Column

Migratie verlamt Europa

Een politieagent rent achter een migrant aan bij het hek op de grens tussen Hongarije en Servië. Beeld epa
Een politieagent rent achter een migrant aan bij het hek op de grens tussen Hongarije en Servië.Beeld epa

Vandaag de dag is de Europese Unie een van 's werelds rijkste economische regio's. Decennialang heeft een overweldigende meerderheid van de Europeanen in vreedzame democratische staten geleefd die hun fundamentele rechten waarborgden.

En toch voelen veel Europeanen zich bedreigd, niet door Rusland, dat zijn buurlanden op agressieve wijze bejegent, maar door vluchtelingen en immigranten - de armsten van de armen. Terwijl honderden bootvluchtelingen deze zomer in de Middellandse Zee zijn verdronken, zijn er in bijna iedere uithoek van Europa stemmen opgedoken die oproepen tot het sluiten van de grenzen, massadeportaties en de bouw van nieuwe muren en hekken. In heel Europa zijn xenofobie en openlijk racisme aan de orde van de dag, en winnen nationalistische, zelfs extreem-rechtse partijen terrein.

Tegelijkertijd is dit pas het begin van de crisis, omdat de omstandigheden die mensen ertoe aanzetten hun thuisland te ontvluchten alleen maar zullen verslechteren. En de EU, die veel van 's werelds grootste en best uitgeruste verzorgingsstaten onder haar leden telt, lijkt erdoor te zijn overweldigd - politiek, moreel en administratief.

Deze verlamming brengt een aanzienlijk risico met zich mee voor de EU. Niemand gelooft serieus dat afzonderlijke lidstaten - met name Italië en Griekenland, de twee meest getroffen landen - de problemen die het gevolg zijn van grootschalige migratie op de langere termijn op eigen kracht kunnen oplossen. Maar veel lidstaten wijzen een gezamenlijke Europese inspanning van de hand, een standpunt dat dreigt de erosie van de solidariteit in de EU te versnellen en de trend van desintegratie te versterken.

Er zijn drie afzonderlijke oorzaken voor de huidige migratie naar Europa: de aanhoudende economische malaise op de westelijke Balkan; de onrust in het Midden-Oosten; en de burgeroorlogen en conflicten in Afrika. Intensivering van de oorlog in het oosten van Oekraïne zou snel tot een vierde reden om te vluchten kunnen uitgroeien.

Gezien haar zwakte op buitenlands-politiek gebied kan Europa slechts weinig invloed uitoefenen op de oorlogen en conflicten die in Afrika en het Midden-Oosten woeden (hoewel die invloed, hoe klein ook, moet worden benut en ontwikkeld). Maar de westelijke Balkan is een ander verhaal. Kroatië is al lid van de EU; Montenegro en Servië zijn onderhandelingen met de EU begonnen; Albanië en Macedonië zijn kandidaten voor toetreding; en Bosnië-Herzegowina en Kosovo zijn potentiële kandidaten. Op dit punt heeft de EU aanzienlijke invloed.

Waarom de EU niet meer betrokken is geraakt op de westelijke Balkan - een regio waar zij alle verschil van de wereld kan maken door economische en administratieve moderniserings- en infrastructurele projecten te steunen die de regio in verbinding brengen met de industriële centra van de Unie - blijft het geheim van de Europese Commissie en de lidstaten. Maar het absurde resultaat is dat burgers van landen die kandidaat-lid zijn van de EU onderworpen worden aan asielprocedures, omdat er voor hen geen mogelijkheid voor legale immigratie naar de EU bestaat.

Een speciaal geval is dat van de Roma, een grote minderheid op de westelijke Balkan, waarvan de leden dikwijls worden geconfronteerd met zware discriminatie. Dit is een pan-Europees probleem. De Roma hebben onevenredig veel geleden na de ineenstorting van het communisme in 1989, toen zij grotendeels werkzaam waren als ongeschoolde industriearbeiders en als eersten hun baan kwijtraakten. Velen van hen - huidige of toekomstige Europese burgers - zijn teruggevallen in diepe armoede. Hun voortgaande discriminatie is een Europa-breed schandaal, en de EU, haar lidstaten en kandidaat-landen moeten daar iets aan doen.

De vluchtelingencrisis van deze zomer vestigt de aandacht op een ander - en veel groter - structureel probleem in Europa: dat van de demografie. Naarmate de Europese bevolking vergrijst en krimpt, heeft het continent dringend behoefte aan immigratie. Op de langere termijn zullen beleidsmakers aan hun volkeren moeten uitleggen dat ze niet tegelijkertijd economische welvaart kunnen hebben, een hoog niveau van sociale zekerheid, en een bevolkingsopbouw waarbinnen de gepensioneerden een toenemende last vormen voor de economisch actieven. De Europese beroepsbevolking moet groeien, wat een van de redenen is dat Europeanen moeten ophouden migranten als een gevaar te behandelen.

Vertaling: Menno Grootveld
© Project Syndicate

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden