Midwinternacht met rauwe oeroude mythen

een tijd van bijlen, zwaarden, splijtende schilden.....

MARIAN BUIJS

Van onze medewerkster

Marian Buijs

ROTTERDAM

Hard is de wereld, hoererij regeert,

geen enkel mens zal de ander nog sparen.

Als die woorden zaterdagochtend in alle vroegte zullen klinken in Rotterdam, zit de manifestatie Edda, een Midwinternachtdroom van het RO Theater er bijna op. Vlak voor de ochtendschemering wordt in het Visioen van de Zieneres voorspeld hoe het met de wereld zal gaan. Maar ook hoe de aarde ontstond:

Aarde was er niet, noch een hemel erboven,

enkel een gapende leegte en gras nergens

Een ordinaire kroegruzie tussen de Germaanse goden haalt vervolgens elke verhevenheid onderuit. Loki tegen Freyja: 'Hou toch je mond, Freyja! Zelf ben je een heks, een vat vol venijn; de milde machthebbers verrasten je in je broers bed, meteen liet Freyja van schrik maar een scheet'

In de nacht van vrijdag op zaterdag kunnen tweehonderd bezoekers (en zo'n honderdduizend radioluisteraars) zich verliezen in de verhalen en liederen uit de Edda, een Oudijslandse verzameling mythen en sagen.

Alle uithoeken van het nieuwe theater worden gebruikt, er wordt voorgelezen, gespeeld, gezongen en het publiek krijgt schaapskoppen, gefileerde haai, brandewijn en andere IJslandse lekkernijen voorgezet. Het is voor de derde maal dat het Rotterdamse gezelschap zo'n nachtelijke poëziemarathon organiseert; vorig jaar was het Metamorphosen van Ovidius, het jaar daarvoor werd de volledige Omeros van Walcott, de Caribische variant van Homerus' Ilias, voorgedragen. Na de Griekse en Romeinse oudheid is nu de Germaanse mythologie aan de beurt.

Marcel Otten, van wie vorig jaar een nieuwe vertaling verscheen, vindt de Edda bij uitstek theatraal. 'Als je erin leest, valt meteen op dat het eigenlijk allemaal monologen en dialogen zijn.' Otten, in de theaterwereld een succesvol vertaler, koos voor een plastisch, beeldend woordgebruik. Heel anders dan de vertaling uit 1938 van Jan de Vries. Otten: 'De Vries was een geleerde en zo iemand zit in het keurslijf van zijn kennis. De meeste vertalingen die van de Edda bestaan, zijn geconstrueerd en archaïsch. Ik wist altijd dat niet alle gedichten zo plechtstatig hoefden te zijn. Bij mij zijn ze veel losser van toon, pas dan gaat het leven.'

De oudste verhalen en liederen stammen waarschijnlijk uit de achtste eeuw, toen IJsland werd bevolkt door Noren die de koningsstrijd (en de overbevolking) in hun eigen land ontvluchtten. Eerst droegen de nieuwkomers hun goden- en heldenverhalen mondeling over. Het waren rauwe vertellingen, vol bloedwraak, kletterend staal, halfgoden, helden, reuzen, dwergen, trollen en walkuren. Pas eeuwen later werden ze opgeschreven. Otten: 'Tussen de twaalfde en de dertiende eeuw hebben ze daar in IJsland als gekken zitten schrijven. Waarom weet niemand. Een van de theorieën is dat ze als kolonisten vast probeerden te houden aan hun oude gebruiken en hechtten aan verhalen van vroeger. De Edda is een verzamelbundel. De poëzie varieert van heel volks en hard tot uiterst melodieus en lyrisch.'

Otten bewerkte voor deze gelegenheid een lied tot een hoorspel en vertaalde de saga van de Völsungen die vrijdagnacht tijdens het diner wordt verteld. Otten: 'We hebben geprobeerd het geheel een dramatische opbouw te geven. De nacht begint met een oratorium, de Ballade van Hlöd, op muziek van Patricio Wang, en een bariton, Mark Drost, begeleid door een cello. Dat knalt erin. Dan volgt een scheldpartij tussen een vader en een zoon, zodat je als publiek denkt, waar ben ik in verzeild geraakt?'

Wat Otten vooral aanspreekt is de eenvoud. De directheid waarmee iets gezegd wordt is veel aardser dan in de Griekse mythologie. 'Ze zetten het af en toe flink op een zuipen en slaan mekaar helemaal verrot. Dat heeft wel wat. Ik vind een van de mooiste spreuken: 'Een wijze man loopt over de weg en een dronken lor loopt dwars door het veld.' Wie dat zegt, staat met beide voeten in de klei. Of: 'Wie veel reist heeft verstand als bagage'.'

'Hopelijk zal deze nacht iets veranderen aan de onbekendheid met zulke saga's. Wat er op dat vlak is geschreven, beslaat meer dan een meter boek met de meest schitterende Middeleeuwse literatuur. In Nederland is daar nauwelijks iets van vertaald, wij hobbelen hier zo achteraan. In Engeland is alles uitgegeven, terwijl dat een Angelsaksische taal is, onze taal staat daar veel dichterbij. Tenslotte is onze oorsprong Germaans, hoezeer we dat sinds de Tweede Wereldoorlog ook proberen te ontkennen. Mensen noemen hun pitbull Wodan, ze schaatsen op Vikings, maar wie weet nog waar die namen vandaan komen?'

IJslandse verhalen uit De Edda, 9 februari vanaf 23.00 uur, RO Theater, Rotterdam. Om 0.00 en 7.00 uur rechtstreeks door de VPRO uitgezonden, Radio 1 en 2.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden