Militaire interventie lost Mali's problemen niet op

Alleen langs economische weg kan de ellende in Mali duurzaam worden aangepakt.

WILLEMIJN VERKOREN

Binnenkort valt het definitieve besluit over de Nederlandse deelname aan de VN-missie in Mali (Minusma). Het kabinet is van plan 368 militairen te sturen. Die gaan zich vooral bezighouden met het vergaren van inlichtingen ter ondersteuning van de missie. De discussie spitst zich toe op operationele zaken, zoals de taalkennis van de Nederlandse militairen en het risico dat zij lopen om in gevechtshandelingen verzeild te raken. Zoals wel vaker gebeurt, raken de grotere vragen naar de doelen van de missie en de haalbaarheid daarvan uit het zicht.

Verschillende doelstellingen van deze missie staan op gespannen voet met elkaar. Het kabinet wil in Mali zowel het Nederlandse belang behartigen (terrorismebestrijding, toegang tot Malinese grondstoffen) als dat van de lokale bevolking (politieke verzoening, ontwikkeling). Deze twee belangen liggen niet per se in elkaars verlengde.

Zo is het de vraag hoe het jagen op extremisten en criminelen te rijmen valt met politieke verzoening en stabilisering. Verzoening is moeilijk denkbaar zonder daarbij op de een of andere manier diezelfde extremisten te betrekken - of in elk geval de steun voor deze groepen te ondergraven.

Criminaliteit, onder meer smokkel, is een inkomstenbron voor veel Noord-Malinezen. Dit betekent dat de bestrijding ervan op de korte termijn op weerstand kan rekenen. Op de langere termijn is het zaak criminaliteit terug te brengen, bijvoorbeeld door alternatieve inkomstenbronnen te genereren. Op dit punt zijn de doelstellingen van de missie vaag. Het is onwaarschijnlijk dat quick impact-projecten resulteren in duurzame economische ontwikkeling, vooral ook gezien de afhankelijkheid van de Malinese economie van grondstoffen.

De tweede tegenstelling betreft dan ook het veiligstellen van de toegang tot grondstoffen voor het Nederlands bedrijfsleven versus de solidariteit met de Malinezen. In de zogeheten artikel 100-brief van het kabinet worden beide een kerndoel genoemd. Mali is rijk aan grondstoffen als goud, olie en uranium. Helaas is het niet zo dat de exploitatie en de export daarvan per definitie ten goede komen aan zowel het internationale bedrijfsleven als aan de gemiddelde Malinees.

Integendeel, de grote meerderheid van de Malinezen heeft tot nu toe geen toegang gekregen tot de inkomsten uit de grondstoffenhandel. In landen die economisch afhankelijk zijn van grondstoffenexport is het een bekend patroon dat slechts een kleine elite hiervan profiteert - naast uiteraard de afnemers in rijke landen. Ook patronage, corruptie en een gebrek aan transparantie zijn zaken die geassocieerd worden met grondstoffenexploitatie.

Dit heeft er onder meer mee te maken dat overheden die leunen op grondstoffeninkomsten niet afhankelijk zijn van belastingheffing. Zo ontstaat er ook geen noodzaak verantwoording af te leggen aan de bevolking over de besteding van gelden.

Tellen we hier nog bij op dat grondstoffenafhankelijke landen vaker te maken krijgen met oorlog, dan valt te begrijpen waarom in de wetenschappelijke literatuur wordt gesproken van een 'grondstoffenvloek'.

De remedie? Diversificatie van de economie, bij voorkeur in regionaal verband - gezien het grensoverschrijdende karakter van de Malinese problematiek. Hiervoor zou het weleens nodig kunnen zijn tijdelijk tariefbarrières op te werpen, wat volgens de huidige internationale handelsregels uit den boze is.

Deze problemen hebben een voedingsbodem gecreëerd voor de rebellie van de Toearegs. En die rebellie bereidde op haar beurt de weg voor de radicale groepen met wie de Nederlandse militairen in Noord-Mali te maken krijgen.

Het aanpakken van deze problemen zal langs economische weg moeten geschieden. Het verbreden van de economische ontwikkeling zou een middenklasse creëren - overal ter wereld de meest pro-democratische groep. De groei van een door de overheid belastbare economie kan een roep om verdere democratisering teweegbrengen. Denk maar aan de slogan uit de Amerikaanse revolutie: no taxation without representation (geen belastingheffing zonder vertegenwoordiging).

We weten inmiddels dat democratisering van onderop geschiedt. De idee dat een democratische, corruptievrije rechtsstaat geïntroduceerd kan worden door militaire interventie is in eerdere missies gelogenstraft. Hooguit leidt dit tot een 'hybride' situatie waarbij verkiezingen een democratisch sausje gieten over een patrimoniaal en corrupt systeem.

In dat licht zijn de civiele doelstellingen van de VN-missie in Mali (versterking van het rechtssysteem, organisatie van verkiezingen) opvallend. Meer bescheidenheid ten aanzien van de mate van institutionele verandering die via interventie kan worden bereikt, zou te prefereren zijn. Het creëren van enige mate van stabiliteit en veiligheid is al heel wat. Dit zou de omstandigheden scheppen voor politieke dialoog en economische ontwikkeling waarvan niet alleen de elite profiteert. Kwestie van lange adem. Uiteindelijk is dat kansrijker dan extern gedreven institutie-opbouw.

Er is in Mali genoeg te doen voor internationale actoren. De militaire aanwezigheid kan tijdelijke stabiliteit brengen. Het is van groot belang dat de aldus gecreëerde ruimte wordt benut voor het faciliteren van de dialoog. Dit dient ondersteund te worden door stevig ontwikkelingsbeleid dat alternatieven voor criminaliteit genereert, de voedingsbodem voor extremisme verkleint en de achterstelling van Noord-Mali aanpakt.

Daarbij is het nodig onder ogen te zien dat het Nederlandse eigenbelang, zoals dit door het kabinet is gedefinieerd, niet per se in het verlengde ligt van dat van de lokale bevolking. Op de langere termijn is duurzame ontwikkeling en stabiliteit in Mali ook in ons belang. Het is prima als Nederland beter wordt van de missie, maar niet ten koste van Mali zelf.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden