Mijn zachtaardige, ruimdenkende vader stemt Le Pen

Wat brengt een zachtaardige, ruimdenkende en belezen man ertoe een xenofobe vrouw als president te kiezen? Een die de Franse rol bij razzia's in de Tweede Wereldoorlog bagatelliseert? Volkskrant-journalist Julien Althuisius vroeg het zo'n man: zijn vader.

Julien Althuisius en zijn vader. Beeld Jiri Büller

Eerst was er verbazing. Toen verontwaardiging. Toen werd ik boos. Had hij dit echt gezegd, net? Mijn vader en ik ­hebben het nooit over politiek. Maar nu, ­zomaar op een woensdagochtend in ­februari, zegt-ie opeens dat hij bij de verkiezingen in Frankrijk op Marine Le Pen gaat stemmen. Par-fucking-don?

Het was daags na de inauguratie van Donald Trump en ik had het met mijn vader over de naderende verkiezingen in Nederland en Frankrijk. Mijn vader is Fransman en woont ruim veertig jaar in Nederland. Hij heeft niet de Nederlandse nationaliteit, dus mag hier niet stemmen. Misschien dat we het daarom nooit over politiek hadden, ook niet toen ik nog bij mijn ouders woonde. Het houdt me doorgaans ook niet zo bezig. Ik heb zowel de Nederlandse als de Franse nationaliteit, maar als je me zou vragen wie de Franse minister van Buitenlandse zaken is, zou ik antwoorden dat ik dol ben op croissants. Mijn Franse familie heb ik al twintig jaar niet gezien, mijn beheersing van de Franse taal is lachwekkend en de enige keren dat ik mijn innerlijke driekleur verticaal hang is als Frankrijk een serieuze titelkandidaat is tijdens een Europees of wereldkampioenschap voetbal. Als Nederland tenminste niet meedoet.

Ik heb wel stemrecht in Frankrijk. En het Brexit-referendum, de overwinning van Donald Trump in de Verenigde Staten en de almaar groeiende populariteit van Marine Le Pen in Frankrijk hebben me ervan doordrongen dat ik daar niet te lichtzinnig mee moet omgaan. Dus registreerde ik me bij het Franse consulaat als stemgerechtigde en besloot ­Emmanuel Macron te stemmen. Hij is immers uitgesproken pro-­Europa en dat leek me, nu de rest van de wereld bezig is een Armageddon-festival te organiseren, wel zo verstandig.

Julien Althuisius. Beeld Jiri Büller

Filosofen

Veel Franser dan mijn vader heb je ze niet. Hij heeft een onmiskenbaar Franse tongval, is een hopeloze romanticus wiens verhalen en anekdotes zijn doorspekt van melancholie, hij draagt een snor, en klep-petjes, en is liefhebber van de Bretonse streep. Als hij stokbrood koopt, begint er spontaan accordeon­muziek te spelen. In het nuchtere Nederland is mijn vader altijd een buitenbeentje geweest.

Elke woensdag past hij op mijn dochter, met een grenzeloze toewijding en een bodemloos reservoir aan liefde. Het laadt hem op en de enige die daar nog meer plezier uit haalt is mijn dochter zelf. Bij hem thuis staat de hele dag de Franse televisie aan. Hij volgt het Franse nieuws op de voet, heeft een abonnement op het linkse weekblad L'Obs (het vroegere Le Nouvel Observateur) , is goed geïnformeerd en houdt er doorgaans progressieve ideeën op na. Hij heeft de grote Franse filosofen gelezen, maar raadt me net zo makkelijk boeken van Tahar Ben Jelloun en Alaa Al Aswani aan.

Dit alles niet om op te scheppen, maar om te schetsen dat mijn vader een lieve, zachte, slimme, belezen en ruimdenkende man is. Misschien schrok ik daarom zo toen hij zei Marine Le Pen te gaan stemmen. Hebben we dan zo'n ­ongelijke kijk op de wereld? Vinden we zulke verschillende waarden belangrijk? Zijn we zo anders?

Beeld Jiri Büller

Schijnbaantje

Ik had, dacht ik, een hartig woordje te wisselen met mijn vader. Terwijl ik aan dit verhaal werkte, begon ik enige terughoudendheid te voelen. Ik wil niet dat mensen mijn vader zien als een boze blanke man, racist of xenofoob. Niet alleen omdat hij dat niet is, ook omdat het mijn vader is. En, nou ja, daar heb ik er maar een van. Maar uiteindelijk is dit niet alleen een verhaal over mijn vader, als wel over miljoenen Fransen die in hetzelfde schuitje zitten.

Goed. Wat was er eigenlijk mis met de conservatieve François Fillon? Had hij daar niet gewoon voor kunnen gaan?

'Fillon is niet zuiver', wuift mijn vader de inmiddels verslagen voorman van Les Républicains weg. 'Hij noemde zichzelf irréprochable, onberispelijk. Vervolgens bleek dat hij aan zijn vrouw Penelope bijna een miljoen euro liet uitbetalen voor een schijnbaantje en dat hij twee van zijn kinderen een vergoeding van 85 duizend euro gaf voor hun werkzaamheden als 'parlementair assistent'. De Franse justitie onderzoekt Fillon vanwege misbruik van publiek geld. 'Hij is niet te vertrouwen.'

Mélenchon is geen optie. Een anarchist, noemt mijn vader hem. 'Een schreeuwerd die niet in staat is Frankrijk uit de puinhoop te laten herrijzen.'

'Pretentieuze man'

En mijn keuze Emmanuel Macron dan? Hij scheidde zich af van de Parti ­Socialiste (PS) en stelde zich als onafhankelijke kandidaat verkiesbaar. Links schaarde zich achter hem, van PS-prominent Manuel Valls tot de invloedrijke ex-burgemeester van Parijs, Bertrand Delanoë, tot Angela Merkel en Barack Obama. Macron is jong en fris en belooft de Franse politiek te veranderen.

Maar mijn vader moet niets van hem hebben. Hij vindt het 'een pretentieuze man'. Hij vertelt dat Macron in een jaar tijd bijna 2,5 miljoen euro verdiende als zakenbankier bij Rothschild: hij is geen spat anders dan al die andere rijke politici. Een overwinning van Macron, zegt mijn vader, betekent voortzetting van het presidentschap van Hollande. De ­politici die nu onder Hollande werken, komen dan gewoon terug. In Frankrijk noemen ze Macron ook Emmanuel ­Hollande of François Macron.

Emmanuel Macron. Beeld AFP

Elitaire, rijke, machtsbeluste figuren

Mijn vader groeide op in een plaatsje in de Pyreneeën, bij Pau, kwam in 1975 voor een vakantie naar Nederland, ontmoette mijn moeder en bleef hier wonen. Geregeld verlangt hij terug naar het platteland uit zijn jeugd, het veilige dorpse leven, het prachtige landschap en de Zuid-Franse zon. Op bezoek bij zijn broers of zussen leeft hij op, dan voelt hij zich thuis en praat honderduit.

De Franse politiek, vertelt mijn vader, is al generaties in de greep van elitaire, rijke, machtsbeluste figuren. 'Weet je wat ze doen, allemaal?', vraagt hij. Hij slaat met zijn handen op de zijkant van zijn dijen. 'Ze vullen hun zakken.' En ze zijn niet te vertrouwen. Mijn vader somt op: Giscard d'Estaing, de president die in de jaren zeventig diamanten accepteerde van de beruchte Afrikaanse dictator Jean-Bédel Bokassa; Nicolas 'bling bling' Sarkozy, die er dubieuze banden op nahield met de Libische dictator Kadhafi; François Mitterrand, die een buitenechtelijk gezin had; en de 'volgevreten' François Hollande, die weinig klaarmaakte en de minst populaire president uit de geschiedenis van het moderne Frankrijk is, met als gevolg dat zijn Parti Socialiste op sterven na dood is. 'Frankrijk is zogenaamd een republiek, maar de politici gedragen zich als koningen en prinsen. Ze wonen in kastelen, houden recepties en smijten met geld. We wijzen altijd naar Italië en Berlusconi, maar Frankrijk is net zo corrupt.'

Nepotisme

Hoezeer mijn vader af en toe ook heimwee heeft naar Frankrijk, terug wil hij niet. Als jonge man zag hij weinig kansen tot ontwikkeling in een maatschappij geregeerd door geld, status, nepotisme en vriendjespolitiek. 'Als jij in Frankrijk zou wonen', zegt hij, 'en uit de provincie zou komen, zou je alleen met heel veel moeite journalist kunnen worden. Dat soort baantjes worden allemaal gereserveerd voor de elite.' In Nederland bloeide mijn vader op. 'Ik werd geaccepteerd, kon de taal leren, naar school gaan, studeren en werk vinden. Alles wat ik in me had, kon er in Nederland uit komen. Ik kon me hier bewegen als een visje in het water. '

Bovendien is het Frankrijk dat hij halverwege de jaren zeventig achterliet er niet op vooruitgegaan. De kloof tussen arm en rijk is alleen maar groter geworden. Het land is tot op het bot gesegregeerd, met rijke binnensteden en criminele getto's en banlieues. 'Het is een chaos, de situatie is kritiek.' En dat wijt mijn vader aan de gevestigde orde en hun decennia van falende politiek.

Als voorbeeld noemt hij het vertrek van Frankrijk uit Algerije, na de Algerijnse Onafhankelijkheidsoorlog in 1962. De Fransen lieten de Harki's - Algerijnen die aan de zijde van Frankrijk hadden gevochten - aan hun lot over, waarop ze massaal werden afgeslacht. 'De Fransen lieten hen in de steek. Verschrikkelijk, ik krijg er nog kippevel van.'

De Algerijnen die naar Frankrijk vluchtten werden weggestopt in de buitenwijken en er werd niet meer naar hen omgekeken. 'Frankrijk zegt dat het une terre d'accueil is, een toevluchtsoord. Maar voor al die mensen die naar Frankrijk zijn gekomen, is nooit wat gedaan. Ze zijn gedumpt en aan hun lot overgelaten. De radicalisering en het terrorisme van nu zijn daar het gevolg van.'

Razzia

Het kookpunt is bereikt in Frankrijk. Zelf heeft mijn vader altijd PS gestemd. 'Ik ben voor delen, voor solidariteit met de zwakkeren, voor compassie met de mensen die het moeilijk hebben.' En voor immigratie. Mijn vader is zelf zoon van migranten. Zijn ene grootvader vluchtte uit Italië voor de oorlog tussen Italië en Oostenrijk en zijn andere, Friese opa verhuisde uit pure ellende naar Frankrijk omdat er in Nederland geen geld te verdienen was (van hem hebben we de achternaam Althuisius geërfd). Nu ziet mijn vader, migrant, allochtoon, zijn keuze beperkt worden tot la gauche caviar, de zakkenvullende salonsocialisten enerzijds, of Marine Le Pen anderzijds.

Maar hallo zeg, Marine Le Pen. Echt? Ik bedoel: onlangs zei ze nog dat Frankrijk niet verantwoordelijk was voor de razzia in 1942 waarbij meer dan dertienduizend Joden werden opgepakt en gedeporteerd. Dat, zegt mijn vader, is typisch voor hoe de media Le Pen willen framen. Wat Le Pen zei, legt mijn vader uit, is dat de Franse regering van De Gaulle in ballingschap in Londen zat. En dat de met de Duitsers collaborerende Vichy-regering dus niet stond voor het echte Frankrijk. Iets wat overigens De Gaulle zelf ook vond, en Mitterrand later ook.

En haar harde immigratie-standpunten dan? 'Nou, ze is tegen massa-immigratie en wil dat er meer kansrijke migratie komt. Hetzelfde model dat de Verenigde Staten al jaren hanteren met de green cards. Bovendien wil ze dat mensen met een fiche-S (een indicator vanuit de autoriteiten dat een bepaald individu een gevaar vormt voor de staatsveiligheid) die niet de Franse nationaliteit hebben, worden uitgezet naar hun land van herkomst. Dat vind ik redelijk.'

Marine Le Pen. Beeld AFP

Grote verandering

Afgelopen zondag, bij de eerste ronde, bracht hij inderdaad zijn stem uit op Marine Le Pen. Toch moet ik nog zien of hij in de tweede ronde niet voor Macron gaat. Mijn vader weet heus wel dat Marine Le Pen niet de ideale schoondochter is. Hoop ik. Al is misschien de wens de vader van die gedachte. Stemt hij weer op Le Pen, dan is het niet zozeer een stem op haar, maar een stem tegen de elite, tegen de gevestigde orde. Het is een boze stem, maar ook een wanhopige.

'Laat het maar gebeuren', zegt mijn vader over een eventuele overwinning van Le Pen. 'We hebben Hollande verkozen en dat werd een ramp, net als met Sarkozy. Ik ben niet bang voor een overwinning van Le Pen, de gevestigde orde wel. We staan aan de vooravond van een grote verandering. De mensen zijn de profiteurs zat, ze willen iets anders.'

Hoezeer ik het ook met mijn vader oneens ben, ik begrijp hem wel. En met het begrip verdwijnen achtereenvolgens de boosheid, de verontwaardiging en de verbazing. Niet dat ik daar iets mee opschiet. In hun kielzog marcheren, onder de klanken van La Marseillaise, bezorgdheid en somberheid mijn hoofd binnen. Allons enfants de la Patrie, le jour de gloire est arrivé. Volgende week zondag al.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden