Milde maatregelen Hollande smoren protest

Frankrijk moet van de Europese Unie zijn pensioenstelsel aanpassen. Maar president Hollande past ervoor om door te pakken.

PARIJS - Verpleegkundige Rose May Rousseau (50) is een stoere zwarte vrouw met dreadlocks. Over vijf jaar mag ze met pensioen. En terecht, zegt ze. 'Ziet u al een verpleegkundige van 65 rondsjouwen? Dit werk houd je niet lang vol. Je komt elke dag in aanraking met ziekten en chemische stoffen.'

Buschauffeur Olivier Terriot (32) mag op zijn 52ste stoppen, zij het niet met een volledige uitkering. Bij de hervorming van het Franse pensioenstelsel zijn de fameuze régimes spéciaux, de gunstige regelingen voor buschauffeurs, treinmachinisten en 36 andere categorieën buiten schot gebleven. Prima zaak, vindt Terriot: 'Het geld moet in de zakken van de werknemers verdwijnen, niet in die van de bazen.'

President Hollande werd een 'hete herfst' voorspeld, maar bij de eerste actiedag tegen de hervorming van het pensioenstelsel stak gisteren hooguit een lauw briesje op. Naar schatting vijftienduizend mensen verzamelden zich op de Place de la République en de Boulevard Voltaire in Parijs. Veel oude getrouwen, gestaalde kaders in lichtgevende vakbondshesjes en linkse splintergroeperingen die van de revolutie dromen. De gematigde vakbonden lieten verstek gaan.

Dat de schade voor de regering lijkt mee te vallen, heeft een voor de hand liggende reden. De hervorming van het pensioenstelsel is nogal bescheiden uitgevallen. De relatief gunstige pensioenregeling voor ambtenaren, de kern van het socialistische electoraat, bleef gehandhaafd. Evenmin wilde president Hollande zijn vingers branden aan de régimes spéciaux. Voor je het weet ligt het hele land plat, zo erkende hij in Le Monde: 'Je riskeert dat er heel veel mensen de straat op gaan, zonder dat je er zeker van bent dat je de hervormingen tot een goed einde weet te brengen.'

Zo functioneert het 'hollandisme': voorzichtig opereren, consensus zoeken, vooral geen agitatie uitlokken, en stapje voor stapje dichter bij je doel komen. Ook in de toekomst mag elke Fransman op zijn 62ste stoppen met werken. Wel duurt het langer om een volledig pensioen op te bouwen, 43 jaar in plaats van 41,5. De Franse regering hoopt dat mensen hierdoor langer zullen doorwerken. Wie op zijn 67ste stopt, krijgt een volledig pensioen, ook al heeft hij niet de volle 43 jaar gewerkt.

Frankrijk moest iets aan zijn pensioenstelsel doen. Vorig jaar liet de pensioenkas al een gat zien van 6,5 miljard euro, een bedrag dat zou oplopen tot 20 miljard in 2020. De Europese Unie gaf Frankrijk twee jaar de tijd om zijn begrotingstekort tot 3 procent terug te brengen, op voorwaarde dat het zijn pensioenstelsel zou hervormen. De Europese Commissie deed alvast een paar suggesties, zoals een verhoging van de pensioenleeftijd en de aanpak van de régimes spéciaux, tot woede van Hollande, die terugbeet dat 'Frankrijk zich niet laat dicteren'.

De uiteindelijke hervorming is een reformette geworden, zeggen veel waarnemers, die zo ver achterblijft bij de Europese wensen dat zij bijna als een provocatie kan worden opgevat. Zo worden alleen de pensioenen in het bedrijfsleven aangepakt, hetgeen slechts 7,3 van de benodigde 20 miljard oplevert. En zelfs dat is niet zeker, omdat de Franse regering heeft beloofd de werkgevers te compenseren voor de verhoging van de pensioenpremies. Daarmee lekt weer 2 miljard weg. Eurocommissaris Olli Rehn heeft opheldering gevraagd, maar houdt zich verder diplomatiek op de vlakte. 'Het is een hervorming à la française. Ze gaat in de goede richting', zei hij in Le Figaro.

Voor de demonstranten op de Place de la République in Parijs gaat de hervorming echter veel te ver. De stemming wordt aardig samengevat door een poster op een busje van de vakbond CGT: de grote patrons en aandeelhouders zijn hyena's.

'Je kunt twee dingen doen', zegt André Valadou (61), gepensioneerd arbeider in de auto-industrie. 'Je kunt het geld aan de rijken geven of aan de mensen die het werk doen.' Het economische argument dat lastenverlichting voor het bedrijfsleven noodzakelijk is om de Franse concurrentiepositie te verbeteren, wil er niet in.

Eerlijk plan

'Bedrijven verlagen hun winsten maar. Dat zijn ze ook goedkoper', zegt leraar Eric Finot (42). 'Vorig jaar groeide de rijkdom van de honderd meest gefortuneerde Fransen met 25 procent. En dan zou er geen geld zijn voor onze pensioenen.'

Dat een voorzichtige hervorming zulke boze reacties oproept, versterkt het beeld dat Frankrijk slechts zeer moeilijk tot verandering te bewegen is. Maar dat is niet terecht, vindt Anne-Marie Guillemard, hoogleraar sociologie aan de Sorbonne. 'De meeste Fransen snappen best dat langer doorwerken onvermijdelijk is. Maar de regering had een eerlijk plan moeten voorleggen, waarin de verschillen tussen de pensioen in het bedrijfsleven, de overheid en de régimes spéciaux geleidelijk zouden worden weggewerkt. Ze had een duidelijk beeld van de toekomst moeten schetsen. In 2003 en 2010 zijn er ook al pensioenhervormingen geweest. Nu ligt er weer een plan dat slechts tijdelijk soelaas biedt. Dat ondermijnt het vertrouwen in het Franse pensioenstelsel.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden