Militair in balletgezelschap

Een militair die in een balletgezelschap terecht is gekomen. Zo kijken de afgevaardigden in het Oekraïense parlement naar hun nieuwe collega, de pilote en volksheldin Nadija Savtsjenko die vorige week na ruim twee jaar gevangenschap door Rusland werd vrijgelaten. Het is alsof ze naast een tikkende tijdbom zitten. Die kan ontploffen, maar niemand weet wanneer.

Nadija Savtsjenko: pilote, volksheldin, en nu parlementariër voor de 'Vaderland'-partij van Joelia Timosjenko.Beeld ap

Savtsjenko, die nog tijdens haar verblijf in een Russische cel als parlementariër voor de 'Vaderland'-partij van Joelia Timosjenko werd gekozen, daagde al een paar dagen na haar vrijlating op in het parlement. En meteen gooide ze de eerste granaat tussen haar collega-parlementariërs. 'Het lijkt hier wel de Titanic', hield ze haar collega's voor. 'Iedereen praat over de corruptie in de vorige regering, maar niemand zegt iets over de corruptie nu.'

Vervolgens joeg ze de achterban van president Porosjenko op de kast met een voorstel een commissie op te richten die onderzoek moet doen naar de onthullingen over offshoreconstructies waarin rijke Oekraïners - Porosjenko voorop - hun kapitaal verbergen. Maar dat ging de meeste van haar collega's toch te ver: het voorstel haalde het niet.

Alleen al de manier waarop ze tussen haar collega's in het parlement zit is intimiderend: niet netjes in haar stoel, maar half erop en met blote voeten. Kortom, iemand die lak heeft aan alles, zoals ze ook liet blijken toen een Russische rechtbank haar 22 jaar cel oplegde. Ze stak haar middelvinger op en hief uitdagend het Oekraïense volkslied aan.

Volksheld

Het leverde haar de reputatie van volksheld op. Met haar onverzettelijke gedrag maakte ze in haar eentje iets goed van de vernedering die Oekraïne onderging, toen Rusland twee jaar geleden de Krim annexeerde en een opstand uitlokte in het oosten van Oekraïne. Maar nu ze opeens op het politieke toneel in Kiev is opgedoken, vormt ze een bedreiging voor het politieke establishment.

'Iedereen is bang voor haar, inclusief Timosjenko', constateerde de Oekraïense politicoloog Volodymyr Fesenko. Wat hebben jullie gedaan, terwijl zij gevangen zat?, is de vraag die de zittende politici vrezen. De economie is een puinhoop, iedereen klaagt over de corruptie en de kans dat Oekraïne de Krim en de Donbas terugkrijgt, is feitelijk verkeken.

Patriottisme

Al op haar eerste persconferentie klaagde Savtsjenko over de corruptie in het leger en het gebrek aan 'patriotten' in Oekraïne. Het gevolg is volgens haar dat niet het leger, maar de Oekraïense vrijwilligersbataljons vaak het voortouw moeten nemen in de strijd tegen de pro-Russische separatisten. Zelf diende ze toen ze door de rebellen gevangen werd genomen bij het Aidar-bataljon, een militie die van wreedheden werd beschuldigd. Maar Savtsjenko weigerde afstand te nemen van haar vroegere strijdmakkers. 'Ik zal niet zeggen dat ze heiligen zijn, maar tegen de mensen die hen zwart proberen te maken zeg ik: kom dan zelf vechten en niet vanaf de bank.'

Russische nationalisten wrijven zich in de handen bij de gedachte dat de eigenzinnige pilote het Oekraïense politieke bestel opblaast, met als gevolg dat Oekraïne nog onstabieler wordt.

Voor het Kremlin was de vrijlating van Savtsjenko een diepe vernedering, maar nu ze eenmaal terug is in Kiev, hoopt Moskou dat ze Porosjenko voor de voeten zal lopen bij zijn pogingen het conflict in het oosten van Oekraïne te bezweren.

Nadija Savtsjenko schreeuwt patriottische leuzen aan het einde van haar persconferentie in Kiev op 27 mei.Beeld ap

Zware druk

Ook vanuit het Westen staat Porosjenko onder zware druk de rebellenrepubliekjes een grote mate van zelfstandigheid te geven, zoals Kiev had toegezegd in het Minsk-II akkoord dat een einde aan de gevechten moest maken. Maar Savtsjenko voelt niets voor concessies aan de separatisten. Als zij haar voet dwars zet, zal het voor Porosjenko heel moeilijk worden een grondwetswijziging door het parlement te krijgen die de rebellengebieden een speciale status geeft. Moskou hoopt dat dat scenario de deur zal openen voor het opheffen van de westerse sancties tegen Rusland.

Maar de populariteit van Savtsjenko is natuurlijk ook een veeg teken: het geeft aan hoe diep de afkeer is die veel Oekraïners sinds het begin van de oorlog jegens Rusland voelen. De ergste nachtmerrie voor president Poetin is dat het ooit zover zal komen dat de volksheldin tot president wordt gekozen. Dan moet hij praten met een voormalige gevangene die haat middelvinger tegen hem heeft opgestoken.

De Oekraïense president Petro Porosjenko overhandigt de 'Hero of Ukraine' onderscheiding aan Nadija Savtsjenko in Kiev.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden