Migrant in Canada: als forel in een zwembad

In Canada zijn immigranten welkom. Sterker nog: ze zijn niet aan te slepen. Maar er is een ander probleem: de hoog opgeleide nieuwkomer kan er niet aan de slag omdat zijn diploma's niet worden erkend....

Nanda Troost

Een Canadees grapje, uit Toronto: 'Heb je met spoed een arts nodig? Beleen taxi!' Dat is dan niet om snel naar het ziekenhuis te komen, maar omdatde kans groot is dat de taxichauffeur - vaak een immigrant - eenafgestudeerd arts is die niet aan de bak komt omdat zijn diploma's nietworden erkend.

Noem het de verspilling van het Canadese immigratiemodel. Canadastreeft ernaar jaarlijks 250 duizend immigranten toe te laten, bijna1 procent van het bevolkingsaantal van 30 miljoen. In tegenstelling totwat in Europa gebruikelijk is, selecteert Canada daarbij aan de poort. Wiezich in Canada wil vestigen, moet zo veel mogelijk punten zien te halen.Voor opleiding bijvoorbeeld of het spreken van een van de twee officiëletalen (Engels en Frans). Familieleden die later willen overkomen, moetenworden 'gesponsord', zodat immigranten - de Canadezen spreken consequentover 'nieuwkomers' - zelf een deel van de gezinshereniging betalen. Dekater komt als de nieuwkomer in Canada aan het werk denkt te kunnen: danblijken de diploma's niet te worden erkend.

Yadi Mahmodi (41) weet daar alles van. De Koerdische Iraniër drijfteen kruideniers- annex sigarenwinkeltje in Toronto, te midden van dewolkenkrabbers die de financiële wijk domineren. Mahmodi is metselaar ensloeg begin jaren negentig op de vlucht toen vrienden van hem, net als hijactief in de vakbeweging, een voor een in de gevangenis verdwenen. ViaTurkije kwam hij in Canada.

'Ik zou hier drie jaar in opleiding moeten om mijn papieren te halen',zegt hij. 'Dat kan ik niet. Ik ben inmiddels getrouwd, heb een kind, enmoet de kost verdienen. Trouwens, het is de vraag of ik een baan zoukrijgen. In de bouw werken veel Italiaanse en Griekse bedrijven, die debanen vaak onder hun landgenoten verdelen. Ik kan me de gok dus nietpermitteren.'

Canada is een immigratieland, net als de Verenigde Staten, Australiëen Nieuw-Zeeland, en laat zich daar ook graag op voor staan. Canada heeftimmigranten hard nodig. Het geboortecijfer ligt er, net als in Nederland,laag: op 1,5 promille. In de VS ligt het aanzienlijk hoger: 2,8. De groeiop de arbeidsmarkt zal volgens de prognoses vanaf 2011 geheel afkomstigzijn van immigranten. Voor de bevolkingsgroei geldt vanaf 2031 hetzelfde,zo is de verwachting.

Anders dan in Europa zijn immigranten in Canada meer dan welkom. Eenmeerderheid van de Canadezen wil dat er meer immigranten komen.

Maar langzaam maar zeker sijpelt in Canada het besef door dat het landniet alle mogelijkheden benut. Canada zou op jaarbasis 2,8 tot 4,2 miljardeuro mislopen doordat nieuwkomers geen werk vinden of onder hun niveauwerken. Meer dan 40 procent van de immigranten uit de jaren negentig heeftten minste een universitaire opleiding, bijna het dubbele van het Canadesegemiddelde.

Onder de immigranten met een universitaire opleiding ligt dewerkloosheid drie keer zo hoog als onder Canadezen. Als ze wel werkvinden, werkt 60 procent in een baan waarvoor hij niet is opgeleid.

Canada heeft hiermee een ander probleem dan dat waarmee Europa worstelt: met veelal laag opgeleide, islamitische immigranten die nauwelijks de landstaal spreken.

Ook Rose Lee (56) heeft moeilijkheden ervaren toen ze in 1978 vanuitHongkong immigreerde, in het spoor van enkele familieleden. Als lerareswerd haar eerste aanvraag afgewezen. Als secretaresse lukt het haar welCanada binnen te komen. Toen ze desondanks geen baan vond, ging ze weerstuderen. In tegenstelling tot veel anderen had zij jarenlang gespaard enkon ze zich als vrijgezel een universitaire opleiding veroorloven. Nu isze coördinator Diversity Management bij de gemeente Toronto.

Die stad, met 2,5 miljoen inwoners en nog eens zoveel als de regiowordt meegerekend, wordt wel eens de meest diverse stad ter wereldgenoemd: ze herbergt meer dan tweehonderd nationaliteiten. Lee: 'We hebbenons eens afgevraagd welke nationaliteit we hier niet hebben. Burkina Faso,dachten we. Maar onmiddellijk stond er een groepje uit dat land op.'

De helft van de inwoners van Toronto is buiten Canada geboren. Bijnade helft hoort tot wat wordt omschreven als 'zichtbare minderheden'. Sinds2000 vestigen zich in Toronto jaarlijks 82 duizend immigranten (envluchtelingen). Sinds de jaren tachtig komen de meesten uit Azië. Alleenal in Toronto - 80 procent van de immigranten trekt naar de stedenToronto, Montreal en Vancouver - melden zich jaarlijks negenduizend medicien vijfduizend ingenieurs. Voor hen zijn nog geen vierhonderd stageplaatsenbeschikbaar.

Het probleem van de diploma's laat zich niet gemakkelijk oplossen, zegtLee. De federale overheid gaat over het puntensysteem. Op provinciaalniveau wordt geregeld hoe de diploma's worden gewaardeerd, waarbijberoepsverenigingen als die van artsen, ingenieurs, accountants en juristeneen belangrijke rol spelen.

Op kleine schaal worden projecten opgezet. De stageplaatsen bijvoorbeeld, die immigranten in staat moeten stellen werkervaring op tedoen. Voor dit jaar zijn er 150 plaatsen.

Nieuw is ook een mentorenprogramma. Dat moet buitenlandse ambtenarenbij de gemeente helpen, bijvoorbeeld door met hulp van een mentor eennetwerk op te bouwen, de ins and outs van de kantoorcultuur te ontdekken.Bijna dertig immigranten in Toronto hebben een mentor. 'Het is een kleinebeweging in een grote stad', erkent Lee.

De echte ontevredenheid over het Canadese systeem wordt geuit op noggeen tien tramhaltes afstand van de Toronto Council. Aan de rand vanChinatown en Little Italy ligt het Scadding Court Community Centre. In dezebuurt prijzen winkels in het Chinees hun Chinese waar aan. De voertaallijkt ook al overwegend Chinees.

Het wijkcentrum is de plek voor nieuwkomers die het nog niet hebbengemaakt. Ze kunnen hier terecht voor gratis medische hulp of taalles.Voortijdige schoolverlaters worden opgevangen in een poging ze viacursussen toch aan een baan te helpen en te voorkomen dat ze afglijden naar straatbendes.

'Waarom zouden jongeren naar school gaan als ze zien dat hun ouderswerkloos thuiszitten of blijven steken in slecht betaalde baantjes terwijlze wel gestudeerd hebben? Dat is het voorbeeld dat ze hebben. En bij hunvrienden zien ze het ook. Er zullen wat heilige huisjes omver moeten, maarer moet nú iets gebeuren', zegt Kevin Lee, directeur van Scadding Courten zelf 'ooit' immigrant uit China.

Hij merkt dat veel jongeren zich buitengesloten voelen. Straatbendeszijn een toenemend probleem en met projecten tot in de sloppenwijken vanCalcutta toe probeert hij een klein aantal jongeren weer op het rechte padte krijgen.

Jeffrey Reitz, socioloog aan de Universiteit van Toronto, durft hetwoord discriminatie in de mond te nemen als de Canadese immigratie tersprake komt. 'Het puntensysteem dateert uit de jaren zestig, toen nogoverwegend Europeanen immigreerden en er quota werden gehanteerd om deinstroom per land te reguleren. Zowel de immigranten van nu als deCanadezen zijn tegenwoordig hoger opgeleid, maar je ziet dat de diploma'svan immigranten worden ondergewaardeerd. Dat is volgens mij een politiekbesluit en riekt naar discriminatie. Dat geldt ook voor de werkervaring uithet buitenland, die niet meetelt. Zoiets is te gek voor woorden!'

Een ethische discussie wordt in Canada nauwelijks gevoerd over watsommigen omschrijven als 'afromen': het aantrekken van de toplaag uit deDerde Wereld. Canada trekt artsen aan uit landen die ze zelf eigenlijk nietkunnen missen, en die vervolgens niets met hun kennis en vaardighedenkunnen beginnen. Lee noemt Zuid-Afrika met z'n aidspatiënten. 'Het is eenmoeilijk onderwerp. We kunnen immigranten niet tegenhouden. Mobiliteit isook een recht en de ontwikkelde wereld zal altijd een magneet blijven',zegt Reitz.

Howard Duncan van het Metropolis Project, een internationaal project voor onderzoek en beleid op het gebied van immigratie, signaleert wel dat het in Canada makkelijker is om volwaardig burger te worden dan in Europa.Ondanks alle fouten die het systeem heeft. 'We dragen toch de boodschapuit: welkom, help mee ons land op te bouwen. We hebben je nodig.Dergelijke geluiden hoor je niet in Europa.'

Canada heeft ook de beslissing genomen immigranten op tijdelijke basistoe te laten. Met landen als Mexico en Jamaica bijvoorbeeld is geregeld datseizoenswerkers alleen voor de oogstmaanden overkomen. Ze móeten elk jaarterug en in principe zien de thuislanden daarop toe. Duncan: 'Dat isnatuurlijk uit eigenbelang, maar dat is ook gebeurd in het besef datimmigranten zich niet laten tegenhouden. Maar ze moeten wel de kanskrijgen.'

Aan het puntensysteem zal niet snel iets veranderen, blijkt uit dewoorden van minister Joe Volpe van Immigratie. Hij wil dat de federaleoverheid beter luistert naar wat in provincie en steden aan immigrantennodig is en de vraag daar meer op afstemmen.

Een oplossing van het diplomaprobleem zoekt hij in de fase dat deimmigrant-in-spe nog wacht op honorering van zijn aanvraag. Mensen van wiede aanvraag tijdelijk is goedgekeurd 'kunnen een taalcursus en de erkenningvan hun diploma's in eigen land regelen, terwijl ze wachten op hunverblijfsvergunning', stelt Volpe.

In Scadding Court weet men zo net nog niet of dit gaat werken.Nieuwkomers moeten zich betrokken voelen, weet men daar. Sociaal werkerLancefield Morgan kan het niet laten het zwembad van Scadding CourtCommunity Centre te laten zien. In het diepe zwemmen vierhonderdregenboogforellen. Dit keer ter gelegenheid van het 30-jarig bestaan vanhet wijkcentrum. Maar een paar maanden geleden ook al, om het begin van deschoolvakantie te vieren. Om immigrantenkinderen te laten meedoen aan eenheel Canadese gewoonte. 'Gone fishing', lacht Morgan. 'Met een hengel eenvis vangen in het zwembad, dat is nou typisch Canadees. Al is het misschienmaar voor even, hier hebben ze toch meegedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden