'Milosevic zal Servische slachtofferrol uitbuiten'

Europa heeft met Slobodan Milosevic mogelijk zijn eigen Saddam Hussein: een dictator die weliswaar verslagen is maar wiens machtsstructuur ongeschonden blijft....

Er breekt voor Milosevic een allesbepalende periode aan. De vrede is getekend. Nu de staat van oorlog is opgeheven, mag de oppositie weer campagne gaan voeren en wordt de perscensuur minder strikt.

De populariteit van Milosevic heeft een dieptepunt bereikt, de Servisch-orthodoxe kerk riep om zijn aftreden, maar desondanks is hij nog altijd de populairste politicus in Joegoslavië. De oppositie wacht gespannen af hoeveel mensen er vandaag aanwezig zullen zijn bij de geplande protesten.

De onvrede onder de Joegoslavische bevolking neemt toe, en dat is niet verwonderlijk. Milosevic heeft het 'Heilige Land' uit handen gegeven dat hij gezworen had te zullen verdedigen, Joegoslavië staat economisch op de rand van de afgrond en de werkloosheid is groter dan ooit.

Vooral de winter belooft voor Joegoslavië rampzalig te worden. De internationale gemeenschap zal geen cent steken in de wederopbouw zolang Milosevic in het zadel zit. De infrastructuur, energiecentrales en olieraffinaderijen zijn vernietigd.

Milosevic' toekomst ziet er nog somberder uit nu het Joegoslavië-Tribunaal een internationaal arrestatiebevel tegen hem heeft uitgevaardigd op verdenking van oorlogsmisdaden. Een logisch denkend mens zou direct na het sluiten van het vredesakkoord zijn koffers hebben gepakt, zijn buitenlandse bankrekeningen hebben geleegd en zijn vertrokken naar een bevriend land als Wit-Rusland of Irak.

Zo niet Slobodan Milosevic. Een oneervolle aftocht is ondenkbaar voor de Joegoslavische president en hij zal zeker geen vervroegde verkiezingen uitschrijven. Milosevic blijft aan de leiding of gaat strijdend ten onder.

De macht in handen houden ten koste van alles, dat is een specialiteit van Milosevic. Eind jaren '80 transformeerde hij van een communistisch functionaris tot een nationalistische volksmenner. Gebruik makend van de frustratie van de Servische Kosovaren wist hij zich in 1989 te ontdoen van zijn politieke vijanden.

Milosevic is een meester in het manipuleren van de oppositie. Op momenten dat hij in een hoek gedreven lijkt, ontpopt hij zich vaak tot een briljant tacticus.

Overigens komt het ontbreken van een geloofwaardige oppositie in Servië niet alleen door Milosevic, of door de NAVO-bombardementen die het volk massaal tot Milosevic zouden hebben bekeerd, zoals oppositieleider Zoran Djindjic suggereerde. De oppositie heeft haar gebrek aan geloofwaardigheid voor een groot deel aan zichzelf te danken.

De overkoepelende oppositiepartij 'Zajedno', waarin aansprekende leiders als Djindjic, de nationalist Vuk Draskovic en mensenrechtenactiviste Vesna Pesic zich hadden verenigd, kreeg twee jaar geleden nog tienduizend mensen op de been tijdens protestbijeenkomsten tegen het regime van Milosevic. Maar meningsverschillen en profileringsdrang deden deze coalitie vervolgens uit elkaar spatten.

Bij de laatste parlementsverkiezingen in Servië deed deze kansloze oppositie 'uit protest' niet eens mee. Het linkse blok, de socialisten van Milosevic en de communisten van zijn vrouw Mirjana Markovic behaalden 110 van de 250 zetels.

Na deze verkiezingen lukte het de Joegoslavische president om een voormalige tegenstander de ultranationalist Vojislav Seselj als vice-premier van Servië aan zich te binden. En in januari trad zelfs de volksmenner en oud-Milosevic-hater Vuk Draskovic als vice-premier van Joegoslavië toe tot de regering.

Hoewel Draskovic door Milosevic in april uit de regering werd gezet na zijn pleidooi voor de acceptatie van NAVO-troepen in Kosovo, heeft hij door zijn ziel te verkopen aan 'duivel Milosevic' veel van zijn geloofwaardigheid verspeeld.

Ook de voormalige burgemeester van Belgrado Djindjic kan niet meer rekenen op veel vertrouwen onder de Servische bevolking. Zijn vlucht naar Montenegro - nadat de staatsmedia hem hadden beschuldigd van landverraad - hebben hem het stempel van lafaard opgeleverd.

De sociologe Pesic is de enige oppositieleider die nimmer heeft geflirt met nationalisme of macht. Ze geniet groot aanzien, maar haar aanhang is klein.

Een van de weinige serieus te nemen concurrenten van Milosevic is Milo Djukanovic, de president van de Joegoslavische deelrepubliek Montenegro. Hij was ooit een oogappel van Slobodan Milosevic, maar nam later afstand van diens politiek. Hij geniet grote populariteit en krijgt steun van het Westen. Maar als een president van een deelstaat met 600 duizend inwoners kan hij niet als 'sterke man' gelden.

Toch heeft de oppositie nu een kans om Milosevic omver te werpen, meent de onafhankelijke politieke commentator Bratislav Grubacic. 'Milosevic geniet nog slechts de steun van 15 procent van de bevolking, zijn vaste electoraat. De rest van de mensen is hem liever kwijt dat rijk. Ze zijn toe aan verandering, willen niets liever. Maar Milosevic zal proberen de oppostie te manipuleren, zoals hij dat de afgelopen jaren steeds heeft gedaan. Via omkoping, repressie en mediacampagnes.'

Grubacic ziet twee mogelijke scenario's. 'Of het lukt Milosevic wederom om iedereen te manipuleren en zijn repressieve regime zonder hervormingen voort te zetten. Of er zal grote sociale onrust uitbreken, resulterend in demonstraties en een burgeroorlog. Want Milosevic zal de macht nooit vreedzaam uit handen geven.'

Veel hoop gevestigd op een nu nog kleine democratische beweging: de Alliantie voor Verandering. Daarbij hebben onder meer de mensenrechtenactiviste Pesic en generaal Vuk Obradovic zich aangesloten, leider van de Sociaal Democratische Partij in Servië. Deze groep heeft de protesten van vandaag georganiseerd, en veel zal afhangen van het aantal mensen dat hierop afkomt.

Bratislav Grubacic: 'Zaterdag wordt een belangrijke testcase. De Alliantie voor Verandering bestaat uit gezonde oppositiepartijen, het wordt interessant om te zien of ze voldoende steun weten te krijgen.'

Maar of Milosevic nu aanblijft of aftreedt: de omvorming tot een betrouwbaar democratisch land zal voor Joegoslavië hoe dan ook een lange weg zijn. Want vooralsnog blijft een meerderheid van de bevolking overtuigd van de slachtofferrol van de Serviërs - dat de internationale gemeenschap onheus heeft gehandeld en dat de Serviërs niets hebben misdaan in Kosovo. Gevoelens die Milosevic zal proberen uit te buiten, zoals hij het afgelopen decennium steeds wist te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden