'Mijn vuur voor de asieldiscussies is gedoofd'

Boris Dittrich (44) heeft genoeg van de asieldiscussies. Het Tweede-Kamerlid voor D66, zoon van een in 1948 uit Tsjechoslowakije gevluchte immigrant, legt zijn woordvoerderschap asielbeleid neer....

Van onze verslaggever Jan 't Hart

Telkens weer asielzoekers bij de ingang van een zaaltje ergens in Nederland, met hun plastic tassen waarin hun schrijnend relaas in dikke dossiers. Almaar leed en ook bedrog. 'Ik wil dingen veranderen, maar vaak lukt het niet. Omdat de regering tegenover je staat, omdat andere Kamerleden niet willen. Doorgaan moet. Ik word gedreven door idealen. Maar ik signaleer dat bij het asielbeleid bij mij het vuur dooft. Ik wil het niet meer.'

Hij vindt het asieldebat geen debat meer, niet meer zoals vroeger in de tijden van Bolkestein. 'Dat waren intellectuele debatten, men sprak niet in krantenkoppen met elkaar. In 1994 was er een leuke club asielwoordvoerders', weet Dittrich, doelend op zichzelf en op de inmiddels overleden Maarten van Traa (PvdA), Hans Dijkstal (nu VVD-leider) en Jaap de Hoop Scheffer (nu CDA-leider).

Hij zegt: 'Dijkstal had oog voor de mensen achter de cijfers, zijn fractievoorzitter Bolkestein had het ineens over stromen. Bolkestein heeft in 1994 het taboe doorbroken om over asielzoekers een politieke strijd te beginnen. Ik vond dat toen erg goed. Maar je moet achteraf concluderen dat het onverstandig is geweest van de VVD om die stilzwijgende afspraak open te breken.

'Het asieldebat is erg verpolitiekt. Ik kan het niet wetenschappelijk bewijzen, maar naarmate wij er feller over discussieerden - mensensmokkelaars luisteren ook mee naar al die debatten - en we haarfijn uitlegden wat de zwakke schakels zijn in ons systeem, is het aantal asielzoekers juist fors toegenomen en de problemen gegroeid.

'Eind jaren tachtig, begin jaren negentig werd in Zweden een fel debat gevoerd over het vreemdelingenbeleid. Na 1992 hebben de Zweden een pact gesloten tussen de politieke partijen om te voorkomen dat over de rug van asielzoekers politieke partijen zich profileren. Wat mij zo intrigeert is dat na die afspraak in Zweden het aantal asielzoekers met vele tienduizenden is gedaald, tot de helft van het aantal dat jaarlijks naar Nederland komt. Vroeger hadden wij ook zo'n soort afspraak en die moet er weer komen.'

- Normaliter heeft u iets tomeloos energieks, nu lijkt u te berusten.

'Ik zit vol energie, maar ik ga het richten op het euthanasiedebat. Ik heb al ziekenhuizen bezocht, gesproken met ouders van zieke kinderen. Laatst zat ik in de Tweede Kamer tijdens een asieldebat naar het publiek te kijken en dacht: jou ken ik, van jou heb ik het dossier al bekeken. Oh, hé, daar heb je die en jij had drie jaar geleden al moeten zijn uitgezet, maar je zit hier nog. Van sommigen had ik zo'n plastic tas gekregen.

'Vaak zat ik nog diep in de nacht een asielrelaas te bestuderen. Had ik zo'n dossier meegekregen, zo'n witte tas bij zo'n zaaltje, ergens aan de andere kant van Nederland. In de straat brandde alleen bij mij nog licht. Dan las ik het en dacht: dit kan echt niet. Ik heb ongeveer tien dossiers bij de staatssecretaris gebracht die hebben geleid tot een verblijfsvergunning. Nu komt het nog sporadisch voor dat ik zeg: geef mij maar leesvoer voor tien uur mee.'

- U wordt dikwijls ijdelheid toegedicht. U lijkt op het juiste moment van onderwerp te veranderen: met euthanasie komt u de komende jaren vaker op de tv.

'Dat klinkt zo uitgekookt. Euthanasie boeit me mateloos en samen met het asielbeleid is het te veel. Maar dat is niet het enige. In het asieldebat keren telkens dezelfde thema's terug, dat is niet langer inspirerend. Asielzoekers mogen nu werken bijvoorbeeld. Dat vind ik al vijfenhalf jaar. In het begin kreeg ik geen poot aan de grond, en nu lijkt opeens iedereen het te vinden. Dan ontstaat bij mij de gedachte: hè, hè, zijn jullie ook zover. Dat is verkeerd. Ik moet nu geen energie verspillen om te bewijzen dat ik vijf jaar geleden al gelijk had.'

In het asielbeleid lijken de veranderingen juist snel te gaan. De (harde) maatregelen tuimelen over elkaar heen. D66 schreef bijvoorbeeld anderhalf jaar geleden: uitgeprocedeerde asielzoekers die niet meewerken aan verwijdering, worden op straat gezet. Consternatie. Staatssecretaris Cohen van Justitie is nu al verder: álle uitgeprocedeerden komen op straat.

Zweden nam zeven jaar geleden al ferme beslissingen toen het aantal asielzoekers enorm steeg. Dittrich beaamt: 'Wij waren toen nog niet zo ver. Pas in de loop der tijd realiseerde de politiek zich dat het terugsturen van de asielzoeker belangrijk werd. En in wezen zijn de marges klein. We zijn gebonden aan verdragen en wetten, aan rechterlijke uitspraken.

'Politici wekken vaak de indruk oplossingen te hebben, terwijl die oplossingen in de praktijk geen oplossingen blijken te zijn. Je moet ook kunnen zeggen: er is een irritant probleem en er is geen oplossing.

'Je kunt zeggen: sluit alle criminele illegalen op totdat ze het land worden uitgezet. Dat zei commissaris Kuiper van Amsterdam onlangs en na hem ook PvdA, VVD en CDA. Klinkt stoer, maar dat kan niet. Illegalen zeiden mij, toen ik nog rechter was: ''We vinden het niet erg om in vreemdelingenbewaring te zitten, zeker niet in de winter. Geregeld leven, goed eten.'' Dat kan levenslang betekenen. En dat wil eigenlijk ook niemand.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden