Mijn vriend, de gevreesde 'terrorist'

Greg was een bekende verschijning in Amsterdam. Een aimabele klusjesman, nooit te beroerd om op een onzalig uur als reddende engel op te treden....

'GRIGORI is zoek.' De stem van Annemiek klinkt regelrecht alarmerend. 'Ik kan er door de telefoon niets over zeggen, maar misschien kun je me helpen.' We spreken af in een café in de Jordaan. Medio januari. Een waterig zonnetje schijnt over de zaterdagse Lindengrachtmarkt als Annemiek binnenstapt. Ze komt snel ter zake. De Griek met wie ze al vijftien jaar haar leven deelt en die in mijn vriendenkring een reputatie heeft opgebouwd als degelijke klusjesman, is vlak voor kerst naar zijn vaderland vertrokken en sindsdien heeft ze niets meer van hem vernomen.

Een paar dagen eerder had Annemiek een verontrustend telefoontje uit Griekenland gekregen. In gebroken Engels vertelde een onbekende vrouw dat haar vriend op het vliegveld van Athene was opgepakt voor 'iets groots'. Het was op televisie geweest. Annemiek mocht geen contact zoeken - dat was te gevaarlijk. 'Ik bel je volgende week weer', was haar laatste mededeling geweest.

Er blijkt intussen meer aan de hand. De politie in Amsterdam wil Annemiek verhoren. Onbekenden hebben rondgesnuffeld bij hun woonschip. 'Kun jij uitvinden wat er is gebeurd, jij hebt vast contacten in Athene', vraagt Annemiek.

Die heb ik. Collega Frans van Hasselt, NRC-correspondent, maar hij kan zich zo gauw geen arrestaties herinneren van in Nederland woonachtige Grieken. Ik houd aan: 'Het moet op tv zijn geweest. Vlak voor kerst.' Dan begint het te dagen. 'Je bedoelt toch niet Lesperoglou, de meest gezochte terrorist van Griekenland?' Greg is volgens de Griekse politie een terrorist in dienst van Palestijnen. Hij wordt gezocht in verband met zes moordaanslagen.

Annemiek hoort enkele dagen later het hele verhaal vol ongeloof aan. Aanslagen? doden? Nu begrijpt ze waarom Greg bibberde als een rietje toen ze hem wegbracht naar Schiphol. Hij moet van deze beschuldigingen hebben geweten.

Annemiek noemt hem Grigori, wij noemen hem Greg: de aimabele klusjesman, die al meer dan tien jaar bij iedereen in de buurt schildert, repareert en timmert. Hij had tal van huissleutels op zak en was nooit te beroerd om op een onzalig uur als reddende engel op te treden. Zijn antieke brommertje was een vertrouwde verschijning in de stad.

Iedereen wist dat Greg linkse sympathieën koesterde en Griekenland om onduidelijke redenen had verlaten. Vragen over zijn Griekse verleden ontweek hij behendig en op het laatst vroeg niemand er meer naar - ook Annemiek niet.

Amsterdam stond voor een nieuw leven. Greg was de man die samen met Annemiek een heus zeilschip bouwde, om de wereldzeeën te bevaren en ooit weer terug te keren naar zijn vaderland. In de ogen van onze kinderen was Greg een echte held: De man die met blote handen zijn eigen zeeschip bouwt. Honderden stalen platen gelast, duizenden klinknagels geslagen. Kajuit. Mast. Motor. Na jaren ploeteren naderde het levenswerk zijn voltooiing.

Maar nu blijkt onze Griek helemaal geen Greg of Grigori te heten. Hij heet Avraam Lesperoglou. Annemiek stamelt de naam zachtjes samen met de aliassen die uit Athene zijn doorgegeven. 'Nikos Gouatsos, Nikola Kopoulos.'

De beschuldigingen zijn niet mis. Neerschieten van een politieman bij een overval in 1982. Moord op een officier van justitie. Twee bewakers dood bij een overval op een supermarkt. Drie doden bij een inval van de politie in 1985. Genoeg om hem zijn verdere leven vast te zetten.

Greg ontkent in alle toonaarden, de Griekse media reageren verdeeld. Een oude linkse makker is enkele jaren geleden vrijgesproken, dat moet Lesperoglou ook lukken. Oude politieke vrienden werken aan zijn verdediging en schakelen toppleiter Phytrakis in, een duivelskunstenaar die al menige linkse radicaal vanachter de tralies vandaan toverde.

Annemiek blijft Grigori trouw. Hij is vanaf 1982 in Nederland en kan onmogelijk heen en weer hebben gependeld om al die aanslagen te plegen. Greg met bommen? Nee! In gedachten werkt ze al aan lijsten van mensen die hem in die tijd hebben gekend en kunnen getuigen van zijn onschuld.

Duizenden vragen spoken door haar hoofd. Waarom is ie in godsnaam gegaan? Via via had hij gehoord dat de gezondheid van zijn moeder achteruit ging. Was het daarom? En zijn papieren. Greg had geen paspoort. Al die jaren leefde hij in Nederland zonder geldige documenten. Zoiets kán in Nederland, dat vond hij juist zo goed van dit land.

De maanden voor zijn vertrek had ie zitten prutsen aan een paspoort. Wie neemt nu zo'n risico? Ze hebben het er nooit over gehad, want Greg wilde haar absoluut buiten zijn Griekse verleden houden, maar Annemiek heeft in al die jaren wel begrepen dat hij niet voor niets uit dat land wegbleef.

Annemiek besluit poolshoogte te gaan nemen in Athene. Het wordt het begin van een pendeldienst. Ze leert zijn nichten kennen, met wie hij is opgegroeid en die achttien jaar lang niet wisten waar hun neef was.

Greg mag zijn moeder zien, maar die is zo aan het dementeren dat ze hem niet meer herkent. Annemiek houdt zich op de been met kleine overwinninkjes op de Griekse bureaucratie: het recht op bezoek, het recht op iets meer bezoek. Hij mag telefoneren, iets vaker telefoneren. Eerst zit ie met zeventien anderen in een cel, later met zijn tweeën. De terreurgroep 17de november ruimt in mei een Britse militaire attaché uit de weg. Zo blijkt dat Gregs arrestatie niet het einde betekent van de aanslagen.

De succesjes worden afgewisseld met zware nederlagen. Greg krijgt voor het vervalsen van het paspoort 3,5 jaar. Een paar maanden later komt er nog eens 3,5 jaar bij wegens het ontduiken van de dienstplicht. 'We zijn nog maar net begonnen en hij heeft al zeven jaar', klinkt een benauwde Annemiek door de telefoon uit Athene.

'Ongehoord zware straffen', menen deskundigen, bedoeld om hem voorlopig achter de tralies te houden zodat jusititie alle tijd heeft voor het serieuzere werk. Dat begint in oktober, als hij voor de rechter moet verschijnen voor betrokkenheid bij een gewapende overval, de zaak uit oktober 1982. Drie onbekenden werden in 1982 betrapt tijdens een inbraak bij een tandtechnisch laboratorium in het centrum van Athene. Er vielen schoten en politieagent George Psaroudakis werd gewond. Twee daders, leden van het Volksbevrijdingsfront voor Palestina, hebben Gregs naam genoemd.

Mocht Greg voor deze zaak worden vrijgesproken, dan zal het niet lang meer duren voor hij zijn boot in Amsterdam kan afbouwen, denkt de verdediging. Daarom zou het goed zijn als er bekenden uit Nederland overkomen om de Griekse rechtbank te vertellen over zijn onberispelijke levenswandel in Amsterdam. Annemiek speelt onze persoonsgegevens door aan de Griekse justitie: Hetty, stadsdeelraadwethouder; Hans, meubelmaker; Toine, journalist.

D

E ZAAK begint belabberd. Annemiek houdt ons telefonisch op de hoogte en klinkt ontredderd. Greg is de instorting nabij. De drie vrouwelijke rechters zijn vijandig en willen de zaak zo snel mogelijk afhandelen. De verdediging vreest doorgestoken kaart. 'Ze willen koste wat kost iemand voor terrorisme veroordelen. Misschien komen jullie helemaal niet meer aan bod', zegt Annemiek. Maar dan rinkelt op vrijdagavond de telefoon. Of we maandag kunnen verschijnen?

Annemiek heeft zelf al getuigd en eenmaal in Athene lezen we in de krant dat ze 'een indrukwekkend betoog' heeft gehouden. Dat vijzelt het moreel wat op in het appartementje, waar zijn moeder tot voor kort woonde. In Gregs kamer is sinds 1982 niets veranderd. Naast het jongensbed staat een Dual-grammofoon met platencollectie: Pink Floyd, Jethro Tull en de onvermijdelijke Theodorakis.

Greg is minder depressief en we kunnen zondagavond met hem door de telefoon praten. Hij gelooft niet in een eerlijke rechtsgang. 'Ze willen iemand veroordelen en ik ben de pineut.'

De verdediging ronselt alles en iedereen. Handtekeningenlijsten van het steuncomité, een bewijs van goed gedrag afgegeven door zijn geboortedorp, verklaringen van politieke vrienden, van de gouverneur van zijn geboortestreek (geen politieke vriend), een brief van een Palestijnse topman die schrijft dat Greg er die bewuste avond niet bij was.

Yiannis, de tweede advocaat, legt uit hoe het werkt. Stel dat de drie rechters partijdig zijn - daar gaat bijna iedereen van uit - dan is er altijd nog de jury van vier. Er zijn zeven stemmen over de schuldvraag. Wie de complete jury aan zijn kant krijgt, wint.

Dus passeert een stoet van oude politieke makkers de rechters en juryleden. De rechtbankpresident - een permanentje omlijst fonkelende zwarte ogen - doet geen moeite haar ongeduld te verbergen. Pas als de Amsterdammers getuigen, duren de verhoren langer dan tien minuten.

Greg zelf schetst een dag later in anderhalf uur zijn levensloop. Vader en oom streden in de burgeroorlog van 1948 aan communistische kant. Na hun nederlaag het kamp. De kolonelscoup in 1965. Opnieuw internering. Greg genoot een degelijke links-Griekse opvoeding met vakanties in het Oostblok en een studie economie. Met vele vrienden koestert hij tot op de dag van vandaag grote sympathie voor de Palestijnse zaak. Maar hij greep nooit naar geweld.

Wel leende hij zijn papieren in 1982 voor enkele maanden uit om Palestijnse vluchtelingen aan huisvesting te helpen. Dat was ten tijde van de inbraak. Zijn naam werd misbruikt en Greg dook onder. Op het moment dat hij overlegde met de deken van de Atheense orde van advocaten hoe hij zich bij de politie zou melden, werden er bomaanslagen gepleegd waarbij zijn naam viel. Greg vluchtte op een vals paspoort het land uit.

Aan het eind van zijn betoog moet de rechtbank ontruimd worden voor een bomalarm. 'Routine', lachen de Grieken terwijl ze een sigaret opsteken. Wij begrijpen opeens waarom de rechtbank zo kaal is. Dat zoekt een stuk gemakkelijker. Terwijl agenten het morsige gebouw uitkammen, wachten wij onder de warme middagzon. Nooit eerder hoorden we zoveel over Gregs leven. De verdediging toont zich tevreden. 'Het gaat goed, misschien krijgen we ook wel een rechter mee', zegt Yiannis hoopvol. Er is geen doorslaggevend bewijsmateriaal, geen wapen, geen vingerafdruk. Er is zelfs een alibi, maar dat stelt in de Griekse realiteit weinig voor, zegt hij.

Een dag later slaat de stemming om. De verdediging meent uit de houding van de rechters op te maken dat ze per se een veroordeling willen. Yiannis is duidelijk: 'Het politieke klimaat is niet goed.' De Amerikaanse ambassadeur pleit in het openbaar voor veroordeling. De tv-beelden met stenen gooiende Palestijnen doen de zaak geen goed. Het overweldigende succes van de Olympische Spelen in Sydney heeft de Grieken extra nerveus gemaakt voor Athene 2004. Alles zit tegen.

Het komt aan op de volgende ronde. 'In hoger beroep verliezen jullie deze zaak', waarschuwt top advocaat Phytrakis in zijn slotpleidooi. Hij kreeg Gregs politieke vrienden ook uit de gevangenis. 'Spreek hem nu maar vrij, dan besparen we ons veel energie.'

Maar de rechtbank beschikt anders. Greg wordt schuldig verklaard met vier tegen drie stemmen. Een van de jury-leden is omgegaan. De ogen van de rechtbankpresident spuwen vuur als ze de strafmaat oplegt: zeventien jaar.

Greg zijgt ineen. Annemiek barst in snikken uit. Van de kant van de verdediging klinken desondanks optimistische geluiden. 'In Griekenland moet je alle straffen altijd door drie delen', zegt een advocaat. 4-3 Is goed voor het hoger beroep, roept een ander. We hebben hem binnen twee jaar vrij, voorspelt een derde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden