Midden-Oosten gedijt bij sprookjes en valse schijn

Yasser Arafat is terug van nooit weggeweest. Of moet het zijn dat de fictie dat hij ooit uitgerangeerd was nu is doorgeprikt?...

Het waren in ieder geval allemaal ficties die wel de langste relatief rustige periode in drie jaar tot stand hebben gebracht in het conflict tussen Israëli's en Palestijnen. De rust werd gekocht met valse munt; de hele wereld wist al dat het allemaal niet klopte.

Maar hinderde dat de gewone Palestijnen en Israëli's nou echt? Voor hen was het resultaat het belangrijkste, de adempauze in het grootschalige geweld, de zij het beperkte versoepeling van de Israëlische maatregelen, de glimp van een betere toekomst.

De pessimisten, de absolute meerderheid in deze contreien en in dit conflict, hebben echter gelijk gekregen. Het geweld is weer op de oude schaal hervat. De valse rust was slechts een adempauze voordat de partijen elkaar weer te lijf gingen.

Nu is de vraag of de Palestijnse interne hervormingen, inclusief de aanstelling van de als gematigd bekendstaande premier Mahmoud Abbas, weer worden teruggedraaid. Was Abbas inderdaad alleen maar een fictie? Een masker voor Arafat dat diende als acceptabel front voor de onderhandelingen met de VS en Israël? Een zondebok die bij het voorspelde falen van het proces terzijde kan worden geschoven?

Het was waarschijnlijk juist de onzekerheid over de echte verhoudingen tussen Arafat en Abbas die de routekaart aanvankelijk tot een succes maakten. Israël en de VS konden het doen voorkomen alsof ze niet met Arafat onderhandelden, terwijl de Palestijnen juist benadrukten dat Abbas door Arafat was benoemd en dat hij daardoor legitimiteit bezat. Het lijkt er echter steeds meer op dat de regeling een tijdelijke was en dat het geen fundamentele verschuiving in de Palestijnse Autoriteit (PA) betekende.

De Amerikaanse en internationale druk op de PA om hervormingen door te voeren in het politieke bestel viel samen met een interne opstand tegen de manier waarop Arafat de PA bestuurde. Die combinatie leidde al vroeg tot een van de belangrijkste veranderingen in de PA: de aanstelling van Salam Fayad tot minister van Financiën.

Fayad wordt algemeen als een groot succes beschouwd. Zijn controle over de financiën van de PA en de transparantere manier waarop de geldstroom nu wordt beheerd hebben waarschijnlijk meer gedaan om de macht van Arafat in te perken dan premier Abbas ooit voor elkaar heeft gekregen. Het verschil tussen Abbas en Fayad is echter dat de financiële hervormingen los stonden van een vredesproces.

Als de routekaart nu echt al dood is, rijst de vraag of de Palestijnse Wetgevende Raad (het parlement) en Arafats Fatah-beweging er de voorkeur aan geven Abbas van het politieke toneel te laten verdwijnen en de oude manier van zakendoen weer op te vatten. Het kan ook zijn dat Abbas als lame duck-premier wordt aangehouden.

Dat laatste zet echter de deur open voor de realisatie van de hernieuwde Israëlische dreiging om Arafat te verbannen naar het buitenland. Het is een absurd idee, dat wellicht alleen vanuit propaganda-oogpunt weer is geopperd door de zeer rechtse Israëlische minister van Defensie, Mofaz.

Daarmee ondermijnt Mofaz Abbas alleen nog maar meer en het is moeilijk te geloven dat hij zich daar niet van bewust is. Als de Palestijnen echt denken dat de aanwezigheid van Abbas als premier het voor Israël makkelijker maakt om Arafat uit te zetten, dan zijn de dagen van de premier geteld.

Het hele idee van het verbannen van Arafat lijkt eerder bedoeld om een machtsvacuüm te scheppen aan Palestijnse kant dan om Abbas te steunen. Als Arafat echt wordt uitgezet, dan zal de eerstkomende tijd niemand in de bezette gebieden zijn plaats durven innemen. Dat zou zo'n aspirant-leider ongetwijfeld op beschuldigingen van verraad komen te staan.

Deze week komt er mogelijk een ontknoping wat betreft de toekomst van Abbas. Hij moet het parlement verslag uitbrengen over zijn eerste honderd dagen. De kans op een motie van wantrouwen is groot. Abbas heeft mogelijk gedreigd met aftreden als hij niet meer volmachten krijgt in het vredesproces - zoals meer controle over de veiligheidsdienst.

Dat laatste betekent wellicht dat de premier nog een laatste poging wil wagen de routekaart nieuw leven in te blazen. Het is ongelooflijk dat hij er nog zin in heeft. Met Israël, Hamas, Fatah, Arafat en de Palestijnse publieke opinie allemaal tegen hem is zijn koppigheid niet alleen verwonderlijk maar wellicht ook voor hem persoonlijk gevaarlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden