Miens tuinen floreren, de financiën niet

Mien Ruys, de socialist onder de tuinarchitecten, ontwierp duizenden openbare tuinen. Het geld om haar erfenis, 25 proeftuinen in Dedemsvaart, te onderhouden, raakt op....

Van onze verslaggever Mac van Dinther

Laat één ding duidelijk zijn: de Tuinen van Mien Ruys in Dedemsvaart hebben niets te maken met Margriet of Intratuin, met omgevallen nep-amfora's, sierkalebassen of in beton gegoten kikkers. Want Mien Ruys, de uitvinder van de gewassen grindtegel en de eerste die spoorbielzen gebruikte in de tuin - het leverde haar de robuuste bijnaam Bielzen Mien op - was wars van frutsels en fratsels.

Helderheid en eenvoud waren haar handelsmerk. 'Bos', een van haar 25 tuinontwerpen in het Overijsselse Dedemsvaart, is een typische Mien Ruys, zegt directeur Frans Looijestijn. Een grote cirkel tussen de bomen, slechts beplant met klaverzuring. 'Ze werd steeds minimalistischer.'

Mien Ruys, de socialist onder de tuinarchitecten, bracht de tuinen naar de arbeiders. Ze ontwierp er duizenden, bij huizen, ziekenhuizen en bedrijven. Ze werkte samen met moderne architecten als Rietveld, Kloos en Aldo van Eyck, en was gehuwd met uitgever Theo Moussault van de Groene Amsterdammer.

Mien Ruys, overleden in 1999, was een van de invloedrijkste tuinarchitecten van de vorige eeuw. Maar met haar erfenis, de proeftuinen in Dedemsvaart, gaat het niet goed. Dat wil zeggen, de Engelse border uit 1927 bloeit volop, de Verwilderingstuin uit 1924 verwildert lustig voort en de stadstuin - Ruys' bewijs dat ook van een kleine tuin wat te maken valt - is een plaatje. Maar de financiën bloeien minder. Het aantal bezoekers loopt terug, de begroting vertoont gaten. 'Als het zo doorgaat, kunnen we wel sluiten', zegt Looijestijn sip.

Mien Ruys had één voet in Amsterdam, waar haar ontwerpbureau was gevestigd, en één in het Overijsselse Dedemsvaart, waar haar vader de grootste plantenkwekerij van Europa dreef. Op het terrein van de kwekerij begon ze haar tuinexperimenten.

Haar eerste ontwerp was de Verwilderingstuin: een vierkante vijver omgeven door hoge beplanting. 'Strakke lijnen, weelderige begroeiing. Ook weer typisch Mien Ruys.' De proeftuin was bedoeld om planten te testen, maar groeide uit tot een staalkaart van tuinarchitectuur in Nederland, een bron van inspiratie voor tienduizenden bezoekers.

Maar de loop is eruit, zegt Looijestijn. 'De concurrentie van tuincentra is groter, er is steeds meer te beleven.' En Dedemsvaart ligt ook niet echt centraal in Nederland. Waar bezuinigd kon worden, is al bezuinigd. 'Als we willen overleven, moeten we extra inkomsten vinden.'

Er loopt een campagne om nieuwe donateurs te werven. Ze kunnen ook commerciëler worden, meer verkopen, sponsors werven. Maar daar zit een grens aan, vindt de directeur. 'Wij zien onszelf als een museum. Je kunt niet tegelijk een tuincentrum zijn.'

Daarom richt Looijestijn zijn pijlen op een ander doel: de Tuinen moeten een rijksmonument worden. Wat Van Gogh is voor de schilderkunst is Mien Ruys voor de tuinarchitectuur. 'De Tuinen zijn cultureel erfgoed. Iedereen vindt ze van grote waarde. Maar we willen boter bij de vis.' Als de Tuinen een monument zijn, krijgen ze automatisch subsidie.

Dat tuinen of parken monument worden, is niet nieuw, aldus woordvoerder Ben de Vries van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. 'We kennen sinds de jaren negentig groene monumenten zoals de villatuinen Valckenbosch in Zeist. Maar dit is veel groter.' De Tuinen zijn 5 hectare groot.

Wat het ingewikkeld maakt, is dat de 25 tuinen van verschillende datum zijn. Om een monument te worden moet een object ouder zijn dan vijftig jaar. Dat zijn alleen de Oude Proeftuin en de Verwilderingstuin. 'Strikt genomen komen alleen die in aanmerking. Of je moet het complex in zijn geheel zien. Dat is voor ons ook nieuw.'

Al te hoge verwachtingen wil De Vries niet wekken. 'De procedure gaat minstens een jaar duren. Ze zullen ook moeten aankloppen bij de gemeente.' Die beraadt zich nog. 'Maar zoveel tijd hebben we niet', zucht Looijestijn. 'Het gras moet wel gemaaid worden. Als aan het eind van het jaar blijkt dat iedereen het fantastisch vindt, maar niemand doet wat, dan houdt het op.'

Dat zou een roemloos einde betekenen van de Watertuin, de Kruidentuin en de Verdiepte tuin uit 1960 met de beroemde bielzen. 'Dat ga ik ook doen', zegt een vrouw. 'Twee bielzen en dan zo'n beeldje erop. Leuk.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden