'Mijn theater tovert geen andere wereld voor'

In haar nieuwste productie, combineert mimograaf Jeannette van Steen, twee werelden die haar na aan het hart liggen: in het superhollandse landschap van de Amsterdamse wijk in aanbouw IJburg bouwde de Japanner Shigeru Ban voor haar een hemelse koepel....

Van onze medewerkster Mirjam van der Linden

Aan het eind van Oak balanceren de spelers op de grillige eikenhouten balken die in een massief vierkant om een gat in de grond liggen. De ene arm wijst omhoog, de andere omlaag. Langzaam tillen ze een voet op, helpen ze de zwaartekracht letterlijk een handje. Even wappert het doek van de luchtige lichtkoepel die beschermend over het tafereel gebogen staat.

Het is alsof de vijf gestalten zich met de uitersten hebben verzoend. Met zowel het aardse beeldhouwwerk van de Nederlandse kunstenaar Klaas Kamphuis, als met de hemelse koepel van de Japanse architect Shigeru Ban. Met de schetterende én de ijle klanken van het Amstel Saxofoonkwartet. Met materie en geest, leven en dood.

'Het maakt niet uit of dat gat staat voor verdiet. Of voor dood.' Buiten de tent, die is geplant in het stuivende zand van het kale IJburg, vertelt mimograaf Jeannette van Steen over haar nieuwe productie Oak, die morgen in première gaat.

'Je hoeft het niet te ''lezen''. Er valt niks te ''lezen''. Elke beweging hoe klein ook, maar ook elke voorstelling gaat uiteindelijk over de roerselen van de ziel. Daarvoor heb je geen verhaal nodig - zeker niet in bewegingstheater, dat juist spreekt via het sculpturale en het muzikale. Abstractie is genoeg.

'Het werkt zelfs aangrijpender, want met onderwerpen als tijd en ruimte, afstanden en proporties kom je dichterbij de essentie, bij het algemene. Dat klinkt afschuwelijk pretentieus. Maar toch is het zo.'

Van Steen ('ik ben nuchter, maar ook hoogdravend') zet met Oak een typerende handtekening in 'het nieuwe land van Amsterdam'. Twee werelden die voor haar belangrijk zijn komen hier samen: Holland, waar ze - eerst bij Bart Stuyf en vanaf 1983 met eigen projecten - carrière maakte, en Japan, waar ze studeerde. Juíst in de superhollandse werkelijkheid van IJburg, dat met elke windvlaag nog van vorm verandert en waar speciaal voor de voorstelling een tijdelijke bushalte is geplaatst, bouwde een Japanner (de architect Ban) een mobiel theater voor haar.

Ban was kennelijk gecharmeerd van de leegte van IJburg: oneindig niemandsland met verdwaalde rode bulldozers. Tegenover deze imposante omgeving staan de ingetogen spelers van De Groep van Steen.

Anders dan veel locatietheater zijn zij er vooral 'om zichzelf zichtbaar te maken en niet alleen de ruimte'. Daarbij zijn een scherp oog, geduld en alertheid geboden, voor performers én publiek.

Van Steen: 'In Japan ontdekte ik dat het klassieke Noh theater en de moderne mime veel gemeen hebben. Bij beide bepalen minimale veranderingen de zeggingskracht van een beweging. Als je zo met details bezig bent, wordt weinig meer. Mettertijd ben ik ook steeds langzamere creaties gaan maken: ik wilde het detail waarderen.'

Hierom wenden de spelers ook vaak de blik af: 'We zijn zo gewend om van alles aan de ogen af te lezen. Maar ik wil misschien wel dat je naar mijn pols kijkt. Als het gezicht wat minder opdringerig is, krijgt het lichaam meer kans.'

Net als Noh vroeger speelt Van Steen altijd in daglicht. Makers en publiek zitten dus in hetzelfde schuitje. Van Steen: 'Mijn theater tovert geen andere wereld voor. Wat wij doen ligt heel dicht onder de werkelijkheid. Alles is zichtbaar. Als de speler iets bedoelt, zie je het ook. Mijn publiek moet bewust willen kijken. Luiheid prima, maar niet bij mij. Bij aanvang is een voorstelling pas half af. ''Gegroet publiek, ik heb u nodig'', zeggen de Japanse acteurs. En het publiek groet op dezelfde manier terug.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden