat is geen gek idee. Maar goedkoper is dat niet.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.