AnalyseCuba

Midden in de coronacrisis schrapt Cuba de ‘toeristenpeso’, en gaat het verder met nog maar één munt

Cuba schrapt per 1 januari een van zijn twee munten. Het communistische regime zet een streep door de CUC, de ‘toeristenpeso’ die sinds 1994 als Cubaanse dollar bestaat naast de gewone Cubaanse peso. Het systeem met twee munten was op de lange termijn niet houdbaar, maar de hervorming, midden in de coronapandemie, heeft verstrekkende gevolgen.

Cubaanse ‘toeristenpeso’s’. Beeld EPA
Cubaanse ‘toeristenpeso’s’.Beeld EPA

Een video opgenomen in het centrum van Havana toont een oplopende discussie tussen Cubanen in een lange rij voor een winkel en politieagenten die de beperkte toegang tot de winkel handhaven. De video eindigt met beelden van vrijwel lege schappen. Zo zag voor veel Cubanen de laatste dag van het jaar eruit, een laatste kans om spullen te kopen voordat de prijs de volgende dag zomaar vijf of meer keer over de kop zou gaan.

‘De regering moest het doen’, zegt econoom Omar Everleny Pérez, econoom aan de Universiteit van Havana, telefonisch vanuit de Cubaanse hoofdstad. ‘Maar ze doen het op het slechtste moment. De economie krimpt met 11 procent.’ Bovendien is het schrappen van de aan de dollar gekoppelde CUC slechts een van een handvol hervormingen, zegt de econoom. ‘We kunnen pas over een halfjaar zeggen hoe dit uitpakt.’ Eén ding is al wel zeker, Cuba staat een enorme inflatie te wachten. 

Belangrijk doel

Ooit diende de CUC, de Peso Cubano Convertible, een belangrijk doel in het communistische land. Met het uiteenvallen van de Sovjet Unie verloor de Cubaanse regering een flink deel van haar inkomsten, de subsidiekraan in het oosten ging dicht. Het land opende de grenzen voor toeristen en voerde een aparte munt in, de toeristenpeso, die enkel bij de staat te koop was voor dollars: wisselkoers 1 op 1 plus een commissie voor de overheid. Toeristen konden hun CUC’s uitgeven in aparte winkels met geïmporteerde goederen, en de dollars vloeiden naar de regering.

De gewone Cubaan, zo’n driekwart in overheidsdienst, kreeg zijn salaris uitbetaald in gewone Cubaanse pesos, de CUP, met een wisselkoers van 24 pesos voor één CUC. In een kwart eeuw tijd zijn beide munten door elkaar heen gaan lopen. Met hun gewone pesos kopen Cubanen hun dagelijks eten in staatswinkels. Vrijwel alle andere goederen komen uit het buitenland en worden betaald in CUC’s.

Het grootste probleem, legt econoom Everleny Pérez uit, is dat de overheid twee wisselkoersen hanteerde voor de CUC. Staatsbedrijven betaalden slechts één gewone peso voor één CUC; overheidsondernemingen werden met subsidie in leven gehouden. Per 2021 moeten ook deze bedrijven voor hun producten uit het buitenland de koers van de gewone peso betalen, die wordt gefixeerd op 24 pesos voor een dollar. ‘Plots zullen veel bedrijven niet meer rendabel zijn. Ook staatsbedrijven moeten dan aankloppen bij de bank voor krediet. Niemand weet hoe dat gaat uitpakken.’

Enorme prijsstijgingen

De gevolgen zijn verstrekkend voor heel Cuba. Van de ene dag op de andere vinden enorme prijsstijgingen plaats. Het brood uit de staatswinkel kostte 5 cent, zegt de econoom, en kost vanaf vrijdag 1 peso. ‘Een libra rijst (circa 3 ons, red.) gaat van 40 cent naar 7 pesos. Wie airconditioning in z’n huis heeft, betaalt voortaan een half salaris aan energiekosten.’

Als de econoom had mogen kiezen, had hij de hervorming een jaar uitgesteld. Het is gissen naar de beweegredenen van de regering, zegt hij. ‘Mogelijk leeft de hoop dat de relatie met de VS zal verbeteren, en dat er wat ontspanning optreedt in de Amerikaanse sancties. Biden zal voor Cuba niet slechter zijn dan Trump.’ Onder president Obama en vicepresident Biden zochten de VS toenadering tot Cuba, Trump trok die uitgestoken hand weer in.

Een andere mogelijke reden is het aanstaande partijcongres in april. Tijdens het vorige congres in 2013 werd de munthervorming al aangekondigd. Met een nieuw congres in aantocht, waar Raúl Castro waarschijnlijk het leiderschap van de communistische partij overdraagt aan president Miguel Díaz-Canel, drong de tijd voor het vervullen van die belofte van zeven jaar geleden.

‘Geen magische oplossing’

De hervorming is geen ‘magische oplossing voor al onze economische problemen’, stelde de president in december. Een understatement, het eiland produceert amper eigen goederen en verloor het afgelopen jaar door de pandemie het toerisme als belangrijke inkomstenbron. Ter compensatie van de stijgende prijzen, vervijfvoudigt het regime de ambtenarensalarissen. Dat geld zal moeten worden geleend, zegt Everleny Pérez. ‘Het overheidstekort loopt op naar 18 procent, dat is nooit eerder voorgekomen.’ Zelfstandige Cubanen vissen achter het net. ‘De regering is vergeten in hen te investeren.’

De hervorming bezorgt ons grote onzekerheden’, zegt ondernemer Marta Deus, oprichter van drie bedrijven, waaronder de Cubaanse maaltijdbezorgdienst Mandao. ‘De verandering is meer gericht op de publieke sector, dan de private.’ De plots flink stijgende prijzen vormen een ‘uitdaging’ voor ondernemers, zegt ze. Mogelijk lopen klanten weg als producten of diensten te duur worden. ‘We bevinden ons op korte termijn in een chaos.’ Toch is ze hoopvol gestemd. ‘Op de lange termijn is deze hervorming heel belangrijk voor ons land en onze economie. Het is een teken van volwassenwording van de Cubaanse regering.

Maar, zei de president, uiteindelijk is de maatregel een stap naar ‘een meer solide vooruitgang’. Het zijn verkapte termen voor een zich heel langzaam terugtrekkende staat, een communistisch regime dat uit economische nood zijn subsidies inperkt en meer marktwerking toelaat. Met voortaan één munt met één koers voor binnenlandse en buitenlandse producten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden