INTERVIEW

'Mijn afkomst speelt een kleine bijrol, niet de hoofdrol'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Acteur Mimoun Oaissa: 'Ik nam het lot in eigen hand.'

Mimoun Oaissa. Beeld Robin De Puy

Als jongetje wilde Mimoun Oaissa één ding: 'Worden zoals mijn broer. Ik voelde wel dat ons gezin in Amstelveen een aparte positie innam, maar ik relateerde het nooit aan: wij zijn Marokkanen. We waren het enige Marokkaanse gezin in de buurt, alleen heb ik dat nooit zo ervaren. Het was een andere tijd, we hadden niet die constante stroom aan nieuwsberichten over Marokkanen en moslims. Het was geen onderwerp.

'Mijn broer was een populaire jongen, goed in sport, hij had een vlotte babbel, iedereen kende hem. Ik wilde zijn zoals hij en ik zag het niet als: dat komt doordat wij allebei 3.000 kilometer hier vandaan zijn geboren. Sport was ons ding. In Amstelveen had je hoge flats, we renden alle trappen op en af. De bewoners zagen dan een paar Marokkaanse krullebollen met donkere ogen door hun flat rennen en schrokken zich wezenloos. Wij dachten geen moment dat ze daar een ander idee bij konden krijgen dan dat wij aan het sporten waren.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) gaat voor V in gesprek met bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt onder anderen nog met oud-hockeyster Fatima Moreira de Melo (Portugees) en oud-kickbokser Remy Bonjasky (Surinaams).

Hoe kwamen jullie hier?

'Mijn vader groeide op in een gehucht in Noord-Marokko, ik ben er weleens geweest. Het is prachtig, als in een oude Italiaanse film. Alleen is er helemaal niets, behalve af en toe een cactus. Als je iets wilt met je leven, of een carrière, moet je daar niet zijn. Ik zie mijn vader staan in dat gehucht, hij was 17 en dacht: ik moet hier weg. Zijn familie begreep het niet, hij wilde naar een koud en ver land waar ze niets over wisten, wat wilde hij daar dan doen? Met een paar oudere mannen is hij weggegaan en uiteindelijk in Nederland terechtgekomen. Mijn ouders zijn op klassieke wijze getrouwd, via een gearrangeerd huwelijk. Nee, daar had mijn vader geen probleem mee, hij wilde het zelf. Toen ik 1 was, verhuisden we naar Nederland.'

Hoe was het in Amstelveen?

'Het was een ideale jeugd. Mijn vader had geen hoge opleiding of zo, maar hij maakte wel slimme keuzen. Toen de twee oudste kinderen naar school moesten, zei hij: jullie gaan apart. Ze gingen naar verschillende scholen, zodat ze geen Marokkaans met elkaar konden praten. De verdeling was duidelijk: thuis spreken we Marokkaans, Riffijns, en buiten alleen Nederlands.

'Op de lagere school had ik de hoogste Citoscore van de klas. Ik kreeg een havo/vwo-advies. De andere studiebollen hadden allemaal vwo. Dat was een moment waarop ik dacht: hmm, waarom zou er bij mij ook havo bij staan? Op de scholengemeenschap in Amstelveen ging ik gewoon gymnasium doen. Voor Nederlands hield ik een spreekbeurt over Kort Amerikaans van Jan Wolkers. We hadden zo'n klassieke leraar Nederlands. Die spreekbeurt duurde een uur, op het bord tekende ik een grafiek van wat ik allemaal anders had gedaan wanneer ik dat boek zou schrijven. Het werd een soort cabaret-act. Na een uur was ik nog niet klaar, de leraar zei: ga volgende week maar verder. En hij zei: jij moet naar de toneelschool. Zelf had ik daar nooit over nagedacht. Na de les heb ik tien minuten nagepraat met de leraar, daarna besliste ik: dat is wat ik ga doen.'

Besef je dat veel Nederlandse Marokkanen hun jeugd anders beleefden dan jij?

'Natuurlijk weet ik dat. Maar daar zullen er ook veel bij zijn die mijn verhaal wel herkennen. Ik ben erdoorheen geknald, zonder steeds na te denken over dat Marokkaans-zijn. Op de toneelschool, waar ik ook de enige was, dacht ik pas: wat zijn dan mijn verhalen? O ja, ik heb twee landen, misschien kan ik daarmee een keer iets doen. Dat was meer praktisch gedacht, ik moest op zoek naar verhalen.'

Hoe kwam je op het idee voor de film Shouf shouf habibi!?

'Na de toneelschool mocht ik auditie doen voor twee soorten rollen: de vriendelijke allochtoon en anders de junk of de overvaller. Kleine rollen. Ik wilde een grote rol. Bij Albert ter Heerdt, de regisseur en scenarist, had ik auditie gedaan voor een hoofdrol, en die rol ook gekregen, maar dat project ging niet door. Ik had een paar ideeën en verhaaltjes en ik dacht: die regisseur wilde mij een hoofdrol geven, ik bel hem op. Albert kende de thema's die ik bedoelde, hij kwam zelf vanuit de Achterhoek naar de grote stad, hij was bekend met migratie. Het was niet: ik vind dat er een film moet komen waarin dit verhaal wordt verteld. Ik wilde gewoon een grote rol in een mooie film en als die er niet waren, zorgde ik zelf dat ze er kwamen. Ik heb het er nooit met mijn vader zo over gehad, maar ik nam het lot in eigen handen, net zoals toen hij vanuit Marokko naar Nederland kwam.

'Iedereen heeft iets te klagen. De een komt hier vandaan, de ander daar vandaan. Voor mij is het: ik heb een doel en dat wil ik bereiken, de rest vind ik niet zo interessant. Vooroordelen zijn een probleem van de mensen die dat vooroordeel hebben. Waarom is dat mijn probleem? Het was een leuke bonus dat mensen zich zo herkenden in die film. Mijn eigen rol daarin moet ik niet onderschatten maar zeker ook niet overschatten.

'Wat het is met identiteit en afkomst: het lijkt alsof alles door dat filter wordt gezien. Terwijl dat filter er in het echt helemaal niet is. Wat ik wil maken en met wie en welke kant ik op wil - in het echte leven speelt mijn afkomst een kleine bijrol en niet de hoofdrol, zoals de buitenwereld vaak denkt.'

Beeld Robin de Puy

Mimoun Oaissa (Marokko, 1975)

Brak in 2004 door met de film Shouf shouf habibi!, die hij zelf initieerde en waarin hij de hoofdrol had. Hij speelde onder meer in de films Het schnitzelparadijs, De marathon en dit jaar De masters.

Nederlands
'Zeggen wat je denkt, dat heb ik hier geleerd.'

Marokkaans
'In Marokko zijn ze meer omfloerst, ze zullen een ander niet onnodig gezichtsverlies laten lijden.'

Eten
'Sushi, Thais, Indonesisch.'

Partner
'Een Hollandse vrouw met een mediterrane ziel, ze heeft in Italië gestudeerd en veel met Spanjaarden gewerkt.'

Mohammed cartoons
'Dat moet kunnen. Ik heb niet zoveel met cartoons.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.