'Mijn familie moest me verkopen zodat ze een bruid voor mijn broer konden betalen'

'We gaan je uithuwelijken', kreeg Sonita Alizadeh te horen toen ze 14 jaar oud was. Haar ouders hadden geld nodig voor de bruidsschat van haar broer en gingen op zoek naar een man die 9.000 dollar voor hun dochter wilde betalen.  'Maar ik moest iets anders doen', vertelt het meisje, vijf jaar later op bezoek in Nederland. 'Ik wilde beroemd worden als rapper.'

Sunita treedt op, met op de achtergrond beeld uit haar videoclip. Beeld anp

'In de ideale wereld', droomde Sonita, 'is Michael Jackson mijn vader en Rihanna mijn moeder.' In de echte wereld was ze echter een Afghaanse vluchteling die bij haar oudere zus in Iran woonde, waar ze werkte als schoonmaakster om rond te komen. Ze wilde rappen, maar vrouwen mogen niet eens optreden in Iran. Ze wilde muziek maken, maar ze had geen contacten.

Daarom benaderde ze via via de filmmaakster Rokhsareh Ghaem Maghami en vroeg of deze misschien kon helpen. Maghami raakte geïnteresseerd in het verhaal van Sonita en besloot een documentaire over het meisje te maken.

'Ik schreef al gedichten over mijn werk en over het idee dat ik later als kindbruid zou worden verkocht', vertelt Sonita. 'Maar als ik probeerde om mijn teksten in popmuziek te werken, kon ik niet al mijn woorden kwijt. Toen ontdekte ik rap. Wat ik als eerste hoorde? Eminem! Ik verstond hem niet, maar zodra ik de muziek, het ritme, hoorde, wist ik dat dit het was.'

(Tekst gaat verder onder de video)

Terwijl Sonita droomde van een plek op het podium, kwam haar moeder over uit Afghanistan om te vertellen dat ze zou gaan trouwen. Er moest alleen nog iemand gevonden worden die het gewenste bedrag zou neerleggen. Toen er over de prijs werd onderhandeld, draaide de camera van de documentairemaakster mee:

'Ik heb de geïnteresseerde gezegd dat hij 7.000 dollar voor haar moet betalen. Is dat goed?', vraagt een bemiddelaarster aan Sonita's moeder.

'Nee', antwoordt deze, 'ik moet 9.000 dollar betalen voor de bruid van haar broer. Sonita is een perfect meisje, waarom zou ik voor haar geen 9.000 kunnen krijgen?'

'Ik denk dat ze uiteindelijk niet meer dan 6.000 zullen geven. Dat is een redelijke prijs voor een meisje zoals zij.'

Bang voor een vreemde man

Terwijl dit gesprek gaan de is, zie je hoe Sonita in een andere kamer tegen de muur leunt. De deur staat open en ze kan het hele gesprek volgen. Het was niet de eerste keer dat haar ouders probeerden om haar te verkopen: toen ze 10 was, werd er ook een poging gedaan. 'Maar toen snapte ik het niet', vertelt ze nu. 'Het klonk als een spel en ik zou mooie kleren krijgen.' Nu ze 14 was, begreep ze het heel goed. 'Ik kon geen adem halen. Ik kon niets zeggen. Ik besefte dat ik minder belangrijk was dan mijn broer en ik was bang. Bang voor een vreemde man die ik niet aardig zou vinden, die me aan zou mogen raken. Bang om mijn dromen kwijt te raken.'

'Kun je niet zien dat ik er nog niet klaar voor ben?', vraagt Sonita haar moeder later in een auto. Het beeld is donker, maar je ziet de wanhoop op haar gezicht. 'Ik moet mijn muziek nog opnemen. En jij wil me in Afghanistan verkopen?'

'Ik ben niet geïnteresseerd in je muziek', antwoordt haar moeder. 'Wat interesseert je dan wel aan mij?', wil Sonita weten. 'Ik wil je uithuwelijken', zegt de moeder stellig.

(Tekst gaat verder onder de video)

'Kun jij niet betalen?'

De film over Sonita, die dinsdag te zien is op het Movies That Matter festival van Amnesty International, neemt een wending als Sonita naar de documentairemaakster kijkt en in de camera vraagt of zíj haar familie niet wil betalen. Niet eens het hele bedrag, maar genoeg om haar tijd te geven om in elk geval haar rapnummer af te maken. Maghami zegt niet direct ja, maar uiteindelijk breekt ze met de ongeschreven regel dat filmmakers niet ingrijpen bij de gebeurtenissen die ze documenteren. Ze geeft de moeder 2.000 dollar in ruil voor zes maanden vrijheid en kort daarna krijgt Sonita een beurs aangeboden voor een muziekstudie aan de Wasatch Academie in Utah, de Verenigde Staten.

Ze woont nu in Utah ('en daar ben ik niet het meisje dat ooit verkocht zou worden, maar gewoon, een studente die woont op de campus') en reist de wereld rond om haar boodschap te vertellen. 'Mijn familie is nu trots op me', vertelt ze, terwijl ze aan haar ring draait. 'De band met mijn moeder is heel goed. Ik kan het haar niet kwalijk nemen: ze is zelf ook uitgehuwelijkt toen ze 13 jaar oud was. Ze wist niet beter.'

Dat is precies waar haar huidige werk om draait. Sonita rapt in het Dari, één van de grotere talen in Afghanistan, over zaken als kinderarbeid en kindbruiden omdat ze hoopt dat mensen vragen gaan stellen. 'Het kan anders', zegt ze. 'Ik laat zien dat meisjes ook iemand kunnen zijn.'

'Er wordt naar de me gekeken als een schaap dat wordt grootgebracht om te worden opgegeten', rapt ze. 'Ze blijven herhalen dat ze me gaan verkopen. (....) Ik sta perplex van deze traditie. Geen recht om zelf te kiezen.' In de bijbehorende videoclip heeft Sonita een streepjescode op haar voorhoofd staan en zijn haar ogen dik, haar gezicht beurs. 'Dat is het gezicht van mijn vriendinnen', vertelt ze. 'Meisjes die tegen hun ouders in opstand zijn gekomen omdat ze niet uitgehuwelijkt wilden worden.'

Nee, Sonita is geen 'goed meisje' volgens de Afghaanse tradities. Een meisje dat naar de grond kijkt als er tegen haar gepraat wordt. Dat haar ouders niet tegen spreekt. Dat zonder vragen voor haar familie, haar man, haar schoonouders zorgt. 'Misschien zijn mensen negatief over mij', zegt ze. 'Misschien spreken ze mijn ouders er zelfs op aan. Maar daar wil ik niet over praten. Het gaat er om dat mijn muziek een positieve invloed kan hebben. Er wordt in Afghanistan naar geluisterd. De clip is op tv te zien, jongeren delen hem op hun telefoons. Dat kan iets veranderen voor meisjes. Dáár wil ik het over hebben.'

Sonita lacht tijdens een debat met prinses Mabel over kindbruiden. Beeld anp



De documentaire Sonita is dinsdagavond te zien op het festival Movies That Matter van Amnesty International, in Den Haag.

Sonita in haar videoclip 'Brides for sale'. Beeld screenshot
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden