Militairen maken zich op voor de strijd onder een zwarte deken

Het Iraakse stadje Qayyarah fungeert als springplank in de slag om Mosul. De stad ligt onder een zwarte deken, veroorzaakt door oliebronnen die door IS in brand zijn gestoken. Irakese militairen maken zich op voor de strijd, maar er heerst verdeeldheid onder milities.

Speciale eenheden van het leger arriveren in Qayyarah. Beeld REUTERS
Speciale eenheden van het leger arriveren in Qayyarah.Beeld REUTERS

In bevrijd Irak schijnt de zon, maar waar het grondgebied van Islamitische Staat begint, lijkt het nacht. Enorme rookwolken, massief als een onweersbui, rijzen op boven de woestijnvlakte. De buitenlucht voelt aan als een schoorsteen.

Het front, wijst kolonel Ali, een Iraakse legercommandant die geleund tegen een pick-uptruck het slagveld bestudeert op zijn Samsung-tablet, dat is waar de lucht zwart wordt.

De rook komt van brandende oliebronnen, die IS in brand stak om luchtaanvallen te verhinderen op Mosul, vlak voordat de extremistische moslimbeweging zich liet verjagen van deze zuidelijke frontlijn. Qayyarah, een stadje met een naastgelegen legerbasis, fungeert als springplank in de slag om Mosul, die maandag officieel is afgekondigd.

Het offensief, gericht tegen de grootste stad die IS in Irak nog beheerst - Mosul had 2,5 miljoen inwoners in vredestijd - geldt als een beslissende oorlog tegen het islamitische kalifaat voor Irak en de internationale gemeenschap. Als Mosul valt, is het grondgebied van IS teruggebracht tot enkele steden in Syrië. Veel westerse landen, van de Verenigde Staten tot Nederland, leveren een bijdrage aan de strijd.

Maar hoe bevrijd je een miljoenenstad in Irak, een land waar zelfs de strijdkrachten verdeeld zijn door religieuze spanningen?

Lees verder onder de afbeelding.

Opgeblazen Chevrolets

Op de tablet van kolonel Ali - 'Ik mag mijn echte naam niet geven' - verloopt de oorlog voorspoedig. Woensdag was het rustig, maar eerder deze week zijn al tientallen dorpen bevrijd. Dat IS onder meer bomauto's richting de frontlijn stuurt - kolonel Ali: 'Ze blazen alles op wat kan rijden: van bulldozers tot Chevrolets' - zal het Iraakse leger niet ontmoedigen.

Naar schatting 25 duizend strijders staan klaar om Mosul in te nemen. Niet alleen het Iraakse leger waagt zich aan het front, maar ook een kleurrijk samenraapsel van andere groeperingen: Koerdische Peshmerga's, Turkse militairen die weigeren te vertrekken ondanks een uitdrukkelijk bevel daartoe van de regering in Bagdad, Iraanse strijders en natuurlijk de machtige sjiitische militiegroepering Al hashd al shaabi.

Dit sjiitische volksleger werd bij eerdere offensieven tegen IS in Irak, zoals in juni in Fallujah, beschuldigd van mensenrechtenschendingen en zelfs moord op burgers in IS-regio's. De inwoners daar zijn overwegend soennitisch. Irak is nog nauwelijks bekomen van een jarenlange sektarische oorlog tussen soennieten en sjiieten.

Lees verder onder de afbeelding.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Woensdag benadrukte een Amerikaanse legerwoordvoerder dat sjiitische milities niet meevechten rond Mosul, om de soennitische inwoners daar te beschermen. 'Hier vecht alleen het Iraakse leger', zegt kolonel Ali bij de laatste controlepost in Qayyarah. Maar achter hem dendert een pantservoertuig langs met vlaggetjes waarop de sjiitische geestelijke imam Hussein staat afgebeeld - mascotte van de milities.

Op straat vertelt Kheiry (27) dat hij inderdaad tot een militie behoort, een soennitische 'van de dorpen uit de buurt'. De dorpen die ze maandag en dinsdag hebben bevrijd op IS, zijn grotendeels verlaten. 'IS neemt alle inwoners mee naar Mosul om te dienen als schild tegen de bommen.'

Zwavelfabriek

De IS-strijders die zich schuil houden in de rookwolken, zijn volgens de strijders in Qayyarah vooral buitenlanders. Saoediërs, Egyptenaren, Tunesiërs, Fransen, dreunt kolonel Ali op. Onder de soldaten gaan foto's rond van lijken van IS-strijders die buitenlander zouden zijn - op een iPhoneschermpje is niet op te maken waar zij vandaan zouden kunnen komen.

Zeidoun (21), een regeringssoldaat uit de stad Babel, toont afbeeldingen van een gedode IS-soldaat met om zijn nek een riem. Dat dient, zo legt Zeidoun goedmoedig uit, om het lichaam 'achter een auto aan te slepen'. Zijn kameraden vrezen het moment dat IS de 18 kilometer noordelijker gelegen zwavelfabriek gaat opblazen, wat een gifgaswolk door de omgeving kan verspreiden.

Gisteren vergaderden Europese regeringsleiders over de toekomst van Mosul na IS. Op weg naar het garnizoensstadje Qayyarah bieden de deze zomer van de terreurbeweging bevrijde dorpen een onheilspellende aanblik van hoe de toekomst eruit kan zien: de verlaten straten hangen hier vol zwarte vlaggen.

Nee, niet van IS. Zwarte vlaggen zijn ook gangbaar onder sjiitische milities. De oorspronkelijke soennitische inwoners zijn nog niet teruggekeerd naar huis.

Maar het kan ook anders, blijkt in Qayyarah, de stad pal onder het olievuur. Hoewel de zon hier nauwelijks door de rookwolken heen breekt, lopen volop mensen op straat. In de hoofdstraat sieren roodfluwelen damespyjama's - de laatste mode in Irak - inmiddels weer de paspoppen van mode-etalages. Het tonen van zulke gewaagde kleding was verboden in de twee jaar dat IS de stad bezette.

Soldaten van het Irakese leger bij Qayyarah. Beeld reuters
Soldaten van het Irakese leger bij Qayyarah.Beeld reuters

Zelfs mannen mochten geen korte broek dragen, zegt Haitham Abdallah (27), eigenaar van een groentestalletje. Wie 'een fout' maakte, zoals het afscheren van zijn baard, kreeg een boete. Dat kwam boven op de belasting die hij aan het kalifaat moest afdragen om zijn tomaten en courgettes te mogen slijten: elke maand 50 duizend dinar (ongeveer 38 euro).

Zoals zo veel inwoners, heeft Abdallah de stad ondanks deze ontberingen nooit verlaten. Maar nu maakt hij zich toch zorgen, over de oliebrand. Zijn zoon is ziek. Zelf lijdt de groenteverkoper aan astma. 'Help ons van de rook af te komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden