'Mijn benen zijn niet meer zo vlug, mijn auto is dat wel'

Elk jaar geeft Veilig Verkeer Nederland tweehonderd opfriscursussen autorijden voor ouderen. Want de hedendaagse automobilist blijft ook rijden als de benenwagen niet meer zo snel is.

Een deelnemer aan de opfriscursus autorijden voor ouderen in Terneuzen laat zijn reactiesnelheid testen. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

'Dat verkeersbord heb ik nog nooit gezien', zegt Gerrit Wonnink over een blauw bord - met een witte pijl naar boven en een naar beneden - dat 'inrijden toegestaan' aangeeft. Maar hoewel hij niet alle borden kent, redt Wonnink zich best op de weg, zegt hij laconiek. 'Voorrangssituaties gaan prima. Aan uitvoegstroken geef ik wel altijd mijn eigen invulling, maar dat doet iedere automobilist. Die dingen zijn veel te kort.'

Wonnink - geruit overhemd, sandalen - zit aan een houten tafel in een bruin zaaltje. De kop van een wild zwijn hangt tussen twee toortsen aan de muur. Hij is een van de 28 deelnemers aan de eerste Opfriscursus Verkeersregels in het Zeeuwse Terneuzen. Het overgrote deel van de kruinen is grijs of kaal, de gemiddelde leeftijd is een jaar of 75. Wonnink zit daar met zijn 63 jaar onder. Hij is, net als de rest, vol zelfvertrouwen over zijn rijvaardigheid. Toch kan zo'n bijeenkomst bijwonen geen kwaad, zegt hij. 'Ik word toch een dagje ouder en er verandert best veel op de weg.'

Bijspijkercursus

Verkeersregels veranderen geregeld. Inhalen op de uitrijstrook in de file is sinds 2009 verboden, de maximumsnelheid op de snelweg is verhoogd naar 130, er zijn milieuzones en fietsstraten.

Ouderen wier rijbewijs uit de jaren zestig dateert, kunnen dus wel een bijspijkercursus gebruiken, zegt rij-instructeur René Vink (38), die vandaag de powerpointpresentatie geeft. Hij legt uit dat wat vroeger 'zwak en sterk verkeer' was, nu 'voetgangers en bestuurders' wordt genoemd. Sommige voertuigen kunnen tot beide categorieën behoren. 'Een gehandicaptenvoertuig is net een kameleon: rijdt het op een voetpad, dan is het een voetganger. Op de weg is het een bestuurder.'

Een enkeling leert dat de doorgetrokken streep van de spitsstrook tijdens het spitsuur wel degelijk overschreden mag worden. Het bord 'kiss + ride' leidt tot een kreet van afkeuring achter in de zaal. 'Hè, wat een vréselijke term.' Maar voor de meesten bevat de presentatie weinig nieuws. Ze zijn getraind door de populaire onlinetoets van VVN, en - zo vertellen sommigen trots - ze leggen maandelijks nog duizenden kilometers af. In Zeeuws-Vlaanderen ben je immers tot je auto veroordeeld.

67 procent steeg het aantal door 65-plussers afgelegde kilometers in tien jaar.

Van Groningen naar Amsterdam

'Ik rijd naar Groningen, naar Amsterdam, ik rijd veel', zegt Wil Steenhuis (78), een goedlachse vrouw in een leren jasje. Ook Hilda Baert, een 88-jarige Belgische, pocht over de aantallen kilometers die ze nog maakt. Het afgelopen half jaar achtduizend, onder meer door Frankrijk. 'Met versnellingen', voegt ze daar nog aan toe. Waarom ze nog steeds achter het stuur kruipt? 'Mijn benen zijn niet meer zo vlug, maar mijn auto is dat wel.'

Ouderen zijn in Nederland steeds meer op de weg te vinden. Dat heeft niet geleid tot een stormloop op deze cursussen. Elk jaar organiseert VVN zo'n tweehonderd bijeenkomsten. Om ze aantrekkelijker te maken, worden er in de toekomst spelvormen - zoals rally's - aan toegevoegd. Zodat het niet meer als een cursus gezien wordt, maar als een uitje.

Wanneer Vink vertelt dat bij nadering van een rotonde die driekwart wordt genomen linksaf moet worden aangegeven, steekt Cornelis Asten (78) - een grote kale man met donkergroene bodywarmer over een streepjestrui - driftig zijn vinger op. 'Mijn zoon zegt dat dat helemaal niet hoeft!' Het hoeft ook niet, repliceert Vink, maar het is wel wenselijk. 'Tjaa', slaakt Asten vol onbegrip. 'Wenselijk. Maar niet verplicht hè.'

712 duizend 75-plussers hebben een rijbewijs. In 1985 waren dat er slechts 128 duizend.

60 kilometer op de autoweg

Drie dagen na de theoriecursus wordt Frans Vennix (83) - mouwloos bruinleren jack en pet - door Vink bij zijn rijtjeshuis in Terneuzen opgehaald voor de praktijkcursus. Vooraf vraagt Vink of hij vragen heeft. Vennix, glimlachend: 'Gisteravond bedacht ik me ergens bij: dat is een goede vraag. Maar die ben ik nu vergeten.'

Vennix is op zijn gemak in zijn zilveren Ford C-max, stuurt nauwkeurig de rotondes op, en voert opdrachten als keren en parkeren feilloos uit. Zijn gerimpelde, licht trillende handen gaan razendsnel van stuur naar pook en weer terug. Soms slaat hij een versnelling over. 'Ik hoop daarmee een beetje brandstof te besparen.'

Toch heeft Vink enkele aanmerkingen, die hij met Vennix deelt als hij hem naast een flatgebouw heeft laten parkeren. Vennix kijkt bij bochten goed in zijn spiegels, zegt Vink, maar heeft geen oog voor de dode hoek. Ook is met 60 kilometer per uur invoegen op de autoweg te langzaam. Vennix knikt instemmend.

Snelle leerling

Het is onbekend of ouderen een groter gevaar in het verkeer zijn dan jongeren, zegt Ragnhild Davidse, verkeersexpert bij de SWOV. Bij auto-ongelukken wordt niet geregistreerd wie de veroorzaker is. 75-plussers overlijden wel tien keer vaker per afgelegde kilometer, maar een ongeval dat bij een jongere tot een schrammetje leidt, kan voor een oudere vanwege fysieke kwetsbaarheid fataal zijn.

Vennix blijkt een snelle leerling. Na het commentaar schieten zijn vochtige ogen bij een kruispunt over zijn schouder. Invoegen doet hij nu met 110. 'Dat was te hard', zegt Vink, 'maar ik heb dat liever dan 60.'

'Dit ging hartstikke goed. Als ik u was, zou ik nog lang blijven rijden', complimenteert Vink na afloop. 'Dat ben ik zeker van plan', zegt Vennix glunderend. 'Zonder auto ben je in Zeeuws-Vlaanderen gehandicapt. Bovendien blijven je hersenen scherp door alle handelingen die je moet uitvoeren. Wat sport doet met het lichaam, doet autorijden met de geest.'


Kinderen kunnen voortaan slecht rijgedrag van ouders melden

Bezorgde kinderen kunnen ook zonder medisch dossier slecht rijgedrag van een ouder melden bij het CBR. De rijvaardigheidsinstantie kan vervolgens besluiten de ouder te herkeuren, en autorijden tot deze keuring te verbieden.

Oude man achter het stuur in de auto. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden