'Mijn verhaal is de Dutch Dream, een hoopvol verhaal'

'Ik heb alles te danken aan de strijd voor gelijke kansen voor iedereen, ongeacht je afkomst', zegt Amma Asante (PvdA), het enige zwarte Tweede Kamerlid.

Amma AsanteBeeld Freek van den Bergh

Amma Asante is een vrouw van de brede lach en de snelle traan. Ze is nog maar vijf minuten aan de praat of haar ogen springen vol. Ze vertelt over haar vader, die zich in de machinekamer van een vrachtschip verschanste om vanuit Ghana de oversteek naar Nederland te maken.

Asante (44) belandde in september dit jaar in de Tweede Kamer en kreeg in de PvdA-fractie de portefeuille hoger onderwijs. Ze heeft zojuist te horen gekregen dat ze niet bij de eerste 25 op de lijst staat. Het is plek 36 geworden, dus een vervolg in de Kamer zit er waarschijnlijk niet in.

Het waren een paar mooie maanden op het Binnenhof.

'Natuurlijk stond ik niet te springen op tafel toen ik van die plek hoorde. Maar politiek is voor mij een rijdende trein, waarbij je niet weet op welk station je mag instappen en wanneer je eruit moet. Ik vind het heel erg jammer. 'Shit, ik sta niet op 2!', grapte ik tegen mijn man. Toen zei hij: je moet niet zo treuren, de vorige keer stond je op 50 en nu zit je toch in de Kamer.'

U zegt vaak: ik heb alles te danken aan de sociaal-democratie.

'Als je kijkt naar mijn geschiedenis, de reden dat mij vader hier naartoe kwam, dat ik hier naartoe kwam, dat ik en mijn zusjes en broertje het zover hebben kunnen schoppen, dan danken we dat allemaal aan het gelijkwaardigheidsbeginsel, aan de strijd voor gelijke kansen voor iedereen, ongeacht je afkomst. Ik heb hier kansen gehad die ik in Ghana nooit had gekregen.

'Mijn vader kwam hier als vluchteling in de jaren zeventig. Ik word er emotioneel onder als ik erover vertel, omdat het laat zien hoe mensen bereid zijn om levensgevaarlijke dingen te doen als er een gebrek aan kansen is in hun leven. Hij werd gedreven door de ambitie om er elders iets beters van te maken. Maar hij heeft in zijn eerste jaren in Nederland een zwaar leven gehad. Hij zwierf door het Vondelpark, had later niet meer dan een matras in een pension. Via vrienden kreeg hij als illegaal werk in een chemische fabriek in de haven van Amsterdam en dat werd uiteindelijk zijn redding, want hij viel onder het generaal pardon. En daarna mocht ik als 6-jarige met mijn moeder komen. Ze vond werk als kamermeisje in het Sonestahotel. Ze maakte bedden op voor Diana Ross en Michael Jackson en Stevie Wonder. Dan kwam ze thuis en liet ze de foto's zien.'

Beeld Freek van den Bergh

Uw verhaal is het klassieke verhaal van de verheffing.

'Ik kom uit een arm gezin, waar het al bijzonder is als je je middelbare school afmaakt. Als ik terugga naar Ghana en dan zie hoe mijn vriendinnen van toen leven: dat wens je niemand toe. Ik ben heel dankbaar voor het leven dat ik leid. Mijn verhaal is de Dutch Dream, een hoopvol verhaal.'

Uw maidenspeech in de Kamer was uitzonderlijk persoonlijk. U groeide op in de Bijlmer, vertelde hoe u bij de citotoets havo/vwo scoorde, maar een mavo-advies kreeg. Dat is toch geen 'Dutch Dream'?

'Ik kon goed leren, maar was geen model-leerling, want erg druk. Daar kwam bij dat mijn ouders geen Nederlands spraken. Een leerkracht zei: meisje, je wilt wel gaan studeren, maar dat wordt moeilijk, want als je huiswerk krijgt, kunnen je ouders je niet helpen. Doe de mavo, daar ben je snel mee klaar, dan kun je gaan werken en geld verdienen. Dat was uit goedheid.'

Zoals nog steeds veel jongeren met een migratie-achtergrond dit soort advies krijgen.

'En ik denk dan: zout op met je goedbedoelde paternalisme! Je moet kijken naar het kind. Wat zit er in en wat zit er niet in? Ik kon er niks aan doen dat mijn ouders de taal niet spreken, ik kon er niks aan doen dat ze mij niet konden helpen met mijn huiswerk. Ik spreek nu vaak jonge studenten, ook met een niet-westerse achtergrond. Sommigen zijn begonnen op vmbo-niveau.'

Waarom gaat dit nog steeds zo vaak mis?

'We hebben een idee over wie kan studeren en wie niet. Daar hoort een sociaal-economische achtergrond bij, misschien ook wel kleur en geslacht, ik weet het niet. Op een pabo heb ik me laten vertellen dat leerkrachten gedurende hun opleiding worden getraind om het kind te beoordelen in zijn of haar context. Je kijkt naar het totale plaatje. Op basis daarvan adviseer je het kind. Het afdelingshoofd met wie ik sprak, ook een dochter van een arbeider, ook met een mavo-advies, zei me: als jullie willen dat we anders naar kinderen kijken, dan moet de methodiek voor leerkrachten worden aangepast. Dan moeten we zeggen: vanaf nu kijken jullie alleen nog naar het kind.'

U bent op veel plekken de 'enige zwarte vrouw' geweest. Hoe voelt dat?

'Ja, ik ben het in Den Haag en was het op de faculteit. Als ik in de collegezaal een vraag stelde, keek iedereen naar mij. Ik dacht: wat heb ik gedaan, waarom zet ik mezelf zo in de spotlights? Dat is nog niet eens zolang geleden, hè. Zat ik in het Atrium, Oudemanhuispoort, in mijn eentje, kwamen er medestudenten aan mijn tafeltje zitten die wilden weten hoe het was om in Ghana te leven. Dat was niet prettig. Het zag er misschien belangstellend uit maar als we weer uit elkaar gingen, werden we geen vrienden. Nee, ik bleef dat exotische meisje van wie ze wilden weten hoe het in Afrika was. Terwijl ik er juist bij wilde horen. Dat is een continue strijd die ik soms nog steeds voer. Want ik wil niet alsmaar die uitzondering zijn. Ik ben Afrikaanse, ik draag het met trots, maar ik ben nog veel meer dan dat.'

Vindt u de PVV een racistische partij?

'Ja natuurlijk.'

Voelt u zich onbehaaglijk in hun omgeving?

'Hun onderwijsman Harm Beertema is heel aardig voor me. In de persoonlijke sfeer merk ik er niet veel van. Maar toen ik Wilders voor het eerst in de Kamer hoorde praten, was ik geschokt. Hoe kan hij dit zeggen? Beseft hij wel hoeveel pijn hij mensen doet? Hij zei dat hij als premier de Koran zou verbieden en ze uit de huizen zou halen. Tot dan toe had ik hem alleen op televisie zien spreken. Het voelt anders als je er zo bovenop zit. Na afloop kwam er een bode naar me toe om me gerust te stellen. Zij zag blijkbaar dat ik erdoor werd geraakt. Ik heb daarna ook gesproken met Ahmed Marcouch, die ik bewonder om zijn rust. Hij zei: trek het je niet aan, het is niet persoonlijk.'

Beeld Freek van den Bergh

Heeft u een symboolfunctie?

'Ik hoor dagelijks dat mijn aanwezigheid in de Kamer zwarte jongeren een boost geeft. Vanaf de eerste dag ontvang ik mailtjes, verzoeken van jongeren van Afrikaanse, Marokkaanse, of Surinaamse komaf: oh, wat fijn dat u er bent, mogen we langskomen, we willen met u praten. Ik stel mezelf bovendien kwetsbaar op door over mezelf te praten. Dat is een risico dat ik bewust neem. Want mijn geschiedenis staat symbool voor de politiek van mijn partij. Die mag verteld worden.'

Vindt u Nederland in de laatste decennia racistischer geworden?

'Als ik het Nederland van 1978 vergelijk met dat van nu, zie ik grote verschillen. Ik kwam terecht in een land met een hoog absorptievermogen. Men vond het bijzonder om een kindje uit Ghana in de klas te hebben. Dat gevoel dat je welkom bent, is weg. Aan de andere kant: ik heb mij opgegeven als vrijwilliger bij Vluchtelingenwerk en ik sta op een reservelijst. Ook dat is Nederland.'

Het een sluit het ander niet uit. Deze week stond een ingezonden brief in de Volkskrant met als strekking: mijn buurman helpt vluchelingen in de straat maar zijn kleindochter komt niet in aanmerking voor een huis want vluchtelingen krijgen voorrang. Hij gaat PVV stemmen.

'Dat zijn kleindochter geen huis krijgt, ligt niet aan de vluchteling, maar aan het feit dat wij te weinig betaalbare huurwoningen bouwen. Er wordt zondebokpolitiek naar vluchtelingen bedreven.'

Vindt u dergelijk ongenoegen onterecht?

'Nee, we laten ons hier te gemakkelijk door etniciteit of sociale klasse van elkaar scheiden. Ieder in zijn eigen bubbel. De segregatie begint al op de kleuterschool. Het zoontje van Fatima doet niet aan muziek, want daar is geen geld voor. Hij gaat alleen om met lotgenoten. Als groepen elkaar niet tegenkomen, heeft bij de geringste spanning die ander het gedaan.'

Dit jaar mengden Wilders en Halbe Zijlstra zich in het Zwarte-Pietendebat. Is hierover ook in de PvdA-fractie gesproken?

'Niet sinds ik erin zit. Maar natuurlijk heb ik het erover met mijn partijgenoten. En onze lijn is helder. Asscher heeft steeds gezegd: als dit volksfeest voor zoveel mensen geen volksfeest is, waarom is het dan zo moeilijk die figuur van Zwarte Piet te veranderen?

'Ik geloof niet dat mensen die van Zwarte Piet houden racisten zijn. Zelf heb ik voor het eerst aan mijn witte vriendinnen durven te vertellen wat het met mij doet. Ik ben opgevoed met het idee: jij moet twee keer zo hard werken omdat je zwart bent, dus van jongs af kreeg ik mee dat ik minderwaardig was. Vind je het gek dat ik mij in die rare karikatuur van Zwarte Piet terugzie en dat ik dat niet fijn vind? Daar hadden ze nog niet zo bij stilgestaan.'

Sylvana Simons is nu degene die dit onderwerp aan de kaak stelt. Waarom zouden mensen nog op de PvdA stemmen en niet op haar?

'We kennen elkaar. Ik vind haar een moedige vrouw. Ik had graag gezien dat ze bij ons zat.'

Beeld Freek van den Bergh

Wat vindt u van Denk?

Wat zij de PVV verwijten, doen ze zelf ook. Ze hitsen mensen op. Ik heb in mijn netwerk jongeren die een jaar geleden nog gematigd waren en hoopvol over hun eigen toekomst. Die zitten nu in een hoekje van: ach wat maakt het uit, ik hoor er toch niet bij. Denk hanteert dezelfde methode als de PVV, een partij die drijft op polarisatie.'

Zegt ook u tegen uw dochters dat ze twee keer zo hard hun best moeten doen om te slagen?

'Nee. Ik zeg dat ze geweldig zijn en mooi en dat niets in het leven vanzelf gaat. Mijn ouders hebben geprobeerd mij met liefde voor te bereiden op de buitenwereld. Maar ik heb hierdoor lang geloofd dat ik minderwaardig ben. Voor mijn kinderen draai ik het om. Ik leer ze om vol vertrouwen in deze samenleving te staan. Hoe ze dat ervaren, hoor ik over twintig jaar wel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden