Militaire operatie met vijf miljoen schoolboeken

Van Dijk Studieboeken draait op volle kracht. Vijf miljoen boeken moeten voor het einde van de school-vakantie bij een kwart miljoen leerlingen arriveren....

Van onze verslaggever Bart Dirks

Als bij Van Dijk Studieboeken het hoogseizoen aanbreekt, groeit het personeelsbestand in één week van 130 tot ruim duizend medewerkers. De gemiddelde leeftijd daalt van 38 naar 22 jaar. Tussen de laatste proefwerkweek en het begin van het nieuwe schooljaar komen drie miljoen verhuurde studieboeken terug naar Kampen en worden vijf miljoen nieuwe en tweedehands boeken weer als pakketten uitgeleverd.

Om die omvangrijke operatie tot een goed einde te brengen, komen van heinde en verre uitzendkrachten naar Kampen. Dagelijks rijden busjes van uitzender Capac naar de hanzestad aan de IJssel om scholieren en studenten uit Arnhem, Steenwijk, Hardenberg of Zwolle naar het industrieterrein Haatland te brengen.

Heb je eindelijk vakantie, zit je nog vanaf half acht 's ochtend tussen de studieboeken. Getuige het groot aantal krachten dat jaar na jaar weer bij het bedrijf aan de slag gaat, vinden velen hun zomerbaantje bij Van Dijk Studieboeken prima.

Zo groot als de firma inmiddels is - marktleider met een omzet van 100 miljoen gulden; 'de winst hoeft niet in de krant', aldus directeur Steven de Clercq - zo klein begon het in de jaren dertig. Van Dijk Senior kocht schoolboeken in, sloeg ze op in een verbouwde turfzolder in de Kamper binnenstad en verkocht ze weer. Later behoorde ook huur tot de mogelijkheden. In 1992 kwam Van Dijk in handen van een aantal investeerders, onder wie de twee oprichters van de Boedelbak.

Van Dijk mag een gewoon bedrijf zijn, voor veel klanten - de ouders van schoolgaande kinderen - voelt de rekening van de studieboeken elk jaar weer als een onaangename verrassing. 'Het is net de belastingaanslag', zegt De Clercq, 'en dat precies als je terug bent van vakantie en het budget op is. Wie drie kinderen op de middelbare school heeft, is al gauw 2500 tot 3000 gulden kwijt.'

De invoering van het studiehuis en de tweede fase in het onderwijs heeft de lespakketten er niet goedkoper op gemaakt. Leerlingen volgen meer vakken en veel methodes zijn gloednieuw. 'Een pakket van het profiel natuurkunde en techniek voor havo-vier kostte eerst dik vijfhonderd gulden. Dat kan nu oplopen tot negenhonderd gulden.'

Door de vaste boekenprijs mag het concern niet stunten met de prijzen van boeken. De Clercq zou het niet willen ook. 'Op termijn zou dat niet leiden tot een prijsdaling. Om met een prijzenslag concurrenten uit te schakelen is onzin. Het is veel belangrijker dat we de boeken op tijd en in goede staat leveren.'

Die 'inslag' en 'uitslag' van de boeken is een operatie die militaire precisie vereist. Eenmaal opgelopen achterstand is niet meer goed te maken. 'Dit is geen klus voor zelfsturende teams', lacht De Clercq. 'De hele operatie wordt geleid door een oud-sergeant.'

Op de eerste verdieping van de bedrijfsloods komen de laatste boeken terug van de huurders. Ze worden gecontroleerd, zo nodig gerepareerd of weggegooid. Goede exemplaren krijgen een streepjescode en gaan naar de juiste stellingkast.

In het magazijn op de begane grond lopen scholieren af en aan met rolcontainers nieuwe boeken. Het gros van de exemplaren die uitgeverijen gisteren hebben geleverd, gaan morgen de deur uit. De computer geeft aan welke orders al compleet kunnen worden uitgeleverd.

Als van een bestelling nog enkele boeken ontbreken, bijvoorbeeld doordat een herdruk er nog niet is, wacht de computer met het maken van de orderbon tot uiterlijk een week voor het nieuwe schooljaar. Zo gaan zo veel mogelijk pakketten zonder nabestelling de deur uit.

Prince en Slim Shady schallen op de begane grond uit de radio. Over lopende banden komen kant-en-klare dozen aanrollen. Aan 'kassa's' naast deze inpak-scanbanen controleren medewerkers de inhoud van de doos met de bestelbon op fouten. 'Alle boeken in de doos worden gescand en vergeleken met de orderbon', vertelt Richard de Ruiter, een 27-jarige wiskundeleraar die als vakantiekracht veertig scholieren aanstuurt. 'Komen bon en inhoud niet overeen, dan print de computer geen adressticker, maar een sticker met groot ''Let op!'' erop.'

Is alles in orde, dan gaat ter aanmoediging nog een energie-reep in de doos. Thuis kan het kaften beginnen.

Deze zomer loopt de operatie gesmeerd - anders dan in 1996. Eind oktober hadden nog altijd duizenden leerlingen geen, of de verkeerde boeken ontvangen. Pakketten arriveerden incompleet of bevatten titels waarvan de scholieren al twee exemplaren in huis had. De factuur was al voldaan, of had betrekking op een andere levering die leerlingen besteld noch ontvangen hadden.

'Die computerstoring was een ramp', zegt De Clercq, toen nog directeur bij Nutricia Nederland. 'Het moet ongeveer even erg zijn als de Ovarit-affaire waarmee ik destijd te kampen had.'

Nu draaien de computers naar behoren. Gelukkig, want de opgeslagen kennis over de leerlingen is goud waard. Steven de Clercq ziet een nieuwe markt in de komst van digitaal lesmateriaal. Nu nog gebruiken middelbare scholen het nauwelijks, maar hij verwacht dat het binnen enkele jaren 30 à 40 procent van het lesmateriaal gaat uitmaken.

Als uitgevers werkboeken niet meer als boek gaan uitbrengen maar via internet verspreiden, is dat volgens De Clercq geen bedreiging voor zijn firma. 'Wij weten precies van alle leerlingen welk vakkenpakket en welke lesmethode ze hebben. Via de huidige bestelprocedure leveren we dan bijvoorbeeld de toegangscodes tot lesmodules op het web of de cd-roms. Oefenen en controleren van de lesstof kan automatisch. De docent hoeft het huiswerk niet zelf na te kijken, dat gaat geautomatiseerd. Hij ziet meteen welke onderwerpen zijn klas goed en minder goed beheerst.' Eind dit jaar denkt De Clercq dat er meer duidelijkheid is over de opmars van digitaal onderwijs: 'We praten al met een groot aantal uitgeverijen.'

Om twaalf uur is het pauze. In twee grote kantines met plastic kuipstoeltjes groepen de jonge werkkrachten samen om hun boterhammen te eten. Het is net de overblijfruimte van een middelbare school.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden