Analyse Libië

Migratiedeal met wespennest Libië nog ver weg

In Libië zijn bij gevechten om de belangrijke olieterminals tenminste 28 doden gevallen en oliereserves in vlammen opgegaan. De slag om de oliehavens is een forse tegenslag voor het wankele vredesoverleg dat onlangs door de Franse president Emmanuel Macron werd gereanimeerd, met als doel verkiezingen te organiseren aan het eind van het jaar.

Geredde migranten in de haven van Tripoli.

Europa heeft groot belang bij een einde aan de chaos in Libië omdat het continent sinds de val van kolonel Kadhafi in 2011 wordt overspoeld door migranten uit Afrika. De migratiecrisis laaide deze week op door de weigering van Italië nog langer reddingsboten met migranten uit Libië te ontvangen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel, die in eigen land onder druk staat, beloofde Italië maandag te helpen om betere afspraken te maken met Libië om migranten tegen te houden en de mogelijkheid te onderzoeken asielprocedures al in Libië te laten plaatsvinden.

Beeld de Volkskrant

Burgeroorlog

Onderhandelingen met Libië worden echter ernstig bemoeilijkt door de voortdurende burgeroorlog en het simpele feit dat er niet één regering is om afspraken mee te maken. In het westen zetelt de internationaal erkende ‘eenheidsregering’ van premier Fayez al-Serraj, in het oosten wint kolonel Khalifa Haftar steeds meer macht, en in grote delen van het land maken lokale milities nog steeds de dienst uit. Probleem is bovendien dat de Libische kustwacht zich zelf schuldig maakt aan mensensmokkel en dat migranten in Libische detentiecentra wordt gemarteld. Deze mensenrechtenschendingen stonden een ‘migratiedeal’ met Libië, zoals de EU die in 2016 met Turkije afsloot, vooralsnog in de weg.

In het Libische wespennest meldde zich deze week een oude bekende: Ibrahim Jadhran. Nadat hij eerst had meegeholpen Kadhafi ten val te brengen, wierp hij zich op als beschermheer van de Libische olie-infrastructuur. Volgens hem was de lokale bevolking de dupe van corruptie en zelfverrijking door de machthebbers in Tripoli en Benghazi. Met zijn militie Petroleum Facilities Guards controleerde Jadhran vanaf 2013 de oliehavens, totdat hij in 2016 werd verdreven door het Libische Nationale Leger van kolonel Haftar.  Critici beweerden dat Jadhran vooral zijn eigen belangen diende en illegaal olie zou hebben verkocht aan onder meer Noord-Korea.

Olie-opslag die in de fik gestoken is door rebellen.

Export

Met de verovering van de lang belegerde stad Derna heeft het leger van Haftar vorige week zijn positie in het oosten van het land verder versterkt. Donderdag viel Jadhran met steun van militant-islamitische strijders plotseling de olie-terminals aan van Ras Lanuf en Es Sider, waarop de export moest worden stilgelegd. In de twee terminals worden respectievelijk 220 duizend en 447 duizend vaten olie per dag geproduceerd, bijna de helft van het Libische oliepotentieel dat voor 2011 op 1,6 miljoen vaten per dag lag.

De Libische Nationale Oliecorporatie NOC heeft Jahdran opgeroepen zich onmiddellijk terug te trekken; de belegering kost de Libische economie 800 miljoen dollar per maand. De blokkade van 2013 tot 2016 door de troepen van Jadhran kostte Libië destijds naar schatting 100 miljard dollar.

Zondag greep het leger van Haftar in met luchtaanvallen op en rond de bezette terminals om de ‘terroristen’ te verdrijven. Onduidelijk is wat de bedoelingen zijn van Jadhran die zich eerder tegen de internationaal erkende regering in Tripoli verzette, maar nu beweert uit loyaliteit jegens Serraj te handelen. De regering in Tripoli ontkent elke betrokkenheid. De Verenigde Naties waarschuwen dat zowel de economie als het politieke herstel van Libië in gevaar zijn gebracht.

Migranten in de haven van Tripoli.

Buitenspel

In Parijs vonden eind vorige maand voor het eerst vredesbesprekingen plaats waarbij zowel Serraj als Haftar aan tafel zaten. Eerder werd Haftar, die in de jaren tachtig onder Khadafi diende , door de internationale gemeenschap buitenspel gezet. Maar vanwege zijn toenemende macht – hij wordt bovendien door Egypte, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten gesteund - werd hij nu door president Macron warm onthaald.

 Op de Arabische nieuwszender Al Jazeera waarschuwde de International Crisis Group al direct niet te vroeg te te juichen. Het gevaar zou groot zijn dat andere strijdende partijen in Libië zich buitengesloten zullen voelen en zich manifesteren om mee te kunnen praten. In het westen van Libië leidde dit er al op voorhand van de ontmoeting in Parijs toe dat dertien milities zich van Serraj distantieerden, in het oosten zou dit verklaren waarom Ibrahim Jadhran en zijn verwante milities zich weer tegen Haftar keren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.