`Mijn werk is vooral: overtuigen¿

Ariejan Korteweg

'Ik mis haar elke dag. We zijn geboren op dezelfde dag, 12 juni 1935. Samen kunst maken is al vijftig jaar onze manier van leven. Nog altijd hoor ik haar adviezen, via mensen die haar goed kenden, assistenten.'


In 2014 hoopt Christo gedurende twee weken ruim 10 kilometer van de rivier de Arkansas in Colorado met doek te overspannen. Over The River wordt de eerste 'Christo' die hij voltooit zonder zijn vrouw Jeanne-Claude. Ze overleed vorig jaar op 18 november. Hij praat nog over haar in de tegenwoordige tijd.


Christo bekostigt zijn projecten door schetsontwerpen en tekeningen te verkopen, vaak voor enkele honderdduizenden euro's. Daarom was hij vorige week in Parijs, waar galerie Guy Pieters een verkoopexpositie houdt. Subsidie of toegang vraagt hij nooit. Over The River, waarvoor de Christo's al in 1992 het terrein verkenden, zal uiteindelijk 50 miljoen euro kosten.


Wat was de grote kracht van uw vrouw?


'Ze kan goed overtuigen. Ik ben ongeduldiger, heb meer temperament. Zij denkt beter na, kan naar een oplossing werken, standpunten samenbrengen. Ze is realistisch, en ze stelt de juiste vragen.'


Mist u haar inbreng in dit project?


'We laten ons om de twee jaar checken in een kliniek. In april 2009 zeiden ze daar nog: u bent in prima gezondheid. Ineens ging ze dood, aan een hersenaneurysma. Dat kan iedereen overkomen. Voor haar is het beter zo. Als ze was geopereerd, was ze in een rolstoel gekomen. Dat was moeilijk te accepteren geweest.'


Denkt u er ooit aan dat dit uw laatste project kan zijn.


'Nooit! Journalisten zeggen dat graag. Ik ben gezond, en zonder kunst kan ik niet leven. Niet alle projecten nemen zoveel tijd in beslag. Jeanne-Claude, die veel humor heeft, zegt: de kunstwereld is als vakantie. Veel van ons werk bestaat uit vergaderen en officiële documenten laten opstellen om mensen of instellingen te overtuigen. Als we naar de opening van een expositie gaan, zoals nu, is dat simpel en veilig. Iedereen is aardig, dan.'


In de catalogus voor Over The River zien we u en uw vrouw eindeloos vaak in gesprek met bewoners en autoriteiten in Colorado. Bestaat uw werk voor een groot deel uit praten en overleggen?


'Alle werk heeft twee perioden. Tijdens de software bestaat het project alleen in de hoofden van de mensen die ons willen helpen of tegenhouden. En er zijn schetsen en artikelen, of zoals nu, twee boeken van 2.029 pagina's waarin ingenieurs en specialisten het project uiteenzetten. Niet alleen wij praten, dat doen ook de adviseurs en deskundigen die we inhuren. Ik betaal elke maand een half miljoen euro aan salarissen.'


Maakt dat overleg deel uit van het kunstwerk?


'Het geeft er zijn identiteit aan. We weten tevoren niet wat het wordt, omdat we nooit twee keer hetzelfde doen. Een schilderij of beeld wordt doorgaans niet besproken voordat het klaar is. Ons werk wel: jaren tevoren wordt het al onthuld. Toen bondskanselier Kohl het inpakken van de Reichstag probeerde tegen te houden, is daar een parlementair debat van 70 minuten over gehouden.'


Beleeft u plezier aan die vergaderingen en inspraakavonden?


'Jeanne-Claude en ik, we zijn geen masochisten. Voor Over The River zijn we bij tientallen bijeenkomsten. Dat geeft veel energie. Mensen komen met T-shirts waarop staat: Just say no to Christo! Jullie aanwezigheid maakt ons project belangrijker, zeg ik altijd. Maar de twee weken van de hardware, als het werk er echt staat, geven de meeste voldoening. Dan zie je de wind en de zon erop.'


Waarom wilde u zo graag een rivier inpakken?


'Het idee ontstond toen we, hier in Parijs, in 1985 met de Pont Neuf bezig waren. Uit Chamonix waren alpinisten gekomen om het doek aan te brengen. Wij stonden in boten onder de brug. Vlak voordat het doek werd bevestigd, hing dat boven het water. De zon scheen erop, het water weerspiegelde erin, de stof bewoog in de wind. Dat was het moment.'


Volgend jaar mei valt het besluit. Bent u optimistisch?


'We doen alles om bezwaren weg te nemen. Langs de rivier loopt een weg van 62 kilometer,. We verwachten daar 300 duizend belangstellenden. De bewoners ondervinden daar hinder van als ze naar hun werk moeten, of boodschappen doen. We huren drie of vier helikopters in, om spoedgevallen naar het ziekenhuis te vervoeren. En de grote vrachtwagens nemen twee weken een andere route.'


Waarom is financiële onafhankelijkheid voor u zo belangrijk?


'Elk stukje aarde is van iemand. Geen vierkante meter is vrije ruimte. Toch willen we bij onze projecten de rechten helemaal in eigen hand houden, om reclame en misbruik uit te sluiten. We hebben de CVG Corporation - mijn initialen - die onze kunstwerken koopt en verkoopt, als een soort federal reserve. Zo werken we ook met banken. Die krijgen werk in beheer en garanderen in ruil onze cashflow. Want in de kunstwereld wordt notoir traag betaald. En je kunt tegen een technicus moeilijk zeggen: vrijdag geen salaris, want het geld voor het kunstwerk is nog niet binnen. Zelfs Harvard Business School vindt dat een interessant model; we hebben er onlangs een voordracht gehouden.'


1995 Wrapping The Reichstag. Na 24 jaar onderhandelen mag Christo in Berlijn het symbool van de Duitse democratie inpakken.


1985 Pont Neuf. De oudste brug over de Seine in Parijs wordt ingepakt. Zoals alle Christo-projecten voor de duur van twee weken.


2005 The Gates. In Central Park in New York worden 7503 poorten van vijf meter hoog geplaatst, bespannen met oranje doek.


1991 The Umbrellas. Aan weerskanten van de Stille Oceaan een bos van 8 meter hoge parasols: 1.760 gele in Californië, 1.340 blauwe in Japan.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden