achtergrond Vrede Soedan

‘Militaire heerschappij ten einde’, maar komt er nu ook daadwerkelijk vrede in Soedan?

Demonstranten in Soedan. Beeld AFP

De militaire overgangsraad en de oppositie werden het onder toenemende internationale druk begin juli eens over een overgangsregering. Woensdag werd dit ondertekend. Haalt deze deal de angel uit het conflict?

De militaire leiders en de alliantie van oppositiegroepen en burger­demonstranten in Soedan hebben donderdag een akkoord bereikt over een gezamenlijk bestuur totdat er nieuwe verkiezingen worden gehouden. Het akkoord doorbreekt de wekenlange patstelling tussen de partijen, al moet nog blijken of de deal levensvatbaar is.

Het aangekondigde verstandshuwelijk tussen militairen en burgergroeperingen in Soedan lijkt de best haalbare optie om de gespannen situatie in het land te kalmeren en het oog te richten op de toekomst, ook al valt er op het akkoord het nodige af te dingen. Dat meent Alan Boswell, senior analist van de International Crisis Group. Het welslagen van de vrijdag beloofde machtsdeling hangt volgens hem af van de vraag of het de militairen ernst is met hun intenties. Ook belangrijk is of civiele leiders op hun beurt demonstranten weten te overreden die tegen ‘elke’ vorm van militaire invloed zijn.

‘Een door onderhandelingen bereikte regeling is beter dan alternatieven’, zegt Boswell, na weken waarin Soedan op de rand leek te balanceren, met een geweldsuitbarsting tegen betogers, aanhoudende protesten, geluiden over fricties in het veiligheidsapparaat en landelijke internetblokkades.

Het akkoord
Soedan krijgt als hoogste bestuursorgaan een ‘soevereine raad’ van elf leden: 5 militairen, 5 burgers en 1 burger waarover de militairen ­mogen meebeslissen.

De ‘soevereine raad’ opereert tot er verkiezingen komen, op zijn vroegst over drie jaar.

Het voorzitterschap rouleert. De eerste voorzitter wordt generaal Abdel Fattah al-Burhan

Al-Burhan blijft 21 maanden aan en is tevens voorzitter van Soedans huidige militaire raad.

Behalve de raad komt er een ‘onafhankelijke regering’ van ‘technocraten’.

Machtsoverdracht

Het beloofde akkoord komt bijna drie maanden nadat de militairen onder druk van het volk president Omar al-Bashir hadden afgezet. De nieuwe militaire leiders weigerden daarna om alle macht over te dragen aan het volk, zoals betogers hadden geëist. Op 3 juni nog werden meer dan honderd demonstranten gedood in de hoofdstad Khartoem.

Dat er nu dan toch een akkoord lijkt te volgen, komt ten eerste door de betogers, die simpelweg weigerden op te geven en zo ook internationaal de aandacht wisten te vestigen op hun situatie. De Afrikaanse Unie dreigde Soedan te schorsen. Buurland Ethiopië hielp bij bemiddelingen. Zelfs de Golfstaten die financiële steun geven aan de militairen drongen uiteindelijk aan op overleg in Soedan.

Bloedbad

Ten tweede lijkt het erop dat de protestleiders een machtsdeling onderhand zijn gaan beschouwen als het hoogst haalbare. Hoe moedig de betogers ook zijn, vanaf het begin was het de vraag hoe realistisch het is om een complete machtsoverdracht te verwachten van de legerleiders, met hun gewelddadige verleden onder de imtussen afgezette dictator Bashir en hun belangen in het militaire geldsysteem. Het bloedbad van 3 juni maakte nog eens duidelijk waartoe sommige militairen bereid zijn.

De uitvoering van het nieuwe akkoord hangt dan ook voor een belangrijk deel af van de mannen in uniform, zegt analist Boswell. De militairen kun je op basis van de gebeurtenissen van de voorbije weken – gezien niet alleen het geweld, maar ook de halve en valse beloften – typeren als onderhandelaars ‘te kwader trouw’.

Het is de vraag of zij ditmaal hun belofte zullen nakomen. Boswell houdt zelfs nog een slag om de arm voor de eindversie van het akkoord, die nog wordt opgesteld, al heeft de deal volgens hem ‘potentie’.

Concessies

Aan de andere kant zijn er betogers en oppositiepartijen die misschien vinden dat hun afgevaardigden te veel concessies doen in het akkoord. Zo is de vorming van een wetgevend orgaan, waarin de alliantie van protestbewegingen een tweederde meerderheid zou krijgen, uitgesteld.

Evenmin zullen de paramilitaire Rapid Support Forces, verantwoordelijk voor het geweld op 3 juni, verdwijnen uit de straten van Khartoem. Een testcase voor het vertrouwen van het volk wordt misschien het ‘onderzoek’ naar de gewelddadigheden dat wel is toegezegd door de militairen.

Van cruciaal belang voor Soedan is een oplossing voor de diepe economische crisis. Financiële problemen gaven in december de aanzet tot de massaprotesten tegen Omar al-Bashir. De Golfstaten hebben dan wel geld beloofd aan de militaire top, maar volgens Boswell heeft Soedan een ‘bail­out’ nodig die mogelijk veel meer vergt.

En dat, zegt hij, biedt de internationale gemeenschap een ‘enorme kans’ om invloed uit te oefenen op het verloop van de gebeurtenissen in Soedan. ‘De komende maanden, zelfs jaren. Onderschat niet de uitdagingen waar Soedan voor staat.’

Wie maakt nu de dienst uit in Soedan?
Wie is generaal Hemedti, die zich ontpopt als de nieuwe sterke man van Soedan

Wie kan een nachtmerrie voor Soedan nog voorkomen?
Soedan verkeert in het ongewisse sinds paramilitaire strijders het volksprotest in Khartoem begin juni in bloed smoorden. ‘De situatie in Khartoem is heel gespannen, mensen zijn erg boos’. 

Wat moet er gebeuren met de oude machthebber?
Soedanese oud-president al-Bashir is aangeklaagd wegens corruptie. Bashir werd op 11 april afgezet na maanden van felle burgerprotesten en is gevangengezet. 

Waar komt het volksprotest in Soedan vandaan?
Zo was de sfeer in Khartoem twee maanden geleden, 
toen correspondent Mark Schenkel verslag deed van het Soedanese volksprotest

Twee vrouwen werden de iconische afbeelding van de Soedanese opstand
Hun beelden gingen de wereld over: een student bouwkunde en een landbouwzadenexporteur. Oftewel een ‘Nubische koningin’ en een hobbyfotograaf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden