Migranten gaan ook naar Griekenland

Vanuit Turkije komen duizenden illegale migranten via de Griekse eilanden de EU binnen. Dankzij het bezoek van Erdogan is er een nieuw akkoord met Turkije....

ATHENE Hij had eerder jarenlang illegaal in Nederland gewoond. Een paar jaar geleden was hij opgepakt en uitgezet naar zijn vaderland Marokko. Na enige tijd in Casablanca had hij echter het besluit genomen om weer naar Nederland te gaan, om zich in Amsterdam bij zijn vrouw en twee kinderen te voegen. Maar die beslissing zou de 34-jarige Marokkaan fataal worden.

Zoals veel illegale migranten besloot hij de tocht naar Europa te ondernemen via de Griekse eilanden in de Egeïsche Zee. Hij reisde naar de Turkse westkust en waagde van daar, in een bootje samen met andere migranten, de oversteek naar het Griekse eiland Samos. Daar kwam hij echter nooit aan. ‘We wisten dat hij zou oversteken’, vertelt zijn nicht – die anoniem wil blijven – snikkend door de telefoon vanuit Nederland. ‘Toen we dagenlang niks van hem hoorden, begonnen we ons zorgen te maken.’

De nicht reisde met de echtgenote van de man af naar Samos om uit te zoeken wat er was gebeurd. De twee vrouwen hoopten dat hij vastzat in een detentiecentrum en daardoor niets van zich had kunnen laten horen. Maar in een ziekenhuis op het eiland kwam aan die hoop een einde.

‘Ze hebben ons het lichaam niet laten zien, omdat dat te lang in zee had gelegen. We hebben hem moeten identificeren op basis van foto’s. Maar ik heb nog weken slapeloze nachten gehad van die beelden.’

Illegale toegangspoort
Het Griekse Samos is sinds jaar en dag een populair vakantie-eiland, met zonnig weer, warm turquoise zwemwater en perfecte stranden. Maar het eiland is de afgelopen jaren, net als de rest van de Griekse archipel, ook uitgegroeid tot een belangrijke illegale toegangspoort naar de EU. Een kwart van de illegale immigranten die in de eerste helft van 2009 werden gearresteerd in de EU, werd opgepakt in Griekenland. Dat is meer dan in enig ander EU-land en dubbel zo veel als in nummer twee Italië.

Om te begrijpen waarom de Griekse eilanden zo’n belangrijk doorvoergebied zijn geworden, hoef je slechts een blik op de kaart te werpen. Eilanden als Samos, Lesbos, Chios en Kos liggen vlak voor de Turkse kust. De meeste migranten wagen de overtocht ’s nachts in kleine, overvolle bootjes. En sommigen leggen de afstand zelfs zwemmend af.

Zonder risico is de route echter niet. Smokkelaars lichten de migranten soms op, of zetten hen overboord als de kustwacht de achtervolging inzet. Er spoelen geregeld lijken aan op de stranden in de regio. ‘Ik heb net weer vier lichamen geïdentificeerd’, zegt Christoforos Tsalikidis, forensisch patholoog op Samos. ‘Het bleek een Koerdisch echtpaar met twee kinderen, onderweg naar Nederland.’

De Griekse autoriteiten arresteerden vorig jaar zo’n 126 duizend immigranten, bijna drie keer zo veel als vijf jaar geleden. Minder dan 1 procent van de migranten krijgt asiel en van de rest wordt slechts een beperkt deel teruggebracht naar het land van herkomst. De meesten krijgen een papier waarin staat dat ze binnen één maand het land moeten verlaten en worden vervolgens vrijgelaten. Velen verdwijnen daarna in de illegaliteit. Ze reizen door naar de rest van de EU of proberen een bestaan op te bouwen in Griekenland.

Sloppenwijken
Veel nieuwkomers trekken naar de hoofdstad Athene, waar ze vaak terechtkomen in vervallen flats. Sommige buurten van de Griekse hoofdstad zijn de afgelopen jaren, mede hierdoor, veranderd in sloppenwijken vol drugs, prostitutie en misdaad. De immigratie veroorzaakt grote spanningen in de van oudsher hechte, op families gerichte Griekse samenleving. Er is een verhit debat ontstaan over wat het betekent om Griek te zijn en in de politiek is een rechtse anti-immigrantenpartij in opmars.

De toestroom van illegalen naar Griekenland is voor een deel een gevolg van de steeds effectievere grensbewaking rond de Canarische Eilanden, in de Straat van Gibraltar en in de Middellandse Zee. ‘Als je één deur sluit, komen mensen door een andere deur’, zegt onderdirecteur Gil Arias van Frontex, het EU-agentschap voor grensbewaking.

Maar ook de rivaliteit tussen Griekenland en Turkije speelt een rol. De inzet van kustwacht en militairen wordt bemoeilijkt doordat sommige eilanden worden geclaimd door zowel de Grieken als de Turken. Turkije neemt bovendien slechts een fractie van de migranten terug. De Turkse regering heeft zich in 2001 in een verdrag met Griekenland wel verplicht alle illegale migranten terug te nemen, maar daar komt daar niet veel van terecht. En veel migranten weten ook dat ze waarschijnlijk niet worden teruggestuurd.

Enorme business
‘We krijgen geen medewerking van de Turken’, zegt Arias van Frontex. ‘We hebben de laatste tijd wel een heel goede samenwerking met Libië, Marokko en verschillende Afrikaanse landen, maar niet met Turkije.’

Ook het soepele Turkse visumbeleid speelt een rol. Veel mensen uit het Midden-Oosten en Centraal-Azië krijgen makkelijk een visum voor Turkije. Ze reizen gewoon als ‘toerist’ naar Turkije, en gaan dan illegaal door naar Griekenland, vaak geholpen door mensensmokkelaars. ‘Er is corruptie aan beide zijden van de grens’, zegt onderzoeker Simone Troller van pressiegroep Human Rights Watch. ‘Overheidsdienaren aan beide kanten knijpen een oogje dicht. Het is een enorme business.’

Voor de nabestaanden van de verdronken Marokkaan heeft de identificatie van zijn lichaam op Samos wel een einde gemaakt aan de onzekerheid. De stoffelijke resten zijn onlangs, met hulp van de Nederlandse ambassade in Athene, overgebracht naar Marokko. ‘We zijn blij dat we hem hebben kunnen begraven in zijn eigen land’, zegt zijn weduwe. ‘We hopen dat we dit nu kunnen afsluiten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden