Mijnwerkers in Bor durven de revolte niet te steunen Milosevic houdt steun arbeiders

Een kampeertafeltje dat eenzaam op de stoep aan de hoofdstraat staat, is het enige teken van de revolte tegen de Servische president Milosevic....

BART RIJS

Van onze correspondent

Bart Rijs

BOR

Hier heten de straten naar communistische 'helden van het volk' en trekt de Socialistische Partij Servië (SPS) van Milosevic nog altijd aan de touwtjes. Arbeiders in industriesteden als Bor hebben zich tot nu toe niet aangesloten bij de protesten tegen de vervalsing van de uitslagen van de plaatselijke verkiezingen. Het gebrek aan informatie, de zwakte van de onafhankelijke vakbonden, de angst voor de autoriteiten en de plotselinge uitbetaling van achterstallige lonen houden de arbeiders rustig.

'Je merkt nergens iets van', klaagt Dusko Mihajlovic, een monteur in de mijn en een van de oppositieleiders in Bor. 'Het lijkt wel alsof de demonstraties aan het andere eind van de wereld worden gehouden.'

Nu het Servische Hooggerechtshof het laatste beroep heeft verworpen dat de overwinning van de oppositie in Belgrado en andere grote steden alsnog zou hebben erkend, zoekt de oppositie naar een manier om de druk op Milosevic op te voeren. Diplomaten en politici zijn het erover eens dat Milosevic alleen met steun van de arbeiders aan het wankelen kan worden gebracht.

Maar de arbeiders in Bor weten nauwelijks wat zich in de rest van het land afspeelt. Op televisie zien ze alleen nieuws dat is geregisseerd door de autoriteiten. De enige lokale tv-zender wordt beheerd door de voorzitter van de SPS, de studio's zijn in hetzelfde gebouw als het partijkantoor. 'Die demonstraties? Ze schijnen de ruiten in te gooien', zegt een mijnwerker die weigert zijn naam te noemen. 'Maar het fijne weet ik er eerlijk gezegd ook niet van.'

Voor het nieuws zijn mensen aangewezen op internationale radiozenders die uitzendingen verzorgen in het Servo-Kroatisch. Oppositiekranten uit de hoofdstad zijn duur en alleen via-via te krijgen. Veel exemplaren worden pas na het donker verkocht, zegt de distributeur, want de mensen worden er liever niet mee gezien.

'Berichten uit Bor', een onregelmatig verschijnend maar onafhankelijk krantje, wordt vanwege chronisch geldgebrek en tegenwerking van de autoriteiten in elkaar gezet in café 'Klein Balkan'. Toen Berichten vorig jaar een fotomontage afdrukte van een naakte Milosevic waarbij een vraagteken het zicht op zijn kruis ontnam, werd de volledige oplage door de politie in beslag genomen en hoofdredacteur Dusica Radulovic gearresteerd. 'Ze wilden serieus van me weten waarom het vraagteken niet groter was.'

Het leven in Bor draait om de kopermijn en de smelterij, die zijn rook uitbraakt in de lucht boven de stad. Tachtig procent van de mensen werkt in de mijn, de overige twintig is ervan afhankelijk. De directeuren zijn zonder uitzonderling lid van de SPS en ontvangen hun instructies van Nikola Sainovic, een functionaris die uit hun midden is opgeklommen tot vice-president van de partij en de federale regering.

Ten tijde van de internationale sancties, zo zegt de oppositie, heeft de mijndirectie zich verrijkt door de illegale export van koper. Ondertussen zakte het gemiddelde maandloon naar 350 gulden, bleven investeringen achterwege en raakte het materieel zo versleten dat de exploitatie steeds lastiger is.

De mijn in Bor balanceert op de rand van het bankroet. Alle voorwaarden voor een sociale uitbarsting zijn aanwezig.

Maar er is geen onafhankelijke vakbond die het ongenoegen van de arbeiders zou kunnen kanaliseren. De directie heeft de oprichting tegengehouden. Ze liet pamfletten over de eerste vergadering uit de mijn verwijderen en dreigde de initiatiefnemers met ontslag. Dus blijven de arbeiders stil, hopen ze op betere tijden en geven ze hun families te eten van wat het lapje land achter hun huis opbrengt.

Oproepen van de onafhankelijke bonden tot een algemene staking ter ondersteuning van de oppositie hebben geen tastbaar resultaat gehad. Niet in Bor, en niet in de andere industriesteden.

'Wij missen de organisatie en kracht', verzucht Dragan Milovanovic, landelijk voorzitter van de Associatie van Vrije en Onafhankelijke Vakbonden. 'De protesten worden geleid door de middenklasse. Er doen wel arbeiders mee, maar niet op een georganiseerde manier. Het is moeilijk om onze mensen in beweging te krijgen voor zulke abstracte eisen als vrijheid en democratie.'

Voor woensdag hebben de bonden stakingen aangekondigd in een handvol gemeentebedrijven en fabrieken in Kragujevac, Nis en Belgrado, de steden waar de protesten van de oppositie het felst zijn.

Zelfs in het doodse Bor hoopt de oppositie stilletjes dat hun kampeertafeltje het begin zal zijn van iets groters. Bijna de helft van Bor heeft in de gemeenteraadsverkiezingen op hen gestemd, een teken van ontevredenheid met de autoriteiten.

Tot nu toe hebben die de sociale vrede nog kunnen afkopen, maar de economie verkeert in een desastreuze toestand en de staatskas is bijna leeg.

De geldwagen uit Belgrado met de lonen voor de mijnwerkers hoeft maar één keer te laat komen, en de vlam slaat in de pan.

'Voor het neerzetten van een tafeltje langs de weg hebben we geen toestemming van de politie nodig', zegt mijningenieur en oppositie-supporter Milija Micic. 'En als er genoeg mensen op afkomen, tweehonderd of driehonderd, houden we een toespraak en hebben we een demonstratie. Dan is de angst voorgoed uit Bor verdwenen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden