Mijnen, torpedo's, bommen en granaten

Ondanks intensieve zoektochten naar explosieven, melden jaarlijks ongeveer vijftig vissers een bom in hun netten. Zij zijn verplicht het projectiel aan boord te houden....

Van onze verslaggeefster Leen Vervaeke

De drie andere opvarenden van de kotter OD-1 Maarten Jacob overleefden de explosie. Het schip bevond zich zo'n honderd kilometer ten westen van IJmuiden.

De ontploffing werd veroorzaakt door een 250-ponder, die in de Tweede Wereldoorlog door een Amerikaans vliegtuig werd gedropt. Waarschijnlijk zat de bom in het midden van het visnet, onzichtbaar voor de bemanning. Bij het lossen van de vangst zou de bom op het dek zijn gevallen. Het vijf jaar oude schip is donderdag naar de haven van Stellendam gebracht. Verder onderzoek moet meer duidelijkheid scheppen over het ongeval. De slachtoffers worden volgende week in besloten kring begraven of gecremeerd.

Het Kustwachtcentrum in Den Helder krijgt jaarlijks ongeveer vijftig meldingen van opgeviste explosieven. In 2002 en 2003 kreeg de kustwacht 47 meldingen, in 2004 waren dat er 31. Het ging om zeemijnen, granaten, vliegtuigbommen, torpedo's of dieptebommen. Sinds eind jaren zeventig, toen een dieptebom ontplofte, zijn geen dodelijke ongevallen meer voorgekomen.

In de Eerste en Tweede Wereldoorlog losten vliegtuigen na een aanval hun overtollige bommen in de Noordzee. Hoeveel de Noordzeebodem er herbergt, is onduidelijk.

'De zeebodem is veranderlijk. Zeebanken schuiven over elkaar. Objecten die jarenlang verborgen liggen, duiken plots op', zegt Bart Visser van de Koninklijke Marine. In de afgelopen zestig jaar is al veel opgeruimd, vooral in de vaargeulen. 'Elke vierkante meter is intussen bekeken, maar door de veranderingen ben je nooit klaar.' Twee voormalige munitiestortplaatsen - op de zeekaart aangeduid met dangers under water - zijn voor schepen verboden terrein.

In een folder waarschuwt het Kustwachtcentrum dat vissers opgeviste projectielen niet mogen terugwerpen in zee. De oude bommen, die heel schokgevoelig zijn, zouden bij die handeling kunnen ontploffen. De vissers moeten het gevaarte voorzichtig aan boord halen en hun vondst meteen melden. Terwijl het Kustwachtcentrum de Koninklijke Marine inlicht, moeten de vissers de bom nat houden en afdekken met een zeil. Bij de folder zit ook een explosievenkaart, waarop de 58 meest voorkomende explosieven zijn afgebeeld.

Opgeviste explosieven worden onschadelijk gemaakt door de Duik en Demonteer Groep van de Koninklijke Marine. Is de bom aan boord, dan wordt het ontstekingsmechanisme daar buiten werking gesteld. Op de zeebodem zoekt een onbemand onderzeebootje met een camera de springstof, waarna duikers de ontsteking uitschakelen. De explosieven worden daarna op een veilige locatie tot ontploffing gebracht.

Om te voorkomen dat vissers explosieven teruggooien, krijgen ze 188 euro bij een melding. In 2002 en 2003 kregen slechts zes vissers die beloning.

Volgens Albert van Urk van de Vereniging Visserijbelangen willen de meeste vissers geen explosieven aan boord. Ze werpen 'dat ding' terug, markeren de plaats met een boei en waarschuwen collega's en de opruimingsdienst. 'Strafbaar? Het kan altijd uit je net zijn gevallen', aldus een coördinator van het Kustwachtcentrum.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden