Migratietop: Europa vraagt deze keer hulp aan Afrika

Hoe is de migratie uit Afrika naar Europa te stoppen, daarover gaat de top in Malta vandaag en morgen. Investeer in het continent en wel snel, adviseert de Afrika-chef van de Wereldbank. Twee Ghanese remigranten laten zien dat je ook thuis een goed bestaan kunt opbouwen.

null Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Twee verklaringen, vijftien actiepunten, 26 pagina's ontwerptekst en 63 Europese en Afrikaanse regeringsleiders. Aan inzet ontbreekt het niet om de speciale EU-Afrikatop vandaag in Malta tot een kantelmoment in de vluchtelingencrisis te maken.

Een nauw betrokken EU-topambtenaar bezweert dat het 'dit keer echt allemaal anders wordt'. Anders dan de afloop van voorgaande EU-Afrikatoppen, waarbij met de leiders de beloften van tafel verdwenen.

De belangen zijn groot, daarover is geen verschil van mening tussen de leiders. De ontwerpverklaring spreekt een 'diepe zorg' uit over de vluchtelingenstroom vanuit Afrika via de Middellandse Zee. Hoewel niet meer de grootste instroom voor Europa - die loopt nu via de Balkan (500 duizend vluchteling tussen januari en oktober) - is het met 140 duizend nog steeds een belangrijke route. Verder zullen de leiders veelvuldig de woorden 'gezamenlijke uitdaging' en 'eerlijke verdeling' van de lasten gebruiken. Zonder twijfel telt de slotverklaring na afloop van de top donderdagmiddag meer pagina's dan het concept.

De belangen zijn groot maar niet gelijk verdeeld. In tegenstelling tot eerdere EU-Afrikatoppen is Europa nu ook vragende partij. De bijeenkomst in Valletta is georganiseerd om een halt toe te roepen aan de komst van (veelal) economische Afrikaanse migranten naar de EU. De EU hamert dan ook vooral op 'terugkeerbeleid': de landen van herkomst (of transit) moeten hun mensen terugnemen.

(tekst gaat verder onder de foto)

Jongeren uit Ghana slepen een boot uit het water. Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant
Jongeren uit Ghana slepen een boot uit het water.Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Doorbraak

Volgens de eerder aangehaalde topambtenaar zou Malta een doorbraak zijn als de Afrikaanse landen gaan meewerken om migranten die terug moeten van reisdocumenten te voorzien. Nu stuiten Europese autoriteiten vaak op een muur van onwil en onkunde bij hun Afrikaanse partners als ze uitgeprocedeerden en illegalen naar huis willen sturen.

Als drukmiddel hanteert de EU het 'meer voor meer'-principe: meer ontwikkelingshulp, meer en makkelijker visa voor Europa en meer studenten-uitwisselingen en blue cards (werkvergunning) bij meer samenwerking. Andersom geldt natuurlijk ook: minder bij hinder.

Verder belooft Europa, althans in de ontwerpverklaring, hulp bij het voorkomen van conflicten in Afrika, bij de opbouw van een goed overheidsapparaat, bij scholing, zorg, grensbewaking, armoedebestrijding en nog veel meer. Concrete plannen en bedragen ontbreken.

Wel is er het speciale Trust Fund voor Afrika, bedoeld om investeringen daar aan te jagen, waardoor de noodzaak om te emigreren minder wordt. Maar juist de perikelen rond dit fonds doen vermoeden dat de migratietop in Valletta toch niet zoveel anders eindigt dan eerdere EU-Afrikatoppen. De Europese Commissie heeft 1,8 miljard euro in het fonds gestopt, waarvan 1 miljard echt nieuw geld (weggehaald bij andere posten in de EU-begroting). De afspraak is dat de lidstaten nog eens 1,8 miljard in het fonds storten. Eind vorige week was 47,5 miljoen binnen, waarvan 15 miljoen van Nederland. Ondanks de klemmende oproep van Commissievoorzitter Juncker aan de lidstaten om vóór de Valletta-top met geld over de brug te komen, resteert dus nog een gat van 1,75 miljard euro.

Achter de schermen ruziën de lidstaten al weken over de structuur van het fonds en over wie beslist waar het geld naartoe gaat. 'Niets nieuws', zegt een EU-diplomaat. Andere Brusselse diplomaten gokken op een genereus gebaar van de EU-leiders, om te laten zien dat het dit keer echt anders is.

Donderdagmiddag, als de Afrikaanse leiders naar huis gaan, schuiven premier Rutte en zijn EU-collega's nogmaals om de tafel voor een informele EU-top. Aan de orde is de voortgang bij het uitvoeren van eerdere maatregelen: van de 160 duizend vluchtelingen in Griekenland en Italië die verspreid moeten worden over de EU-landen, hebben tot nog toe 147 een nieuw onderkomen gevonden; van de 500 miljoen euro voor de opvang in de regio van Syrische vluchtelingen is 32,4 miljoen binnen.

Terug in Ghana voelt Frank zich weer vrij

Ze moesten Nederland uit. Nu heeft Frank in Accra de strandtent Amsterdam en opende Joyce net haar tweede restaurantje. Lees hier de reportage van Kees Broere.

null Beeld
Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden