Column

'Mijn brein produceerde pardoes drie Zwarte Piet-drogredenen'

De beschuldiging van sommige Amerikanen dat Roald Dahl's kinderklassieker Matilda transfobisch is, vond columnist Joyce Brekelmans aanvankelijk overdreven politiek correct geneuzel. Maar toen kwam ze erachter dat haar brein pardoes drie drogredenen produceerde die ook in het Zwarte Pieten-debat veel worden gebruikt.

Zwarte Piet.Beeld anp

Onbegrip is een frustrerende emotie. Je kunt zo empathisch zijn als je wilt, maar als je het ergens fundamenteel mee oneens bent dan is het extreem lastig om de ander te begrijpen. Daarom is het ook zo lekker als het dan soms toch ineens klikt. Als je iets ziet, hoort of leest en denkt: 'Oh, was dat het.'

Bij mij kwam dat moment bij het lezen van het opiniestuk: 'De gevaarlijke transfobie van Roald Dahl's Matilda'. Of hoe mijn brein acuut in de verdediging schiet als iets waarvan ik houd wordt aangevallen.

Want dat Roald Dahl het boosaardige manwijf mevrouw Trunchbull de literaire roe toebedeelde, terwijl de uiterst vrouwelijke mejuffrouw Honey voor haar zoetheid werd beloond, zal door de auteur nooit bedoeld zijn als een moreel waardeoordeel over transgenders. Bovendien vond ik het wel een beetje aanvoelen als typisch Amerikaans overdreven politiek correct geneuzel. Als spijkers op laag water zoeken terwijl de echte voorbeelden van transfobie toch voor het grijpen liggen.

Drie drogredenen in het Zwarte Pieten-debat
En zo produceerde mijn brein pardoes drie drogredenen die ook in het Zwarte Pieten-debat veel gehoord werden. Dat iets alleen racistisch kan zijn als het zo bedoeld is. Dat omdat ik een probleem niet zie het dan vast wel politiek correct geneuzel, of overdreven zal zijn. En uiteraard, het 'Ja maar, verderop is het nog veel erger'-kulargument. Denk je een rationeel streepje voor te hebben op de hartstochtelijke Zwarte Piet-verdedigers, blijk je zelf geen haar beter. De aanblik van mijn spiegelbeeld deed nog iets meer pijn dan gebruikelijk op maandagochtend voor de koffie.

De waarheid is namelijk dat Zwarte Piet me gestolen kan worden. Toen ik als kind begon te twijfelen aan de logistieke haalbaarheid van het bezorgen van al die cadeaus in één nacht door een bejaarde te paard en vroeg of Sinterklaas wel echt bestond, keek mijn vader op van zijn krant en zei: 'Wat denk je zelf?' Hoe kon ik daar ooit zijn ingetrapt? Ik, die mijn Opa's potsierlijke pogingen ons in de Paashaas te laten geloven genadeloos had ontmaskerd. Natuurlijk maakt het mij niet uit of we het feest aanpassen, aan mijn relatie met Piet valt weinig te koesteren.

MatildaBeeld Roald Dahl
Miss TrunchbullBeeld filmstill

De tegenaanval is ingezet
Matilda is echter een ander verhaal. Als je mijn lievelingskinderboek transfobisch noemt vat ik dat blijkbaar persoonlijk op. Ook al heeft niemand zijn vinger uitgestoken en naar mij gewezen. Ook al doet de claim niets af aan de genialiteit van Dahl. De tegenaanval is ingezet voordat ik überhaupt maar heb nagedacht over wat de auteur eigenlijk probeert te zeggen. Alsof mensen niet het volste recht hebben om aandacht te vragen voor wat zij zien als onrecht.

Want dat ik, en naar ik vermoed Roald Dahl, geen transfobie herkenden in Matilda, betekent niet dat de claim zomaar terzijde kan worden geschoven. Het manwijf of het verwijfde mietje zijn nog steeds springlevende negatieve stereotyperingen voor mensen die niet in de klassieke gendernorm passen. Ik kan me best voorstellen dat het voor iemand die er niet typisch vrouwelijk uitziet en zich daar ook niet prettig bij zou voelen, verdomd kwetsend is om continu als lelijk, de 'punchline' van een grap of boosaardige travestie te worden verbeeld. Net zoals de figuur Zwarte Piet wel verdacht veel overeenkomsten kent met de negatieve stereotypering van 'negers'.

Hokjes en rassen
Het discriminatieprobleem zal waarschijnlijk wel nooit helemaal opgelost worden, omdat het in alle mensen zit ingebakken om te wantrouwen wat zij als anders ervaren. Ongeacht of je al dan niet in hokjes of rassen 'gelooft'. Toegeven dat jij in een bepaald geval wellicht makkelijk praten hebt en een stap terug doen om te luisteren, is dan ook niet te veel gevraagd.

We zien dit in het Zwarte Piet-debat steeds meer gebeuren. Daarom slaat het, ondanks het feit dat een grote groep makkers gigantisch door de mand is gevallen en de racismestempel door hun wild geraas dik verdiend heeft, nergens op om iedereen die de Pietitie tekende dan maar af te serveren als 'fout' in de slag om de stoomboot. Zwarte Piet, wiedewiedewiet, ze hoorden het wel maar ze zagen het niet.

MatildaBeeld Roald Dahl
Moeder en kind Zwarte Piet protesteren op het Malieveld.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden