'Minder bouwen is ook een zegen'

Door

DELFT - Zijn nieuwe werkkamer is al honderd jaar oud, maar ruikt nog vers van de opknapbeurt die deze week is afgerond. Het is een mooie hoekkamer in zo'n vroeg twintigste eeuws faculteitsgebouw in neo-stijlen, een ontwerp van oud-rijksbouwmeester Jan Vrijman. Ooit werden hier de mijnbouwingenieurs opgeleid, die de nieuwe economie van Zuid-Nederland moesten opstuwen.


Nu zit hier de nieuwe stadsbouwmeester van Delft en bouwheer van de universiteit Wytze Patijn (63).


Vandaag neemt hij afscheid als decaan van de faculteit Bouwkunde, met een symposium over 'de toekomst van de architect'. Nee, zegt hij meteen maar, 'Ik ben niet somber over de architectuur of over de positie van de architect. Integendeel.'


Het is waar dat er door de crisis weinig werk is. Het is ook waar dat veel architectenbureaus krimpen of op de fles gaan. 'Maar een tijd wat minder bouwen, is ook een zegen. De Nederlandse architectuur heeft de afgelopen twintig jaar een enorme hausse gekend. Dat er tijd is om na te denken over de toekomst, over duurzaamheid, dat lijkt mij heel gezond.'


Patijn zit in een gebouw van een 'voorganger'. Voor hij decaan werd, was hij zelf vijf jaar rijksbouwmeester (1995-2000). Niet alleen daarom is dit pand voor hem een geschikte werkplek. Het is een gerenoveerd gebouw. Renovatie, herbestemming, is een van zijn stokpaardjes. Dat was het voor de architect Patijn, voor de rijksbouwmeester en dat was het voor de decaan die in 2008 geconfronteerd werd met een dramatische brand. De oude faculteit Bouwkunde (1970) van het roemruchte bureau Van den Broek en Bakema ging verloren.


Terwijl de buitenwacht dacht aan prestigieuze nieuwbouw en er 25 miljoen euro beschikbaar kwam uit Den Haag voor een 'iconisch gebouw', koos Patijn voor een lelijk eendje. Zijn oog viel op de oude scheikunde faculteit, een nogal traditioneel gebouw uit 1923 van architect G. van Brecht, dat leeg stond en door iedereen werd versmaad. Maar, o wonder, het gebouw werd opgeknapt en iedereen was verrast door de herwonnen schoonheid van het pand.


'Vriend en vijand zijn het erover eens dat het een prachtige oplossing is.' Echte duurzaamheid, is ook kijken wat er behouden kan blijven. Niet te snel slopen. Niet te snel nieuw bouwen. 'Dit is een gebouw met zes meter verdiepingshoogte. Die kwaliteit krijgt je nooit terug bij nieuwbouw.'


Pijnpuntje. Nu wil Den Haag de 25 miljoen euro terug. Want er is geen iconisch gebouw neergezet. 'Dat is bureaucratisch geneuzel. Natuurlijk is het gebouw een icoon geworden. Een heropgericht icoon. Dit gedoe gaat alleen maar om kleine lettertjes en geld, niet om opvattingen.'


Patijn is bijna vijf jaar decaan geweest van de afdeling Bouwkunde van de Technische Universiteit Delft, een van meest gewaardeerde architectuuropleidingen van Europa. Met grote aantrekkingskracht op buitenlandse studenten. 'Ik schat dat 20 tot 30 procent van de studenten niet uit Nederland komt.' Tussendoor, ook toen hij rijksbouwmeester was, is hij altijd architect gebleven. Zijn laatste project is de 'fietsappel', een innovatieve fietsenstalling (2010) bij het station in Alphen.


'Die combinatie van creativiteit en organiseren, is wat me aanspreekt.' Want vergis je niet, zegt hij. 'Architectuur is een praatvak. Je praat om mensen te overtuigen van een idee, een concept. Je praat om budgetten en vergunningen te krijgen. Ik ken fantastische ontwerpers die niet doorbraken, omdat ze het verhaal niet konden vertellen.'


Wat hij heeft geprobeerd als decaan is het internationale aanzien dat de Nederlandse architectuur heeft verworven, in het onderwijs binnen te halen. 'Hoogleraren als Winy Maas van MVRDV zijn vertegenwoordigers van die generatie succesvolle architecten.'


Wat Nederlandse architecten in het buitenland zo gewild maakt, is volgens Patijn 'een mix van pragmatisme en visionair denken'. Dat succes is echt uitzonderlijk. Het hielp dat er ook veel werk was. Er is zo veel gebouwd de laatste twee decennia. 'Als je kijkt hoe het hart van Den Haag, Rotterdam met de Kop van Zuid en Amsterdam met Zuidas en IJ-oevers, zijn veranderd. Dat zijn grote bewegingen.'


Ook daarom is een denkpauze door de crisis niet slecht. 'Er is niet alleen veel gebouwd, ook veel gesloopt. Terwijl we zuinig moeten zijn op onze cultuurhistorie.' Zo begrijpt Patijn niet dat in Den Haag de oude ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken zijn gesloopt, net als de Zwarte Madonna van Carel Weeber. 'Je moet toestaan dat architectuuropvattingen uit verschillende tijden naast elkaar zichtbaar blijven.'


Als je hem vraagt wat hij het mooiste gebouw van Nederland vindt, kijkt hij dan ook na een 'hernieuwd' gebouw: Westraven van Rijkswaterstaat langs de A12. Een kantoorkolos uit de jaren zestig die door iedereen was opgegeven, maar een prachtig tweede leven kreeg van bureau Cepezed. 'Dat is echte duurzaamheid. Ik denk dat de opgave van de toekomst met de verdichting van de steden veel meer komt te liggen in de transformatie van de bestaande omgeving en gebouwen, dan in louter nieuwbouw.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden