Milieudefensie daagt Shell voor de rechter om klimaat

Milieudefensie spant een rechtszaak aan tegen Shell. De milieuorganisatie eist dat Shell wereldwijd stopt met het klimaat te schaden en zich houdt aan de klimaatakkoorden van Parijs. Volgens Milieudefensie is Shell goed voor 2 procent van alle broeikasgas dat tot nu toe de lucht in is geblazen.

Directeur Donald Pols van Milieudefensie en advocaat Roger Cox kondigen tijdens een persconferentie in de A'DAM Toren een klimaatzaak aan tegen Shell. Beeld ANP

Volgens directeur Donald Pols van Milieudefensie negeert Shell willens en wetens de klimaatakkoorden van Parijs. ‘Shell weet dat olie en gas grotendeels onder de grond moeten blijven, maar toch zet bestuursvoorzitter Van Beurden: ik pomp alles op, en ik zoek nieuwe markten voor ons gas.‘

Bijzondere eis

De laatste jaren is het aanspannen van rechtszaken om klimaat- of milieudoelen te bereiken steeds gewoner geworden. In de Verenigde Staten is Shell ook gedaagd in zaken die zijn aangespannen door gemeenten zoals New York en San Francisco. In die zaken wordt schadevergoeding geëist. Maar dat doet Milieudefensie niet. Pols noemde deze zaak daarom uniek: ‘Dit is de eerste zaak waarin wordt geëist dat een bedrijf in de toekomst geen klimaatschade toebrengt.’

Dat Shell geen mede-ondertekenaar is van de akkoorden van Parijs, is volgens Milieudefensies advocaat Roger Cox geen probleem. Alle landen hebben de akkoorden getekend, dus mag je aannemen dat de akkoorden door alle landen worden uitgevoerd. Ook Nederland. En daar kan Shell zich niet aan onttrekken. ‘De Nederlandse wet eist dat je schade moet voorkomen als je daartoe in staat bent.’

Shell stelt de klimaatakkoorden van Parijs die beogen de opwarming van de aarde tot minder dan 2 graden te beperken, ‘krachtig’ te steunen. ‘Maar we geloven dat klimaatverandering een complexe maatschappelijke uitdaging is die niet moet worden aangepakt door rechtbanken, maar door gedegen overheidsbeleid en een cultuuromslag om CO2-arme keuzes voor bedrijven en consumenten aan te jagen.

Urgenda

Cox voerde voor een voor een andere milieuorganisatie, Urgenda, een rechtszaak om de Nederlandse staat te dwingen tot een scherper klimaatbeleid. Die zaak won hij (al moet hoger beroep nog volgen) onder meer met het argument dat Nederland wel degelijk een substantiële invloed heeft op het wereldklimaat. Het land is goed voor een half procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgas. 

De invloed van Shell is veel groter, zegt Cox. ‘Van alle broeikasgas sinds 1850 is Shell verantwoordelijk voor 2 procent. En op dit moment is 1 procent van de uitstoot toe te schrijven aan Shell.’ Cox denkt niet dat klanten gewoon andere benzinemerken gaan tanken. ‘Als we deze zaak winnen, zal dat ook gevolgen krijgen voor andere bedrijven.’

'Best een kans'

Hoogleraar milieurecht Kars de Graaf van de Rijksuniversiteit Groningen zou het ‘heel opmerkelijk’ vinden als Milieudefensie deze zaak zou winnen. ‘Maar de argumenten die worden gebruikt, zie je al enige tijd in de juridische literatuur. Het is niet helemaal onzinnig.’ Hij trekt de vergelijking met de producenten van asbest en van sigaretten. ‘Op een gegeven moment kunnen opvattingen zo zijn veranderd, dat een onderneming plotseling blijkt onrechtmatig te handelen.’

Ook zijn collega Gerrit van der Veen denkt dat Milieudefensie ‘best een kans’ heeft. De rechter heeft al vaker bewezen in grote zaken als deze ‘creatief’ te kunnen zijn, zegt hij. En die ruimte is er ook in deze zaak. De rechter zal een oordeel moeten vellen over de ‘maatschappelijke zorgvuldigheid’ van de onderneming. ‘Die afweging biedt de rechter ruimte om maatschappelijke tendensen in te vullen.’ ‘Maar als de rechter besluit ‘strak bij het huidige recht’ te blijven, dan verliest milieudefensie deze zaak.

Geen verandering

Shell was vorig jaar nog even de verrassing van de hele milieubeweging, toen het concern bekendmaakte dat het in 2050 zijn uitstoot van broeikasgas per eenheid energie wilde halveren. Zoiets heeft tot nu toe geen enkele oliemaatschappij gedaan. Maar inmiddels is de euforie over die stap van Shell alweer weggeëbd. Enkele weken geleden kondigde Mark van Baal van de groep kritische Shell-aandeelhouders Follow This al aan dat op de aandeelhoudersvergadering een nieuwe resolutie zal worden ingediend, die eist dat het concern verder gaat. Want, zegt Van Baal, in 2050 zal de energiemarkt dubbel zo groot zijn als nu. Een halvering van de uitstoot per hoeveelheid geproduceerde energie betekent in feite dat er niets verandert.

Onlangs publiceerde Shell zijn scenario voor de toekomst, Onder de titel Sky. Volgens dat rapport zou de wereld pas in 2070 helemaal CO2-vrij kunnen worden. Wat je ook maar aan beleid bedenkt, het jaartal 2050 zou onhaalbaar zijn.

Milieudefensie deed zijn aankondiging in het voormalige kantoor van Shell in Amsterdam. Het concern krijgt nog acht weken om aan de eisen van Milieudefensie te voldoen. Zo niet, dan volgt een dagvaarding voor de rechtbank van Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden