NieuwsLevenslang veroordeelden

Mijlpaal: rechter vindt het ‘inhumaan’ om langstzittende gevangene nog vast te houden

De langstzittende gevangene van Nederland moet gratie krijgen, vindt de rechter. Minister Sander Dekker heeft nog tot 8 juli om te bepalen of hij dat ook gaat doen.

De gevangenis in Veenhuizen waar de tot levenslang veroordeelde Loi C. vastzit. Beeld Harry Cock

Dat heeft de Haagse voorzieningenrechter woensdag besloten in een zaak die de tot levenslang veroordeelde Loi C. had aangespannen tegen de Staat. In het advies van de rechter om hem gratie te verlenen staat dat het ‘inhumaan’ is om Loi nog langer vast te houden. Dat is een belangrijke mijlpaal in strijd die in Nederland gaande is rondom de levenslange gevangenisstraf. Dekker wijst, net als zijn voorgangers, gratieverzoeken tot nu toe steevast af omdat die teveel leed zouden veroorzaken bij nabestaanden en slachtoffers.

Loi C., een man van inmiddels 62 die de Hongkongse nationaliteit heeft, werd in 1989 veroordeeld voor het medeplegen van een gruwelijke moord op een gezin in Rotterdam. Inmiddels zit hij al 32 jaar vast en is daarmee in de praktijk gesproken de langstzittende gevangene van Nederland. De enige die officieel nog langer vast zit is Cevdet Y., maar hij leeft inmiddels onder begeleiding van een TBS-instelling al twee jaar ‘in vrijheid’.

Wie in Nederland tot levenslang wordt veroordeeld, moet volgens de letter van de wet ook echt de rest van zijn leven achter de tralies. Tot in de jaren tachtig werd die straf echter altijd beëindigd als de gedetineerde lang had gezeten en niet meer gevaarlijk was. Hij kreeg dan gratie. In 2004 veranderde dat beleid en werd de lijn dat levenslang daadwerkelijk levenslang is. Totdat in 2013 bleek dat zo'n straf in strijd is met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Een humane straf geeft altijd uitzicht op vrijlating, stelt het verdrag. Daarom is sinds 2016 een regeling vastgesteld dat na 25 jaar beoordeeld wordt, of de veroordeelde in aanmerking kan komen voor gratieverlening. 

Loi C. is intussen al vele jaren bezig om gratie te krijgen, meerdere gratieverzoeken werden afgewezen maar stapje voor stapje en door het voeren van tientallen procedures kreeg hij wel de kans om te bewijzen dat hij klaar is om terug te keren in de maatschappij. Hij gaat daardoor inmiddels maandelijks een dag op verlof buiten de gevangenis in Veenhuizen en het Pieter Baan Centrum heeft in 2019 na een elf weken durende observatie opnieuw vastgesteld dat hij niet meer ‘delictgevaarlijk’ is. Op 25 mei oordeelde het gerechtshof in Den Haag - dat de minister adviseert over gratieverzoeken - daarom dat er inmiddels geen enkele reden meer is om C. nog langer vast te houden: ‘Er is een zodanig gebrek aan perspectief op vrijlating, dat de opgelegde levenslange gevangenisstraf naar het oordeel van het hof als inhumaan moet worden gekwalificeerd.’

Dekker talmde langer dan hij aanvankelijk had beloofd met het gratieverzoek, maar dat daar geeft de rechter hem nu dus nog maar twee weken langer de tijd voor. Het ministerie laat in een reactie weten de uitspraak van woensdag te gaan bestuderen, maar wil verder niets loslaten over het gratieverzoek.

‘De winst van deze uitspraak is dat het advies van het Gerechtshof nu openbaar is geworden’, zegt  Wiene van Hattum, voorzitter van het Forum Levenslang, dat opkomt voor de rechten van levenslang gestraften. ‘Er is nu een rechterlijk oordeel dat zegt dat de levenslange gevangenisstraf van C. inhumaan is vanwege het ontbreken van perspectief op vrijlating .’

Van Hattum ken Loi C. inmiddels al 20 jaar, en verwacht op basis van die ervaring dat er 8 juli geen positief oordeel over zijn gratieverzoek zal komen. ‘Dekker verzint weer iets en dan moet Loi opnieuw naar de voorzieningenrechter om de beslissing te laten toetsen. Als die onrechtmatig is moet een nieuwe beslissing worden genomen en zo nodig opnieuw. Dat rekken kan duren tot Dekker uiteindelijk niet de minister is die deze beslissing hoeft te nemen.’ 

Van Hattum: ‘Wat mij betreft gaat de zaak door naar het Europese Hof, maar daar gaat zijn advocaat verder over. Een echte oplossing voor de situatie van Loi zal waarschijnlijk van de politiek moeten komen. Als een Kamermeerderheid de wet aanpast en de rechter laat beslissen dan is het zo gebeurd.’ 

Meer lezen? Dit schreven wij eerder.

Ook in de zaak van Cevdet Y. klinkt het verwijt dat de Staat koste wat koste wil voorkomen dat hij op vrije voeten komt. ‘Y. is uitbehandeld en komt daarom nu in aanmerking voor gratie, maar de Staat ‘bespaart tijd noch geld om dit te voorkomen’.

De levenslang gestrafte Loi C. mocht in 2017 voor het eerst met onbegeleid verlof. Demissionair staatssecretaris Dijkhoff moest toenduidelijk maken hoe lang, hoe vaak en onder welke voorwaarden C. dat mocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden