Vier vragenarbeidsmigratie

Migratie: een wezenlijk bestanddeel van de economie en een giftig thema

D66 wil arbeidsmigratie van buiten de EU makkelijker maken. Maar wat zijn eigenlijk de bestaande regels? Vier vragen over migratie, Nederland en Europa. 

Een oudere vrouw en twee verplegers in verpleeghuis Louise Schroeder in Berlijn. Beeld Waldthausen Marlena

Hoe lastig is het om als arbeidsmigrant Europa binnen te komen?

Eigenlijk is het voor werknemers van buiten de EU heel makkelijk om in Nederland aan het werk te mogen, zegt advocaat Pieter Krop, gespecialiseerd in arbeidsrecht. ‘Alleen moet het salaris dat ze hier gaan verdienen hoog genoeg zijn, 4.612 euro bruto per maand. Dan kunnen ze hier zo aan de slag.’ Dat kan via de Nederlandse kennismigrantenregeling of de Europese ‘blue card’-regeling, waarvoor de inkomenseis met 5.403 euro nog wat hoger ligt. Ook moet de migrant bij de Europese regeling minimaal een bachelordiploma hebben. Een nogal ‘exclusieve regeling’, die arbeidsmigratie van buiten de EU lastig maakt, zegt hoogleraar Europees migratierecht aan de Radboud Universiteit Tesseltje de Lange. ‘Want dat is nogal een fors salaris.’

Voor werk met een lager salaris is het in theorie ook mogelijk om Nederland binnen te komen van buiten de EU, zegt advocaat Krop. ‘Maar in de praktijk is dat vrijwel onmogelijk. Want dan moet je aantonen dat het vervullen van de vacature binnen de EU niet mogelijk is. Dat is ondoenlijk.’ Daarnaast is er nog een Europese regeling voor seizoensgebonden werk. Krop: ‘Maar ook daarbij wordt er gekeken of het niet eerst binnen Europa opgelost kan worden. De facto is het dus niet mogelijk.’

Welk probleem lost soepeler arbeidsmigratie op?

Het probleem is dat we door de vergrijzing en het feit dat er te weinig kinderen worden geboren we nu reeds een tekort hebben op de arbeidsmarkt, zegt Leo Lucassen, directeur onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. En gezien de demografische trends wordt dat probleem de komende jaren alleen maar groter. ‘Dan kun je aan een paar knoppen draaien in eigen land, zoals de arbeidsvoorwaarden en opleiding, zodat mensen dat werk kunnen en willen doen.’ Alleen lost dat het probleem maar deels op, volgens Lucassen. ‘En ook met werknemers uit andere EU-landen kun je het probleem niet helemaal oplossen. Daar kampen ze met dezelfde demografische trend.’ Hij zegt dat ook landen als Polen en Hongarije – ‘met een duidelijk anti-immigratie beleid’ – inmiddels personeel werven uit Azië en Zuidoost-Azië. ‘Al zullen ze dat niet zo snel hardop zeggen.’

Hoogleraar De Lange ziet dat Nederlandse bedrijven werknemers van buiten de EU binnenhalen via een ander Europees land. ‘Dat is een legale route. Dan sluiten ze een contract met bijvoorbeeld een dienstverlener in Polen, die dan weer werknemers uit Oekraïne of Thailand detacheert in Nederland. Dat kan, doordat Europese landen verschillende regels hebben over arbeidsmigranten van buiten de EU.’ Hoewel de oplossing legaal is, heeft deze volgens het haar als nadeel dat Nederland zo niet goed kan ‘sturen’ wie er in Nederland aan het werk gaan en moeilijker de rechten van de betrokkenen kan bewaken. ‘Daarom is het goed als er een goede regeling komt, naast de inzet van bijvoorbeeld asielzoekers die kunnen werken in afwachting van een status. Want we hebben echt duizenden niet-vervulde vacatures.’

Hoe lossen andere Europese landen dit op?

In Duitsland wordt volgende maand een nieuwe wet van kracht die de komst van arbeidskrachten uit niet-EU-landen moet bevorderen. Zo wordt het voor buitenlanders met een beroepsopleiding gemakkelijker om visa te krijgen. Volgens bondskanselier Angela Merkel moet er buiten Europa intensiever naar personeel gezocht worden. De Duitse overheid bemoeit zich soms al actief met de werving, zo blijkt uit een geslaagd experiment in de hoofdstad Berlijn. De Duitse ambassade in Vietnam en het Goethe-instituut aldaar zorgen voor de selectie en opleiding van verpleegkundigen, die aan de slag kunnen in de ouderenzorg – een sector met een groot personeelstekort. Vietnamezen die de opleiding afronden (inclusief taallessen in een internaat), kunnen een contract voor onbepaalde tijd krijgen. 

Ook andere landen, waaronder Spanje en België, hebben regelingen om arbeidskrachten aan het werk te krijgen. Spanje geeft jaarlijks duizenden Marokkaanse vrouwen tijdelijke arbeidscontracten, voornamelijk voor het plukken van aardbeien. België is vorig jaar als proef begonnen met het inhuren van Marokkaanse ict’ers.

Waarom wordt dit plan direct door links en rechts afgeschoten?

Doordat migratie een ongelofelijk giftig thema is geworden de afgelopen jaren, zegt Leo Lucassen. ‘Het woord wordt geassocieerd met ellende, terwijl het een wezenlijk bestanddeel is van onze economie. Al honderden jaren.’ Dat rechtse partijen afwijzend reageren, verbaast hem daarom niet. Tegelijk snapt hij de kritiek van links wel, bijvoorbeeld op de termijn van 4 jaar die D66 voorstelt als tijdelijk contract voor arbeidsmigranten. ‘Dan ben je toch een soort tweederangs burger, terwijl sommige mensen zich hier in die vier jaar wortelen.’

De Lange denkt dat die termijn van vier jaar bovendien niet haalbaar is. ‘Ik denk dat mensen die na die periode niet weg willen op andere manieren proberen om te blijven. Duitsland geeft juist aan arbeidsmigranten versneld permanent verblijf, al na drie jaar.’

Advocaat Krop begrijpt wel waarom D66 een termijn van vier jaar oppert. ‘Want de regeling is nu zo dat een arbeidsmigrant na vijf jaar een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd krijgt. Dat voorkom je zo.’ Hij denkt overigens dat die termijn van vier jaar juist een positief effect kan hebben. ‘Illegale migranten hebben toch ook vaak schaamte als ze terug moeten. Dat het niet gelukt is. Als van tevoren duidelijk is dat je voor een bepaalde periode weggaat, is er ook geen sprake van gezichtsverlies bij terugkeer.’

Lees verder

VVD en CDA reageren meesmuilend op het D66-plan om de arbeidsmigratie van buiten de EU te bevorderen. Het legt de verdeeldheid in de regeringscoalitie bloot. Intussen stijgt de politieke spanning rond het thema.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden