Middeltjes tegen ontslagvrees

Best fijn, een vaste baan in deze zware tijden. Maar als het bedrijf waarvoor je werkt moet reorganiseren, leidt dat vaak tot stress. Hoe zorg je ervoor dat je in dienst blijft?

Het dringt tot steeds meer mensen door dat een vaste baan niet meer heilig is. 9 procent van de Nederlandse beroepsbevolking verwacht binnen een jaar zijn baan te verliezen. Nog 70 procent is ervan overtuigd dat dit niet gebeurt, maar dit percentage is dalende, blijkt uit onderzoek van Intelligence Group (IG). Vorig jaar was nog driekwart van de werkende Nederlanders ervan overtuigd dat ze hun baan zouden behouden.


Werknemers kunnen behoorlijk gestresst raken van de vrees voor ontslag. Baanonzekerheid is een van de belangrijkste oorzaken voor spanningen bij werknemers, zegt Ben Fruytier, lector Arbeids- en Organisatiekunde aan de Universiteit Utrecht. Veel werknemers gaan beter hun best doen, maar druk kan zich op verschillende manieren uiten, aldus Fruytier. 'Een gebrek aan concentratie, agressie of onrust. Werknemers gaan concurreren met hun collega's, informatie achterhouden bijvoorbeeld. Dat is nooit goed voor de productiviteit.'


De baanonzekerheid slaat toe doordat steeds meer werkenden iemand uit hun nabije omgeving ontslagen zien worden, zegt arbeidsmarktonderzoeker Martin Hendriks van IG. Het onderzoeksbureau baseert zich op onderzoek onder meer dan vierduizend mensen.


Ontslag wordt steeds vanzelfsprekender, zegt Hendriks, die wijst op een nieuwe tactiek die bedrijven toepassen. 'Steeds vaker besluiten bedrijven die goed presteren en winstgevend zijn om mensen te ontslaan.' Zo kondigden ING, TNT Express en het pensioenfonds ABP de afgelopen tijd grote reorganisaties aan.


Terecht dat de werkende Nederlander steeds meer beseft dat een vaste aanstelling niet veilig is, vindt Erik den Draak. Hij heeft 22 jaar ervaring met arbeidsvraagstukken, en werkte onder meer als personeelsmanager. 'Het idee dat je in Nederland moeilijk ontslagen kan worden, is niet meer van deze tijd. Als een werkgever van je af wil, dan lukt dat echt wel.'


Wie op internet op zoek gaat naar een oplossing tegen ontslag komt talloze websites tegen met tips. Den Draak schreef er een zelfhulpboekje over, getiteld: Hoe behoud ik mijn baan? Daarin vergelijkt hij de structuur van een bedrijf met een apenrots in de dierentuin. Bovenop zit de baas, omringd door zijn directe volgelingen. Helemaal onderaan de rots, vlak bij de rand, zitten de apen die als het misgaat het eerste over die rand verdwijnen. De werknemers die bij een reorganisatie de deur uitvliegen dus.


Het boek is gericht op die werknemers. 'Meld je nooit ziek', luidt een van de hoofdstukken. 'Ga eens een keer ziek naar je werk. Grote kans dat je naar huis wordt gestuurd, maar intussen heb je wel een compleet andere indruk gemaakt', schrijft de auteur. Het blijkt een tactiek te zijn die veel wordt toegepast. De officiële ziekteverzuimcijfers liggen historisch laag. Gezondheidsonderzoeken van de Arbo Unie laten zien dat stil verzuim, mensen die wel naar hun werk komen maar wegens stressklachten minder functioneren, toeneemt.


Op internet en in het boek staan meer aanwijzingen die veel weg hebben van huis-, tuin- en keukenwijsheden. 'Doe wat je wordt gevraagd' en 'Help een collega uit de brand' zijn simpele tips, die passen bij het belangrijkste streven voor iedere werknemer: 'Maak jezelf onmisbaar.'


De meningen over de tips zijn verdeeld. 'Er is geen gouden formule', zegt Fruytier. Bij een reorganisatie is ontslag soms niet te voorkomen, aldus de onderzoeker. 'Je kan nog zo goed zijn als tijdelijke kracht, doordat je vervangbaar bent, zal je toch als eerste moeten vertrekken.' Fruytier ziet liever dat werknemers samen met hun collega's op zoek gaan naar oplossingen. De rest is puur psychologisch. 'Maar als je daar rustiger van wordt, koop dan vooral zo'n boekje. Hoe beter iemand in zijn vel zit, hoe beter diegene werkt. En dat is altijd in je voordeel.'


Den Draak is de eerste om toe te geven dat zijn boekje vol staat met voor de hand liggende tips. Maar toch. 'Het zijn zaken die je snel over het hoofd ziet, zeker als het nog goed gaat op het werk.' Eigenlijk wil de auteur vooral aangeven dat de gedachtegang die veel werkenden volgen onjuist is. 'Nederlanders baseren hun werkhouding op hun rechten. 'Krijgt mijn collega een dienstauto? Dan wil ik er ook een', dat soort uitspraken.' Hij wil zijn lezers laten inzien dat gedrag op de werkvloer doorslaggevend is. 'De vervelendste collega's vliegen er als eerste uit.'


Huis-, tuin- en keukenwijsheden


Wees een teamspeler


Een groep zal zich nooit aan jou aanpassen. Laat daarom je persoonlijke ambities nooit de boventoon voeren en zorg dat je 'erbij hoort'.


Blijf positief


Boos zijn om een onterechte promotie draait die beslissing niet terug. Bovendien onthouden mensen eerder een compliment dan een klacht. Zo creëer je een band die later van pas kan komen.


Blink uit, maar schep niet op


Je taak lijkt maar klein in een groot geheel, maar als het werk wat je doet niet nodig was ge-weest was je al ontslagen. Wees trots op wat je doet en schep niet op, want dat straalt onzekerheid uit.


Werk hard en goed


Doe wat er in je contract staat, maar zie het niet als een recht er daarna mee op te houden. Er worden altijd zaken verwacht die niet op papier staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden