ReportageGeweld in Midden-amerika

Midden-Amerikanen wijken uit naar Spanje om het geweld te ontvluchten

Ilka Salgado, een migrant uit Honduras, week uit naar Barcelona. Beeld Maria Contreras Coll

Nu Trump steeds meer barrières opwerpt voor migranten, wijken veel Midden-Amerikanen uit naar Spanje. Binnenkomen is relatief eenvoudig. Maar ook daar blijkt het leven van een migrant niet makkelijk. ‘Het moeilijkste is dat je er helemaal alleen voor staat.’

Spanje of de Verenigde Staten? Voor Judith Zavala, een 39-jarige vrouw uit Honduras, was het geen moeilijke keuze. Zij vertrok naar Spanje.

‘Hier kan ik me tenminste vrij bewegen’, zegt Zavala, die vanaf het balkon van haar gedeelde appartement het silhouet van de Sagrada Familia in Barcelona ziet groeien. ‘In de Verenigde Staten is weliswaar meer werk, maar er zijn ook veel deportaties. Je wordt zo op het vliegtuig gezet.’

Bovendien is het heel gevaarlijk om over land van Honduras naar de VS te reizen, zegt ze. ‘Herinner je je de foto van die vader die met zijn dochtertje de Rio Bravo (rivier op de grens tussen Mexico en de VS, red.) over wilde steken? Ze lagen met hun gezichten naar beneden in het water. Alle twee verdronken.’

De reis naar Spanje, daarentegen, was een fluitje van een cent. Een vlucht naar Mexico, door naar Parijs, en Zavala liep zo door de douane. Hondurezen hebben vooralsnog geen visum nodig om Europa binnen te komen. Vooral in Frankrijk schijnen de douaniers niet al te moeilijk te doen. Van Parijs reisde Zavala direct door naar Barcelona, waar veel Hondurezen wonen.

Verdubbeling 

Het aantal Hondurezen dat zich inschreef bij een Spaanse gemeente verdubbelde in drie jaar tijd: van 49 duizend in 2016 tot 96 duizend in 2019. Alleen al op de vlucht van Zavala zaten zeven anderen die hetzelfde ‘pakket’ hadden gekocht, vertelt ze: een retourtje Europa (waarvan de terugvlucht slechts diende om de schijn op te houden), een verplichte hotelreservering en verzekering. Prijs: 1.365 euro.

Ook migranten uit andere Midden-Amerikaanse landen verkiezen Spanje steeds vaker boven de VS. Hun aantal steeg sinds 2016 van 207 duizend tot 297 duizend. Dit lijkt een rechtstreeks gevolg van de afschrikwekkende migratiepolitiek van de Amerikaanse president Donald Trump: de muur die hij bouwt op de grens met Mexico, en de meedogenloze houding van de politie aan zowel Mexicaanse als Amerikaanse zijde.

Ondertussen zijn er genoeg redenen om weg te willen uit landen als Honduras en El Salvador. Wat betreft het aantal moorden staan beide landen in de wereldwijde top vijf. Ook Judith Zavala werd bedreigd. ‘Ik was mijn eigen tortillería begonnen’, zegt ze. ‘Dat was altijd mijn droom. Maar al snel vroeg een van de gewapende bendes me om oorlogsbelasting. Ik betaalde, maar vervolgens kreeg ik een brief uit de gevangenis, afkomstig van een andere bende: je moet betalen. Ik weigerde, toen werd ik in elkaar geslagen. Ik wist: als ik niet weg ga, vermoorden ze me.’

Ook Judith Zavala uit Honduras woont nu in Barcelona. Beeld Maria Contreras Coll

Geweld

Ilka Salgado (42), een andere Hondurese in Barcelona, was haar leven evenmin zeker. De voormalige atletieklerares was actief als linkse activist. Op een dag kreeg ze te horen dat ze haar ‘zouden laten verdwijnen’. ‘Een vriend van me werkt als arts in het mortuarium’, zegt Salgado. ‘Hij zegt dat er vaak mensen met verwrongen gezichten worden binnengebracht. Die zijn vlak voordat ze stierven gemarteld.’ Salgado liet haar bijna-volwassen kinderen achter bij haar familie en vertrok.

Het leven in Barcelona bleek niet gemakkelijk. Zavala’s slaapkamer is, na een half jaar als werkzoekende, een museum voor mislukte projecten. Er staat een naaimachine, bedoeld om kleding te repareren. Benodigdheden om acrylnagels te zetten, inclusief nagellak in alle tinten roze. Een notitieblok met daarin handgeschreven briefjes, die ze ophangt en in brievenbussen duwt, om haar diensten aan te bieden: schoonmaken, oppassen, ouderen verzorgen.

Wat al haar inspanningen tot nu toe opleverden? Tien uur per week verzorgt ze een gehandicapte vrouw, vertelt Zavala, terwijl ze in pyjamabroek op de bank zit. Ze verdient er iedere week 70 euro mee. Net genoeg om te eten en voor een slaapplaats: een tweepersoonsbed dat ze deelt met een andere vrouw. De lening die ze aanging is nog lang niet afgelost.

Nieuwkomers

Van de Midden-Amerikanen in Spanje is maar liefst tweederde vrouw. Dit komt doordat er vooral werk te vinden is in de verzorging. De latina’s vullen de gaten op die de Spaanse staat laat vallen: voor crèches en verpleeghuizen bestaan lange wachtlijsten. Als de migranten drie jaar staan ingeschreven op een woonadres in Spanje, en ze daarna een arbeidscontract laten zien, kunnen ze een verblijfsvergunning krijgen vanwege ‘sociale worteling’.

Vooral tijdens die jaren van illegaal verblijf zijn de nieuwkomers een gemakkelijke prooi voor kwaadwillenden. Dat merkte ook Ilka Salgado keer op keer: haar verhaal is een aaneenschakeling van oplichting en uitbuiting. Het ergste was, zegt ze, toen ze ergens een dag ‘op proef’ mocht komen. ‘Ik deed erg mijn best, met schoonmaken, wassen, strijken. Daarna zeiden ze dat ze me niet nodig hadden. Ze betaalden me niet. Dat vond ik zo vernederend.’

Nu, na een jaar in Spanje, heeft Salgado iets meer zekerheid. Ze kookt voor een ouder echtpaar, en in tegenstelling tot veel andere migranten woont ze niet bij haar werkgevers in. Ze heeft een minuscuul kamertje voor zichzelf, vlakbij de Sagrada Familia. Daar valt ze iedere nacht in slaap naast een Spider-Manknuffel die het babymutsje van haar kinderen draagt. Met hen heeft ze veel contact via Facebook en WhatsApp. ‘Dat is een voorrecht’, zegt ze. ‘Ik kan ze zien, dat was vroeger onmogelijk als je emigreerde.’

Het moeilijkste aan emigreren, zegt Zavala, is dat je er in een onbekend land helemaal alleen voor staat. Toch denkt ze niet aan opgeven. ‘Ik ben bereid om al het werk aan te pakken’, zegt ze. Ze vertelt dat in het appartement waar ze woont meisjes als prostituee werkten. Ze betaalden voor elke klant 20 euro aan de huiseigenaar. Ook zijzelf kreeg het aanbod om de in prostitutie te gaan. ‘Maar dat heb ik geweigerd.’

Lees ook: Al vier jaar lang telt Frida Guerrera de vermoorde vrouwen van Mexico. Op 9 maart liet ze samen met vele andere vrouwen van zich horen in een massale staking. De boodschap: het moet klaar zijn met het geweld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden