Migratietop legt vooral meningsverschillen bloot

De speciale migratietop tussen de Europese en Afrikaanse landen legde woensdagavond op pijnlijke wijze de meningsverschillen bloot. De Afrikaanse leiders trapten vol op de rem bij het terugnemen van door Europa uitgewezen landgenoten, terwijl de EU-leiders slechts mondjesmaat met geld en werkvergunningen over de brug kwamen.

Mensen wachten op een mogelijkheid zich te laten registreren bij de Grieks-Macedonische grens Beeld afp
Mensen wachten op een mogelijkheid zich te laten registreren bij de Grieks-Macedonische grensBeeld afp

De bijeenkomst in Valletta (Malta) wordt donderdag afgerond met een politieke verklaring en een actieplan. Tekenend voor de politieke gevoeligheden was dat de topadviseurs van de ruim 60 premiers en presidenten pas woensdagochtend na 20 uur non-stop onderhandelen een principeakkoord over de ontwerpteksten bereikten. Een betrokken onderhandelaar typeerde deze marathonsessie als een 'achtbaan vol emoties, hoogte- en dieptepunten'.

Voor de EU-leiders is terugkeer van economische vluchtelingen uit Afrika - die geen verblijfsvergunning krijgen - een belangrijk doel van de Vallettatop. Zij willen duidelijke taal hierover in de slotverklaring: een effectief, verplichtend terugkeerbeleid.

Moeilijk onderwerp
De Senegalese president Sall noemde bij aanvang van de topontmoeting het terugkeerbeleid 'een moeilijk onderwerp'. Zijn Nigereense collega Issoufou zei 'open te staan' voor discussie, maar alleen als de EU het terugkeerbeleid met geld ondersteunt.

In de ontwerptekst die woensdagavond op tafel lag staat dat 'vrijwillige terugkeer' van uitgewezen Afrikanen 'de voorkeur' krijgt, wat dwang niet uitsluit. De formulering is een compromis tussen het Afrikaanse voorstel (alleen vrijwillige basis) en de Europese eis voor dwang.

Eenzelfde verbale worstelpartij ontstond rond meer mogelijkheden voor legale migratie, een Afrikaanse wens, bijvoorbeeld door meer blue cards (de EU-tegenhanger van de green cards in de VS) uit te reiken. Het ziet ernaar uit dat de Afrikaanse landen hier bakzeil halen: de slotverklaring gaat niet verder dan 'de erkenning' dat er iets moet gebeuren. Wel mag het aantal studenten uit Afrika dat in Europa een beurs krijgt worden verdubbeld van 1527 naar ruim 3000.

Hard was ook de confrontatie over extra Europese investeringen in Afrika die de noodzaak voor emigratie moeten verminderen. De Europese Commissie heeft 1,8 miljard euro uit het EU-budget hiervoor gereserveerd en verwacht dat de lidstaten eenzelfde bedrag op tafel leggen. De teller stond woensdag op 71 miljoen. De Brusselse vertegenwoordiger van de Afrikaanse landen noemde de 1,8 miljard sowieso 'een belediging' voor Afrika. Nederland heeft 15 miljoen aangeboden en premier Rutte is vooralsnog niet bereid dat bedrag te verhogen.

Donderdag moeten de Europese en Afrikaanse leiders de slotverklaring goedkeuren. Direct daarna vergaderen de EU-leiders onderling verder over de migratiecrisis. Mogelijk schuift ook Europees Commissaris Timmermans aan die deze week in Turkije sprak over samenwerking om de vluchtelingenstroom uit het Midden-Oosten in te dammen.

Ankara vraagt miljarden euro's in ruil voor de opvang van Syrische, Iraakse en Afghaanse vluchtelingen. Ook wil het af van de visumplicht voor Turken die naar Europa reizen en vraagt het voortgang in de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap. De EU-landen staan sceptisch tot ronduit afkerig tegenover deze Turkse eisen.

Aanvullingen en verbeteringen: in bovenstaand artikel werd president Issoufou per abuis Nigeriaans genoemd. Hij is de president van Niger en derhalve Nigerees.

Europa vraagt deze keer hulp aan Afrika

Twee verklaringen, vijftien actiepunten, 26 pagina's ontwerptekst en 63 Europese en Afrikaanse regeringsleiders. Aan inzet ontbreekt het niet om de speciale EU-Afrikatop vandaag in Malta tot een kantelmoment in de vluchtelingencrisis te maken. Lees de voorbeschouwing van Marc Peeperkorn.

Groepsfoto bij de opening van de migratietop in Valletta. Beeld reuters
Groepsfoto bij de opening van de migratietop in Valletta.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden