REPORTAGE

Middelvinger naar Boko Haram

De Nigeriaanse kiezers lieten zich niet afschrikken door enkele bloedige aanslagen door Boko Haram: ze stemden massaal. Hangt er verandering in de lucht?

Kiezers in de noordelijke stad Daura volgen op hun radiootjes de uitslagen van de verkiezingen van zaterdag (deels verlengd tot zondag). Beeld AFP

Zoals Messi na een doelpunt, zo beleeft de man zijn geluk. Hij richt de blik omhoog en steekt twee vingers in de lucht. Het gebaar is gericht aan zijn god, maar toont ook zijn gevoel van triomf, nu hij hoort dat zijn kandidaat de meeste stemmen heeft gehaald. Ruim tweederde! De vingers buigen zich tot een vuist.

Het is zaterdag, iets na zes uur in de avond. De man, een waarnemer namens APC, de oppositiepartij onder leiding van presidentskandidaat Muhammadu Buhari, heeft er een lange dag op zitten. Maar hier, voor de klaslokalen van de middelbare school Tudun Wada in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja, is alles prima verlopen.

Voor hem en voor de kandidaat van zijn voorkeur. Maar ook voor de jonge mannen en vrouwen die hier de leiding hebben over het stembureau. Ja, ze kwamen behoorlijk laat aan. Ja, in het begin werd er meer gemopperd dan dat ze kiezers registreerden om hun stem uit te brengen. Maar nog vóór vijf uur had de laatste kiezer toch maar mooi zijn burgerplicht vervuld.

Nigeria stemde dit weekeinde in verkiezingen die de belangrijkste zijn sinds 1999, toen Afrika's land met de meeste inwoners na jaren militaire dictatuur voor het eerst weer vrij naar de stembus kon. Houden de Nigerianen zich tamelijk massaal voor de gek of hangt er inderdaad verandering in de lucht, na zestien jaar te zijn bestuurd door politici van de PDP?

Bij Tudan Wada is het een uitgemaakte zaak. Zowel bij de stemmen voor de president als die voor afgevaardigden en senatoren komen uitdager Buhari en zijn partij tot een ruime meerderheid. Vier jaar geleden was dat hier nog niet het geval. En zeker zo bijzonder: het tellen van de stemmen mag dan op het oog niet strak georganiseerd zijn, het proces is volkomen transparant.

De opkomst was groot bij dit stembureau in Abuja. Beeld afp

Soepel

'Kijkt u mee', zegt de voorzitter van het kieslokaal, voordat hij de doorzichtige stembus openmaakt. 'Pas nu verbreek ik de verzegeling.' Een voor een pakt hij de biljetten, leest voor op wie is gestemd en laat dat ook de partijwaarnemers en andere omstanders zien. Dan gaat het biljet op de zanderige grond, op een papiertje met een steen tegen de wind, waarop de naam van de partij staat. Daarna telt hij luid en duidelijk alle stemmen op. Iedereen is een directe getuige.

Zo soepel als op de middelbare school in de hoofdstad gaat het stemmen in Nigeria lang niet overal. De kiescommissie werkt met een apparaat dat de duimafdruk van de kiezer moet herkennen. Overal door het land klinkt telkens weer een elektronische stem: 'verificatie mislukt.'

Zelfs president Goodluck Jonathan, die herkozen hoopt te worden, moet het bijna een half uur lang aanzien, met een schaapachtige glimlach van plaatsvervangende schaamte om de lippen. Door al het technisch oponthoud ging in ongeveer 30 procent van de bureaus het stemmen verder op zondag.

Er doen zich ook gewelddadigheden voor. Zaterdag komen de eerste berichten uit het oosten van het land, in de deelstaat Anambra. In de hoofdstad ervan, Awka, wordt bij een kieslokaal een explosie gehoord. Niemand raakt gewond. In Nigeria ontstaat hierover nauwelijks opwinding. 'Politieke schurkenstreken' noemen ze dat hier. Het zou niet moeten, maar het komt vrijwel altijd weer voor, haast als verkiezingsfolklore. Alleen in de deelstaat Rivers, in de Nigerdelta, is zondag de situatie grimmig.

De huidige president van Nigeria, Goodluck Jonathan. Beeld epa

Aanvallen

Veel ernstiger zijn, als het gaat om de slachtoffers, de aanslagen dit weekeinde van de islamitische terreurbeweging Boko Haram in het noordoosten van het land. Bij diverse aanvallen komen enkele tientallen mensen om het leven. Onschuldige kiezers, keurig wachtend in de rij, worden neergeschoten. Gruwelijke berichten spreken van 'onthoofding met een kettingzaag'. Boko Haram had gewaarschuwd, maar de barbaarsheid van de groep leidt altijd weer tot onsteltenis.

En toch bereikt de beweging bij lange na niet waarop zij uit zei te zijn, het onmogelijk maken van de stembusgang. In het noordoosten van Nigeria komen de kiezers wel degelijk opdagen. En in Maiduguri, de hoofdstad van de deelstaat Borno, waarheen talloze mensen uit de omgeving zijn gevlucht om aan Boko Haram te ontkomen, is het druk bij de geïmproviseerde stembureaus die in de kampen voor ontheemden zijn opgezet. Het is kiezen met een dapper opgestoken middelvinger.

Spannende tijd

Nu komt de spannende tijd van het tellen der stemmen. Twitter, ook in Nigeria een zeer geliefd medium, is er zaterdagavond al uit: Muhammadu Buhari gaat winnen. De Nigeriaanse kiescommissie maakt nog maar eens duidelijk dat het strafbaar is om resultaten bekend te maken, voordat Inec zelf dat doet. Maar in dit tijdsgewricht valt dat niet tegen te houden. Bovendien maken de twitteraars ook duidelijk dat zij, net als de mensen bij de middelbare school in Abuja, de kiesambtenaren van hun land tot de allerlaatst getelde stem nauwgezet zullen blijven volgen.

De vraag die dan oprijst, zo menen veel Nigerianen, is niet wie de verkiezingen zal winnen, maar of de verliezer zijn verlies zal aanvaarden. Zowel bij de aanhang van president Jonathan in het zuidoosten van Nigeria als bij die van ex-generaal Buhari in het noorden van het land klinken geluiden die duiden op mogelijk ernstig geweld na de stembusgang.

Het zou niet voor het eerst zijn, getuige onder meer de bloedige taferelen na de frauduleuze verkiezingen van 2011. 'Messi' heeft de overwinning nog niet op zak.

Oppositiekandidaat Muhammadu Buhari laat zijn stempas zien in zijn thuisstad Daura in noord Nigeria. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden