'Mijn beelden scheppen hun eigen werkelijkheid'

In opdracht maakte ze wel mannen, maar zelf koos kunstenaar Anita Franken altijd vrouwen. Na haar scheiding brak haar beste periode aan.

Anita FrankenBeeld HJ Hardeman

Alle beelden die Anita Franken verspreid over Nederland heeft achtergelaten zijn eigenlijk een interpretatie van haarzelf: zwevende ranke vrouwen. Zelf noemde ze het sprookjesfiguren of godinnen.

'Ze maakte, in opdracht, ook beelden van mannen. Maar als ze vrij werk produceerde waren het altijd vrouwen', zegt haar zus Saskia. Veel daarvan hebben ook vrouwennamen, zoals de uit het water oprijzende Laura in de Sieradenbuurt in Almere-Buiten. De kunstenaar, die haar atelier had in De Biotoop, het voormalig Biologisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen in Haren, behoorde tot wat de stroming van de Onafhankelijke Realisten werd genoemd.

Haar in brons gegoten plastieken zijn realistisch, maar de lichamen zijn lang uitgerekt en de gezichten zijn niet uitgewerkt. De heupen wijzen een andere richting uit dan de schouders en het hoofd staat vaak gedraaid op de nek.

Dat haar beelden, hoewel extreem lang en dun, toch onmiskenbaar als mensen werden gezien, verklaarde ze eens met de vergelijking: 'Niemand verbaast zich erover dat Donald Duck een jas aan heeft en geen broek. Hij schept zijn eigen werkelijkheid, waarbinnen dat normaal is. Zo is het met mijn beelden ook.' Anita Franken had nog zo veel willen maken, maar ze overleed op 1 mei aan de gevolgen van longkanker, hoewel ze al meer dan dertig jaar niet meer rookte. Ze werd 59 jaar. Met haar ex-man, de Groningse filmproducent en reclamemaker Joost baron de Smeth, had ze vier kinderen.

Ze werd geboren in het Brabantse Zundert, waar haar vader, Piet Franken, inklaarder was bij de douane aan de Belgische grens en haar moeder, Ria Verheugt, verpleegkundige. De creatieve genen kwamen van moeders kant. Ria Verheugt was naast haar werk en gezin altijd aan het fröbelen: schilderen en beeldhouwen.

Na Anita kreeg het echtpaar nog twee dochters, Saskia en Martha, die later ook allebei een creatieve richting in zouden gaan. 'Begin jaren zeventig werd de functie van mijn vader opgeheven. Hij kreeg een nieuwe baan bij de Gasunie in Groningen. Daar zijn we toen naartoe verhuisd', vertelt Saskia. Dat leek voor de drie meiden een moeilijke stap. 'Maar achteraf zijn we er heel dankbaar voor geweest. Als we in Zundert waren gebleven, hadden we alledrie op ons 18de jaar al drie kinderen gehad en hadden we onszelf niet zo kunnen ontwikkelen.'

Anita Franken ging naar de Academie Minerva in Groningen. Het was niet gemakkelijke om werk te vinden, maar met dank aan de Beeldende Kunstenaars Regeling kon ze toch opdrachten krijgen. Uiteindelijk klopten ook bedrijven bij haar aan. Toen ze voor een van die bedrijven vijftig beeldjes kon maken, waren de ergste zorgen voorbij.

In 1988 trouwde ze en kwamen de kinderen. Daardoor had ze minder tijd voor haar werk. Haar kunst pakte ze weer op in 2007, na haar scheiding. 'Toen brak haar beste periode aan', aldus Saskia. Veel beelden van haar zijn nu te vinden in de openbare ruimte in Groningen, zoals de herdenkingsmonumenten in Zuidlaren en Zuidbroek en Op Weg in Stadskanaal. Ook Museum Møhlmann in Appingedam heeft een flinke collectie van haar werk. Franken gaf verder jarenlang les aan de Klassieke Academie voor Beeldende Kunst in Groningen.

Nadat bij een vriendin van haar bloedkanker was vastgesteld, richtte Anita Franken het genootschap Sterke Wijven op. Ze kon toen niet vermoeden dat zij zelf op 21 mei vorig jaar de diagnose longkanker zou krijgen. Daaraan is ze binnen een jaar overleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden