Analyse Migratiepolitiek Hongarije

Migrant helpen? Dan riskeer je de cel in Hongarije

Wat staat er in de Stop Soros-wet?

Mensenrechtenorganisaties in Hongarije hebben er een probleem bij: hulp leveren aan migranten zonder asielstatus dreigt strafbaar te worden. Wie ‘illegale migratie’ faciliteert, riskeert straks een celstraf oplopend tot drie maanden.

Viktor Orbán. Foto Anp

Het parlement debatteert deze week over deze controversiële maatregel. Meteen na zijn herverkiezing, begin april, werd duidelijk dat de Hongaarse premier Viktor Orbán haast ging maken met dit ‘Stop Soros’-pakket. De campagne van zijn rechts-nationalistische Fidesz-partij draaide volledig om de thema’s migratie en George Soros, de gehate miljardair tegen wie de regering al anderhalf jaar een hetze voert. Veel van de gedupeerde ngo’s worden financieel gesteund door Soros.

Nieuwe versie

Aanvankelijk richtte de wet zich expliciet op ngo’s. De nieuwe versie is dubbelzinnig: een verbod voor ‘individuen’ om in ‘organisatieverband’ mensen die in hun thuisland niet vervolgd worden, of illegaal Hongarije binnen kwamen, te helpen. Daaronder valt, zo zeggen regeringswoordvoerders, het uitdelen van geld, voedsel of folders over hoe je een asielaanvraag moet indienen.

Wie van dergelijke hulp verdacht wordt, kan een gebiedsverbod krijgen voor een zone van 8 kilometer aan de Hongaars-Servische grens. ‘Het is vooral deze bepaling die ons werk onmogelijk dreigt te maken’, zegt András Léderer van Helsinki Committee, een ngo die juridische bijstand geeft aan migranten. ‘Concreet bewijs hoeft er niet tegen je te bestaan. Je kunt al een gebiedsverbod krijgen voordat justitie besloten heeft je te vervolgen.’ Zijn organisatie vreest een ‘angstklimaat’ dat ongekend is ‘sinds de val van de communistische dictatuur’ in 1989.

De Orbán-regering neemt ook de grondwet op de schop. Asielzoekers die het land binnenkomen via een zogeheten ‘veilig derde land’, hebben straks niet langer recht op asiel. De kans bestaat dat het asielsysteem daarmee vrijwel volledig op slot gaat: de enige twee grensovergangen waar je nu asiel kunt aanvragen, zijn aan de grens met Servië. De Hongaarse regering beschouwt Servië als een veilig derde land. VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR is het daar niet mee eens, en wijst op het zeer trage Servische asielsysteem.

De rode lijn van het CDA

Op het partijcongres in Den Bosch heeft het CDA zaterdag een strenge resolutie aangenomen over de Hongaarse zusterpartij Fidesz. De leden spreken hun zorgen uit over de bedreiging van de rechtsstaat en reppen van ‘rode lijnen’ die niet overtreden mogen worden, op straffe van uitsluiting uit de EVP-fractie. Die heeft twee van zulke rode lijnen geformuleerd: de eventuele sluiting van de Central European University en de huidige ‘Stop Soros’-wet. 

In de grondwet moet daarnaast komen te staan dat Hongarije niet gedwongen kan worden een ‘buitenlands volk’ binnen de landsgrenzen op te nemen. Hongarije wil Brussel zo een hak zetten. De zogeheten Europese ‘asielquota’ schrijven voor dat Hongarije een kleine 1.300 vluchtelingen overneemt van de zuidelijke lidstaten. Orbán verzet zich daar met hand en tand tegen, een strategie die hem in eigen land veel stemmen oplevert.

Geen immigratieland

Volgens Boedapest heeft de herverkiezing van Orbán op 8 april duidelijk gemaakt dat kiezers ‘van Hongarije geen immigratieland willen maken.’ Immigratie is een ‘veiligheidsvraagstuk’ waar uitsluitend de nationale regering over gaat, en ngo’s dus niet.

Orbán kan in het parlement leunen op een comfortabele tweederde meerderheid. Toch is het de vraag of ‘Stop Soros’ in deze vorm de eindstreep zal halen. Vanuit de Europese Volkspartij (EVP) in het Europees Parlement, waar ook het CDA en Merkels CDU-CSU lid van zijn, wordt stevige druk uitgeoefend (zie kader).

De EVP heeft Orbán gevraagd te wachten met de stemming tot later deze maand, als de Raad van Europa met een advies komt over de situatie in Hongarije. Commissaris voor de mensenrechten Dunja Mijatovic verklaarde vrijdag namens de Raad dat de maatregelen van tafel moeten, omdat ze het werk van ngo’s ‘stigmatiseren’ en kunnen aanzetten tot ‘wantrouwen en vreemdelingenhaat’.

Detentie

Aan de Hongaars-Servische worden dagelijks één of twee migranten binnengelaten. Zolang de asielaanvraag in behandeling is, worden ze in detentie gehouden – ook kinderen van ouder dan 14. Geweld door Hongaarse grenswachten is aan de orde van de dag. Ondertussen is de sfeer steeds vijandiger tegen dissidenten. Een pro-regeringsblad drukte na de verkiezingen tweehonderd namen af van ngo-medewerkers en mensenrechtenverdedigers (‘huurlingen van George Soros’). Afgelopen week weigerde Orbán vragen te beantwoorden van de onafhankelijke website Index.hu, omdat die website ‘nepnieuws’ zou produceren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.