Middenschool ideaal voor beweeglijk tiener-IQ

Na de Cito-toets scheiden we de vroeg- en laatbloeiers, terwijl het IQ van scholieren dan nog volop in beweging is. De selectie moet verder naar achteren.

BEWEEGLIJK IQ - Goed nieuws voor alle leerlingen die de Citotoets maar matig hebben gemaakt. Intelligentie staat niet vast. 'IQ van tieners volop in beweging', kopte de Volkskrant afgelopen woensdag. Voor de meeste ouders en docenten zal deze waarneming niet als een grote verrassing komen. De prestaties van veel pubers zijn net zo wisselvallig als hun gemoedstoestand.


Dit nieuws is echter slecht voor ons onderwijsstelsel. We doen in Nederland namelijk net alsof het IQ van onze leerlingen vanaf groep 8 op de basisschool in beton gegoten is. Na de Citotoets selecteren we de leerlingen naar de vmbo-niveaus, de havo, vwo en het gymnasium. We scheiden de goede leerlingen van de slechte, maar we scheiden ook de vroeg- van de laatbloeiers. Een goede Cito-score geeft keuzevrijheid, terwijl een slechte score de onderwijsdeur vooral dichtgooit.


De kritiek die het Nederlandse onderwijsstelsel doorgaans krijgt, is dat we onze leerlingen te snel uit elkaar halen. In de meeste buitenlanden (Duitsland, Frankrijk, maar ook in andere landen) blijven goede en snelle leerlingen vaak tot hun 15de bij elkaar. Het voordeel hiervan is dat vooral de zwakke leerlingen zich langer kunnen optrekken aan de goede leerlingen. De goede leerlingen hebben natuurlijk geen voordeel van het langer bivakkeren onder zwakke broeders, maar veel schade ondervinden ze er ook niet van.


In Nederland is ooit de middenschool gelanceerd als een socialistische droom om meer verheffing te krijgen in het onderwijs. In Nederland blijft een dubbeltje in het onderwijs te veel een dubbeltje. De invoering van de middenschool is echter bijgeschreven op de mestvaalt van de onderwijsvernieuwingen.


Het beweeglijke IQ geeft de discussie wat mij betreft nieuwe brandstof. Het Nederlandse systeem onthoudt laatbloeiers de kans om zich te ontwikkelen. Natuurlijk, na het vmbo kan een leerling ook doorstromen naar de havo. Na de havo is er de stap naar het vwo. De doorzetters komen er wel.


Met onze vroege selectie schaden we echter de leerlingen die niet zulke doorzetters zijn. Ik geef zelf les aan de bovenbouw van de havo en het vwo. Bij de havo hangen veel leerlingen in de banken die veel beter kunnen. Wanneer ik aan hen vraag waarom ze niet op het vwo zitten, krijg ik meestal als antwoord dat hun Cito-score tegenviel. Degenen die wel goed scoorden, haalden de ijzeren grenzen in de brugklas weer niet. In de brugklas wordt natuurlijk nog doorgeselecteerd.


Voor veel talentvolle leerlingen is zo'n afvalrace enorm demotiverend. De school ziet hun mogelijkheden niet, dus dan haken ze af. In het onderwijs wordt vaak het Pygmalioneffect aangehaald. Wanneer docenten hoge verwachtingen hebben van leerlingen, dan maken die leerlingen die doorgaans waar. Wanneer de verwachtingen laag zijn, dan maken de leerlingen die verwachtingen ook waar.


Het wegselecteren van laatbloeiers kan betekenen dat ze nooit zullen bloeien. Deze leerlingen kwijnen dan vooral weg. Ze haten school en raken meer en meer overtuigd dat leren niets voor hen is.


Zonde. Zeker wanneer we weten dat de arbeidsmarktproblemen aan de onderkant zitten. Scholing is de beste weg om werkloosheid te voorkomen, zo meldde de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) onlangs terecht. In de westerse wereld is immers een werkcrisis gaande met een totaal van 49 miljoen werknemers zonder baan.


Het beweeglijke IQ is misschien wel een doorslaggevend argument om toch weer eens na te denken over de middenschool. Van de fouten uit het verleden moet natuurlijk worden geleerd. De selectie in het Nederlandse onderwijs kan verder naar achteren. In welke vorm maakt mij niet zoveel uit. We kunnen de brugklasperiode langer maken. Van mijn part zitten alle leerlingen door elkaar heen tijdens de hele onderbouw op de middelbare school.


Wanneer we de leerlingen scheiden vanaf klas 4, krijgen zowel de vroeg- als de laatbloeiers de kans. Het beweeglijke IQ moet de ruimte krijgen.


Ferry Haan is publicist en docent economie op een middelbare school.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden