Militaire onmacht frustreert Fransen

De Franse strijdkrachten lijken in een staat van depressie te verkeren. Vooral het verschil met de Britten, die hun leger met succes moderniseerden, is Parijs een doorn in het oog....

Van hoog tot laag lijken de Franse strijdkrachten in een depressie beland. Xavier, 37, sergeant, vertelt aan de Journal du Dimanche dat er in zijn kazerne geen geld is voor brandstof of zelfs de vervanging van een inktpatroon voor de fax. Philippe Mercier, voormalig stafchef van het Franse leger, schrijft in Libération over het proces van geüniformeerde 'verpaupering' . De militairen lijken afscheid te hebben genomen van hun gebruikelijke volgzaamheid aan het politieke gezag.

Er gaat geen dag voorbij zonder militair ach en wee op de opiniepagina's. Over de in 1996 ingezette overgang van een dienstplichtigen naar een professioneel leger, die veel duurder uitpakt dan (krap) was begroot. Over de veroudering van het materieel. Over het slechte moreel in de kazernes. Over het personeelstekort. Over de te zware belasting van de manschappen.

De aanstaande presidentsverkiezingen zijn niet vreemd aan deze litanie. De chefstaf van de Franse strijdkrachten, Jean-Pierre Kelche, verwees naar de recente en unieke - want officieel verboden - protestdemonstratie van de gendarmes, die onder defensie vallen. Aan hun inkomensgrieven werd vlot tegemoet gekomen.

Minister Richard van Defensie heeft inmiddels toegezegd dat er eind februari ook voor het reguliere leger een en ander in het vat zit. Aan de vooravond van de verkiezingen kan de regering immers geen grogne gebruiken.

Maar achter de belangenbehartiging gaat ditmaal een diepere onvrede schuil. Het verloop van de oorlog in Afghanistan, de State of the Union van president Bush, en het Amerikaanse voornemen om de defensiebegroting met 15 procent te laten stijgen, heeft in Frankrijk een schokgolf veroorzaakt. In het Britse defensieblad Jane's Foreign Report stond een vernietigend artikel, getiteld 'Frankrijks strijdkrachten in crisis'. Frankrijk, schrijft Jane's, is 'militair aan de kant gezet en diplomatiek gemarginaliseerd'. 'De kosten van de professionalisering van de Franse strijdkrachten zijn van meet af aan onderschat.' Met als resultaat dat 'in de oorlog in Afghanistan, de Amerikanen meer hadden aan Oezbekistan dan aan Frankrijk'.

Alle tekorten van het Franse leger lijken na Afghanistan ineens aan het licht te komen. De technische achterlijkheid: Frankrijk heeft zijn eigen kruisraketten in aanbouw, die als het goed is in 2012 op de Franse onderzeeërs zullen zijn gemonteerd; 27 jaar nadat Amerika dergelijke wapens heeft geïnstalleerd. De slechte relaties tussen de drie krijgsmachtonderdelen: de diameter van de raketlanceerinstallaties van luchtmacht en marine schelen tien centimeter, en geen van beide maakt aanstalten om dit euvel te harmoniseren. De grote nieuwbouwprojecten van de laatste tijd, de tank Leclerc, het vliegdekschip Charles-de-Gaulle, en de jager Rafale, liggen alledrie tien jaar achter op schema, en zijn dus in wezen nog toegesneden op de Koude Oorlog.

Met de gezamenlijke Europese projecten loopt het niet veel beter. De wapenwedloop met de Amerikaanse bondgenoot lijkt kortom verloren. Europa besteedt tweemaal minder aan defensie dan de VS, en de buurlanden staan er hetzelfde voor als Frankrijk. Het Franse defensie-budget ging de afgelopen tien jaar in verband met het zogenoemde 'vredesdividend' terug van 2,6 procent van het BNP naar 1,8 procent. Hetzelfde gebeurde elders in Europa.

Er zijn echter ook verschillen die de Fransen gevoeliger maken. Duitsland is bezig zich te emanciperen van een kwaad verleden. Frankrijk leeft nog altijd in de traditie van zijn 'grande arme', en wil per se een wereldmacht zijn. Het vooraanstaande gaullistische kamerlid Francois Fillon in een defensie-nummer van het weekblad Le Point: 'Onze natie wil dat haar naam weerklinkt: La France!' Tastbaarder is dat de omschakeling naar een professioneel leger in Groot-Brittannië aanzienlijk beter geslaagd is dan in Frankrijk.

Volgens Le Point is zelfs sprake van een 'Brits complex'. In 1990 gaven de Britten 4 miljard euro minder uit aan nieuw wapentuig dan de Fransen. Nu is dat omgekeerd. Een Franse vijfsterren-generaal verdient ongeveer 100 duizend euro, zijn Britse collega bijna het drievoudige. Jane's Foreign Report: 'De modernisering van de Britse strijdkrachten is nu tweemaal verder dan die van de Fransen.' Met als gevolg dat de Britten wél een rol spelen in de oorlog tegen terreur en de Fransen niet en de Franse generaal Mercier bitter schrijft over 'de Britten die bezig zijn met een vijandige overname van de Europese defensie'.

Sinds Bush de defensiebegroting bekendmaakte, staat ook overal in Europa de verhoging van de defensiebudgetten op de agenda. Defensie-deskundige Pascal Boniface verwoordde het Europese dilemma, gezien door een Franse bril. 'Moeten we voortaan spectaculair meer uitgeven voor defensie, of moeten we ervan afzien in strategisch opzicht te bestaan?'

Gelukkig schrijft Pascal Boniface zelf dat sprake is van een 'vals dilemma'. Om Frans-vilein te concluderen: 'Degenen die de Amerikaanse krachtsinspanning willen volgen, moeten hun redenering tot het eind toe volgen: laat dan het Amerikaanse Congres ook maar stemmen over de Europese begrotingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.