Militairen werpen zich op als hoeders van de democratie

Het was een duidelijk zwaktebod, de aankondiging van een gefrustreerde president Abdurrahman Wahid dat hij zijn minister voor Politieke Zaken en Veiligheid had opgedragen 'speciale maatregelen' te treffen voor de openbare orde....

Van onze buitenlandredactie

De Indonesische president had de laatste dagen gedreigd met grover geschut: de afkondiging van de militaire, of op zijn minst de civiele noodtoestand. Dan had hij het parlement, dat hem wil afzetten, naar huis kunnen sturen. Maar het zat er niet in. De militaire top wilde niet meewerken, en ook de politie voelde blijkbaar niets voor een civiele noodtoestand. Zelfs de zeven leden van het kabinet aan wie Wahid de oplossing van de politieke crisis had toevertrouwd, ontraadden hem het parlement heen te zenden.

Wahids minister voor de openbare orde, Yudhoyono, liet de politie maandag in heel Indonesië in hoogste staat van paraatheid brengen. De chef-staf van de strijdkrachten verklaarde dat zijn manschappen 'hun plicht zullen doen om de eenheid van de natie te bewaren'. Meer niet.

De militaire top had president Wahid begin dit jaar al duidelijk gemaakt dat ze niet zou meewerken aan zijn plannen om de noodtoestand af te kondigen. Toen Wahid daar deze maand opnieuw over begon, vonden de militairen het tijd worden voor een antwoord dat in heel Indonesië zou worden verstaan. Op zondag 20 mei werden achthonderd groene baretten van de Strategische Reserve (Kostrad) opgetrommeld om midden in Jakarta een eed van trouw te zweren - niet aan de president, maar aan de grondwet. 'Laat geen enkele Kostrad-soldaat verraad plegen aan de republiek en het Indonesische volk', sprak hun commandant plechtig.

President Wahid heeft van het begin af aan een slechte verstandhouding gehad met de militairen. Het zinde de officieren niets dat ze ter verantwoording werden geroepen voor de bloedbaden die ze hadden aangericht in Oost-Timor, Atjeh en Irian Jaya.

Ook de slordige manier waarop Wahid de hoogste commandanten begon te vervangen heeft veel kwaad bloed gezet. Toen Wahid na lang dreigen eindelijk besloot chef-staf Wiranto op nonactief te stellen, kreeg de hoogste militair van Indonesië dat pas de volgende dag te horen - in een faxje. En de commandant van de Kostrad moest op een dag in de krant lezen dat hij was ontslagen.

Ook deze maand nog zou Wahid opnieuw hebben geprobeerd zijn onwillige generaals te vervangen door officieren die hem beter gezind waren. Maar het heeft niet mogen baten, de strijdkrachten hebben de gelederen gesloten. Nu de politiek in een chaos verkeert, zien ze hun kans schoon om hun zwaar geschonden reputatie te herstellen.

De Indonesische militairen willen het Soeharto-verleden achter zich laten. De politieke en economische macht die ze in de Nieuwe Orde genoten, zijn ze inmiddels grotendeels kwijt. Ze zijn niet langer bereid ieder spoor van verzet met grof geweld de kop in te drukken. Nu de democratisch gekozen president in de chaos ten onder dreigt te gaan, kiezen de generaals voor een modernere heldenrol: die van onpartijdige hoeders van de Indonesische democratie. Dat is goed voor Indonesië. Maar jammer voor Wahid.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden