Mierzoet roept Melkert irritatie op

Minister A. Melkert van Sociale Zaken verdedigt deze week zijn begroting in de Tweede Kamer. Zijn collega's van het kabinet-Kok leggen deze maanden aan de Kamer verantwoording af....

MILJA DE ZWART

DE TONY BLAIR van Nederland - die eretitel zou minister van Sociale Zaken Ad Melkert wel willen dragen. Er zijn ook een paar gelijkenissen. Ze zijn beide veertigers. Ze zijn ambitieus. Ze zijn pragmatische sociaal-democraten. Maar denk aan Blairs bewogen optreden bij de dood van lady Di. Dat zie je de 'koele kikker' Ad Melkert toch niet gauw doen.

Koele kikker is nog een van de vriendelijkste bijnamen die Ad Melkert in zijn tienjarige carrière aan het Binnenhof heeft verzameld. Berekenende solist, arrogante alleseter, een cerebraal ogend type maar eersteklas haantje zijn zo de trefwoorden. Melkert is namelijk meester in het opwekken van irritatie.

'De kunst van het onderhandelen is het verneuken van je buurman', liet Melkert zich in de jaren zeventig ontvallen in een interview. Zijn collega's in het kabinet-Kok kunnen ervan getuigen dat dit nog steeds zijn strategie is.

Melkerts botsingen met zijn collega's op Financiën en Economische Zaken, Gerrit Zalm en Hans Wijers, zijn inmiddels berucht. Staatssecretaris van Welzijn Erica Terpstra heeft onlangs haar portie gehad. En de VVD-staatssecretaris op Melkerts eigen departement, De Grave, was not amused toen 'zijn' minister zonder waarschuwing vooraf in een interview de vloer aanveegde met het liberale verkiezingsprogramma.

Steevast is de klacht dat Melkert geen middel schuwt om zijn zin te krijgen. Hij traineert, zuigt, dramt, haalt het bloed onder de nagels van de tegenpartij vandaan. Degenen die erover morren, staat hij prompt mierzoet te woord. Maar hij gunt een ander zelfs geen deel van de winst.

In zekere zin zijn Melkerts vermoeiende omgangsvormen tegelijk een sociale vaardigheid. Want hij bereikt er wel het een en ander mee. Melkert voorkwam dat de afspraken uit het regeerakkoord werden nagekomen om werken beneden het minimumloon mogelijk te maken en cao's voortaan niet meer algemeen verbindend te verklaren. Hij peuterde een koude-toeslag voor de minima los, al werd die later omgezet in extra huursubsidie voor gezinnen met kinderen. En hij slaagde erin een klein stapje te zetten op weg naar een betere beloning van de gesubsidieerde 'Melkertbanen'.

Die Melkertbanen zijn Melkerts grootste prestatie. Jarenlang was het onbespreekbaar om uitkeringsgeld in te zetten voor werk. Hij heeft er een taai gevecht voor moeten leveren om zijn VVD-collega's zover te krijgen. Maar nu de projecten er zijn, wuift Melkert kritiek dat ze niet allemaal even goed lopen, erg makkelijk weg.

'Ik heb gemerkt hoe moeilijk het is het voordeel van de twijfel te behouden, juist nu de kwetsbare fase aanbreekt: de periode waarin je enerzijds met onvermijdelijke aanloopproblemen te maken krijgt, maar waarin je anderzijds nog geen resultaten kunt melden', zei hij twee maanden geleden in een lezing.

Niet bisschop Muskens, maar Melkert heeft het probleem van de armoede op de politieke agenda gezet, beweren PvdA'ers. Alleen slaagt Melkert er niet in de aandacht vast te houden. Vorige maand klaagde hij in de Volkskrant dat er geen letter over armoedebestrijding in het VVD-verkiezingsprogramma staat. 'Je hoopt toch dat regeren met de PvdA een voor de VVD pedagogisch effect zou hebben. Maar dat is als zaad op de rotsen uiteengespat.'

Aan ijver ontbreekt het Melkert niet. Geregeld wordt hij 's avonds laat op zijn departement gesignaleerd achter een opgewarmde prak uit de magnetron. Zijn vroegere staatssecretaris Robin Linschoten zei onlangs in HP/De Tijd: 'Hij werkt keihard, maar als hij weet dat iets niet haalbaar is, schuift hij het opzij. Hij is behoorlijk defensief.' Grootse plannen voor modernisering van de arbeidsvoorziening of aanpak van de problemen met de Bijstandswet heeft Melkert inderdaad niet geproduceerd.

Misschien omdat hij overal greep op wil houden, zuigt Melkert heel veel naar zich toe. 'Woordvoerder Algemene Zaken', was zijn bijnaam als kamerlid. Hij kookt veel voor met de woordvoerders Sociale Zaken van de regeringsfracties in zijn eigen variant op het Torentjes-overleg.

Als minister van Sociale Zaken heeft Melkert bewezen slim en snel genoeg te zijn om zich elke materie eigen te maken. Oud-FNV-voorman Stekelenburg sprak namens velen toen hij Melkerts benoeming begroette met een welgemeend 'Christus'. Melkert stond bekend als sociaal-democraat van de rechtervleugel. Niemand had gedacht dat hij - althans in de ogen van de liberalen - zou uitgroeien tot de linkse lastpak van het kabinet-Kok.

Milja de Zwart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden